Tàu sân bay USS Abraham Lincoln đang trải qua một đợt triển khai có thể lập kỷ lục, khi con tàu đã ở ngoài cảng suốt hơn 6 tháng trong lúc thủy thủ đoàn phải đối mặt với những lo ngại ngày càng lớn về tinh thần, sức khỏe tâm lý và điều kiện sinh hoạt.
Nếu tiếp tục ở trên biển đủ lâu, USS Abraham Lincoln có thể phá kỷ lục về thời gian xa cảng nhà dài nhất của một tàu sân bay Mỹ kể từ Chiến tranh Việt Nam.
Kỷ lục này mới được USS Gerald R. Ford thiết lập chỉ vài tháng trước, sau khi tàu hoàn tất đợt triển khai kéo dài 326 ngày, bao gồm các chiến dịch liên quan đến Iran và Venezuela.
Đây không phải trường hợp cá biệt. Phân tích của CNN dựa trên thông báo triển khai của Hải quân Mỹ và dữ liệu theo dõi hạm đội của USNI News cho thấy Hải quân Mỹ ngày càng yêu cầu các nhóm tác chiến tàu sân bay hoạt động vượt quá thời hạn triển khai khuyến nghị 7 tháng.
Các chuyên gia và cựu quan chức cảnh báo xu hướng này có thể tạo thêm áp lực lên cả tàu lẫn thủy thủ đoàn, dẫn tới kiệt sức, suy giảm tinh thần hoặc thậm chí khiến một bộ phận quân nhân rời Hải quân.
Một thành viên thủy thủ đoàn USS Abraham Lincoln cho biết tinh thần trên tàu hiện ở mức rất thấp và họ nhiều lần nghe về những trường hợp đồng đội có ý nghĩ tự làm hại bản thân.
Điều kiện sinh hoạt thiết yếu cũng thường xuyên gặp vấn đề. Theo người này, nhiều nhà vệ sinh và vòi nước trên tàu liên tục phải đóng, trong khi nước nóng thường xuyên không có.
“Ngày nào chúng tôi cũng thức dậy và nghe thuyền trưởng nói chuyện, rồi tuyệt vọng chờ đợi và lo lắng về những thông tin cập nhật liên quan đến ngày trở về”, thành viên thủy thủ đoàn nói với kênh CNN.
Những thủy thủ khác trên tàu Lincoln cũng mô tả điều kiện hiện tại khác xa các đợt triển khai trước đây, phần lớn vì tình trạng chiến đấu khiến tàu không thể thường xuyên ghé các cảng thân thiện.
Những lần cập cảng vốn cho phép tàu tiếp nhận nhu yếu phẩm mới, đồng thời giúp thủy thủ có thời gian nghỉ ngơi và hồi phục.
Nhưng hiện tại, các thủy thủ và gia đình cho biết con tàu đã nhiều lần gặp thiếu thực phẩm, thiếu đồ vệ sinh cá nhân và trục trặc hệ thống nước.
“Mọi người từng có thể vào cửa hàng trên tàu và mua bao nhiêu đồ tùy thích, các sản phẩm vệ sinh luôn có sẵn”, một thủy thủ giấu tên vì lo ngại bị trả đũa nói với CNN. Hiện nay, việc mua hàng bị giới hạn và “hầu như chẳng còn sản phẩm vệ sinh nào có sẵn”.
Kate Kuzminski, chuyên gia quốc phòng phụ trách nghiên cứu tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS), cho rằng Hải quân Mỹ cần điều chỉnh lại mô hình triển khai để phù hợp với thực tế, qua đó giúp thủy thủ và gia đình họ có những kỳ vọng rõ ràng hơn.
“Điều đó tác động thế nào đến một gia đình vừa được phân công lên tàu Ford?”, Kuzminski đặt câu hỏi, đồng thời cảnh báo tình trạng này có thể ảnh hưởng đến quyết định tiếp tục hay rời khỏi Hải quân của quân nhân và gia đình họ.
CNN trước đó đưa tin 2 thủy thủ thuộc nhóm tác chiến Lincoln đã nhảy xuống biển trong những tháng gần đây. Cả hai đều được cứu sống, theo các quan chức Mỹ.
Ngoài ra, các tờ Navy Times và Stars and Stripes đưa tin một số trường hợp khác đã được ngăn chặn trước khi nhảy khỏi tàu.
Cha của một thủy thủ trên tàu Lincoln, người nói chuyện với điều kiện giấu tên, cho biết ông hiểu những người như con mình gia nhập Hải quân để hoàn thành nhiệm vụ và thực hiện nhiệm vụ trong chiến đấu vốn đã rất khó khăn.
Tuy nhiên, ông đặt câu hỏi tại sao lực lượng cứu viện chưa xuất hiện sớm hơn và liệu một phần áp lực tâm lý do thời gian triển khai kéo dài có thể được ngăn chặn hay không.
Hải quân Mỹ nói rằng họ không nhận thấy sự gia tăng các trường hợp có ý nghĩ hoặc hành vi tự sát trên tàu. Hải quân khẳng định sức khỏe của từng quân nhân được coi trọng và các chuyên gia tôn giáo, y tế và sức khỏe tâm thần luôn sẵn sàng đánh giá, xử lý các vấn đề khi phát sinh.
Một quan chức Mỹ cũng cho biết Hải quân không cho rằng có mối tương quan giữa thời gian triển khai và ý nghĩ tự làm hại bản thân, đồng thời các sự cố người rơi xuống biển không phải hiện tượng riêng của hạm đội này.
Trong hôm 14/8, Tổng thống Donald Trump dường như đã đề cập đến câu hỏi về thời gian tàu Lincoln phải hoạt động trên biển. Ông nói với phóng viên rằng thời gian triển khai của con tàu “chưa dài đến mức cần thiết”.
Một người vợ của thủy thủ trên tàu Lincoln, yêu cầu giấu tên, nói với CNN rằng Tổng thống không “suy nghĩ trước khi phát biểu” và kêu gọi ông Trump cùng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth thể hiện “sự đồng cảm”.
“Các ông cần chịu trách nhiệm về những gì đang xảy ra với quân đội, với những con tàu và với cuộc chiến của mình. Cuộc chiến của các ông. Điều đó khiến tôi phẫn nộ”, bà nói.
Áp lực ngày càng lớn lên hạm đội
Theo dữ liệu được CNN phân tích, thời gian triển khai trung vị của các tàu sân bay Mỹ đóng tại nước này đã liên tục tăng kể từ năm 2020.
Kế hoạch của Hải quân Mỹ từng hướng tới việc tạo ra các chu kỳ 3 năm tương đối dễ dự đoán cho thủy thủ, trong đó mỗi đợt triển khai kéo dài khoảng 7 tháng hoặc 210 ngày, theo Đô đốc Daryl Caudle.
Trong giai đoạn 2018-2022, phần lớn các đợt triển khai vẫn nằm dưới hoặc chỉ vượt vài ngày so với mục tiêu này.
Tuy nhiên, tình hình thay đổi rõ rệt sau tháng 10/2023, khi cuộc tấn công của Hamas nhằm vào Israel châm ngòi cho một loạt đợt triển khai kéo dài của Hải quân Mỹ.
Các tàu USS Gerald R. Ford và USS Dwight D. Eisenhower đều phải kéo dài thời gian hoạt động sau khi chiến tranh Israel-Hamas nổ ra.
Tàu Ford trở về Mỹ vào tháng 1/2024 sau 260 ngày xa cảng nhà, trong khi tàu Eisenhower trở về vào tháng 7/2024 sau 274 ngày.
Ba đợt triển khai tàu sân bay bắt đầu trong năm 2024 đều kéo dài hơn 250 ngày.
Sang năm 2025, sức ép lên lực lượng tàu sân bay còn lớn hơn. Hai đợt triển khai kéo dài vượt mốc 270 ngày, trong đó tàu USS Gerald R. Ford lập kỷ lục thời gian hoạt động 326 ngày.
Đợt triển khai đó đưa siêu tàu sân bay từ cảng nhà ở Norfolk, bang Virginia, tới châu Âu, sau đó tới Caribbe. Máy bay của tàu Ford tham gia cuộc đột kích bắt giữ cựu lãnh đạo Venezuela Nicolas Maduro, trước khi tiếp tục tới Trung Đông tham gia Chiến dịch Epic Fury nhằm vào Iran, bất chấp một vụ hỏa hoạn lớn từng xảy ra trên tàu.
Các chuyên gia cho rằng trong những nhiệm vụ kéo dài như của tàu Ford và Lincoln, nhiều bộ phận bắt đầu hao mòn trong khi việc sửa chữa ngay trên biển đôi khi chỉ giống như những “miếng băng tạm thời”.
Các vấn đề nhỏ cũng bắt đầu tích tụ: dây hãm dùng để giữ máy bay khi hạ cánh có thể bị sờn, nước biển xâm nhập vào các hệ thống trên tàu và nhiều hỏng hóc khác phát sinh.
Những sự cố riêng lẻ có thể không nghiêm trọng, nhưng khi cộng dồn, chúng có thể làm tăng nguy cơ tai nạn.
Sự kiệt sức của thủy thủ và gia đình họ cũng trở thành một mối lo.
Chuẩn đô đốc về hưu Bruce Gillingham, cựu Tổng y sĩ Hải quân Mỹ trong đại dịch Covid-19, nói rằng một trong những yếu tố quan trọng nhất đối với các đợt triển khai kéo dài thời đại dịch, khi tàu không thể cập cảng, chính là khả năng chống chịu của thủy thủ và lính thủy đánh bộ.
“Điều này không phải chưa từng xảy ra”, ông Gillingham nói. “Nhìn vào lịch sử Hải quân, các sự kiện toàn cầu buộc những đợt triển khai phải kéo dài và thủy thủ vẫn đáp lại lời kêu gọi... Hải quân vốn phải hoạt động xa nhà. Đó là đặc thù của công việc và Hải quân rất giỏi làm điều đó. Nhưng điều đó không có nghĩa nó không gây áp lực lên con người và tàu chiến”.
Việc giữ chân phi công hải quân và nhân sự bảo trì cũng đang trở thành vấn đề đáng lo ngại trong năm nay.
Đầu năm, Bộ trưởng Chiến tranh Hegseth yêu cầu đánh giá tình trạng khó giữ chân thủy thủ thuộc các phi đội tiêm kích hải quân. Để giữ nhân sự chất lượng cao, Hải quân Mỹ cũng đang đưa ra các khoản thưởng hàng chục nghìn USD mỗi năm cho sĩ quan bay và phi công hải quân.
Trong khi đó, một đợt triển khai khác bắt đầu từ năm 2025 — của USS Abraham Lincoln — vẫn chưa kết thúc, gần 9 tháng sau khi tàu rời San Diego vào ngày 21/11.
Phần lớn thủy thủ đoàn lần cuối đặt chân lên đất liền tại Guam trong chuyến cập cảng ngày 11/12.
Một tàu sân bay đóng tại Nhật Bản, USS George Washington, đang trên đường tới thay tàu Lincoln thực hiện nhiệm vụ phong tỏa tại Vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, tàu Lincoln vẫn có khả năng vượt qua kỷ lục 326 ngày của tàu Ford trước khi trở về California.
Những gì đang xảy ra bên trong tàu USS Abraham Lincoln
Việc tàu Lincoln tiếp tục ở ngoài biển đã gây áp lực lớn lên các gia đình, theo nhiều thân nhân thủy thủ nói với CNN.
Ashley T., mẹ của một thủy thủ trên tàu Lincoln, cho biết những kiện hàng gia đình gửi cho con đôi khi mất nhiều tháng mới tới nơi hoặc biến mất hoàn toàn.
“Tôi hiểu họ đang ở vùng chiến sự, nhưng nếu họ không được phép cập cảng thì ít nhất Hải quân phải bảo đảm những kiện hàng đó được chuyển tới đúng thời gian”, bà nói.
Một thân nhân khác, cũng yêu cầu giấu tên để bảo vệ thủy thủ trên tàu, cung cấp những bức ảnh cho thấy nhà vệ sinh bị tràn nước thải, tình trạng từng xuất hiện trên Ford trong đợt triển khai của tàu này.
Vợ của một quân nhân trên tàu Lincoln nói với CNN rằng chồng cô mô tả đây là đợt triển khai tồi tệ nhất mà anh từng trải qua.
“Chồng tôi vốn là kiểu người để mọi chuyện ở nơi làm việc. Anh ấy hoàn thành nhiệm vụ rồi về nhà và gác công việc lại. Anh ấy làm việc rất chăm chỉ cho quân đội Mỹ. Nhưng anh ấy thậm chí nói rằng bản thân đang thay đổi. Anh ấy cảm thấy mình trở nên tức giận và thất vọng hơn, điều đó hoàn toàn khác với con người trước đây của anh ấy”, cô nói.
“Nghe những điều đó với tư cách một người vợ rất khó khăn, nhất là khi tôi chẳng thể làm gì để giúp anh ấy”.
Những thông tin này càng làm gia tăng lo ngại về sức khỏe tâm lý của thủy thủ Lincoln, đồng thời thu hút sự chú ý của các nghị sĩ.
Thượng nghị sĩ Dân chủ Richard Blumenthal của bang Connecticut đã gửi thư tới Lầu Năm Góc yêu cầu làm rõ tình trạng của thủy thủ đoàn.
Các chỉ huy trên những tàu thuộc nhóm tác chiến Lincoln trước đó cho biết họ đang tìm cách cải thiện điều kiện cho thủy thủ.
Đại úy Casey Mahon, chỉ huy tàu khu trục USS Frank E. Petersen Jr., thừa nhận với CNN rằng điều kiện chiến đấu tạo ra một “tình huống cực kỳ căng thẳng” đối với thủy thủ.
Con tàu tổ chức các buổi trị liệu nhóm và những phiên chia sẻ để thủy thủ đưa ra phản hồi. Các chỉ huy cũng khuyến khích những cách giải tỏa áp lực nhẹ nhàng hơn, chẳng hạn các buổi ăn kem hoặc bảng tin để thủy thủ đăng meme về trải nghiệm của mình.
Bất chấp những khó khăn, các thủy thủ thuộc nhóm tác chiến Lincoln đã thực hiện khoảng 10.000 chuyến bay, hỗ trợ các cuộc tấn công nhằm vào Iran và thực thi lệnh phong tỏa nước này, theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ.
Tuy nhiên, chính các quan chức Hải quân cũng bắt đầu đặt câu hỏi về mô hình triển khai hiện tại.
John Perryman, quân nhân cấp cao nhất của Hải quân Mỹ, gần đây chỉ trích chu kỳ hiện nay là một “dây chuyền băng tải mang tính áp đặt”, được xây dựng từ “tư duy thời bình”.
“Chúng ta sẽ phải xây dựng một mô hình tạo lực lượng khác”, Perryman nói khi thảo luận về đợt triển khai kéo dài 11 tháng của tàu USS Gerald R. Ford.
Một phần nguyên nhân nằm ở việc tàu sân bay là nguồn lực hữu hạn. Mỹ hiện có 11 tàu sân bay, trong đó một số đã cũ và đang chờ được thay thế bằng các siêu tàu sân bay lớp Ford.
Không phải tất cả đều có thể hoạt động cùng lúc do yêu cầu bảo dưỡng và lịch tiếp nhiên liệu cho lò phản ứng hạt nhân.
Các tàu sân bay lớp Ford mới cũng liên tục gặp trì hoãn.
Tàu USS John F. Kennedy, vừa bắt đầu các cuộc thử nghiệm trên biển cuối cùng trong tuần này, dự kiến được bàn giao cho Hải quân vào tháng 3/2027 — gần 2 năm muộn hơn kế hoạch ban đầu.
Những thay đổi mới được công bố đối với USS Doris Miller, siêu tàu sân bay lớp Ford tiếp theo, thậm chí có thể khiến tiến độ đóng tàu tiếp tục bị đẩy lùi.
Tổng thống Trump đã chỉ đạo Hải quân từ bỏ kế hoạch sử dụng hệ thống phóng máy bay điện từ trên các tàu lớp Ford trong tương lai. Những tàu hiện có trong lớp này sử dụng hệ thống điện từ, nhưng Doris Miller và các tàu sau đó sẽ dùng máy phóng hơi nước giống các tàu sân bay lớp Nimitz cũ.
Chuyên gia đóng tàu Bryan Clark thuộc Hudson Institute cho rằng Doris Miller sẽ phải được thiết kế lại.
Chi phí thay đổi này “có thể lên tới hàng tỷ USD” và có khả năng đẩy thời điểm đưa tàu vào hoạt động — vốn được dự kiến khoảng năm 2034 — sang cuối thập niên 2030.
Bất kỳ sự trì hoãn nào cũng có thể buộc Hải quân Mỹ tiếp tục kéo dài các đợt triển khai để bù đắp cho một tàu lẽ ra đã sẵn sàng, hoặc phải duy trì những tàu sân bay lớp Nimitz thế hệ cũ vượt quá tuổi thọ phục vụ 50 năm.
Điểm đáng sợ nhất trong câu chuyện về tàu USS Abraham Lincoln không chỉ nằm ở một nhà vệ sinh hỏng, thiếu nước nóng hay một chuyến triển khai kéo dài. Nó nằm ở việc những vấn đề nhỏ đang chồng chất lên nhau trong một con tàu phải duy trì hoạt động chiến đấu liên tục, trong khi chính những người vận hành nó ngày càng mệt mỏi.
Và khi Hải quân Mỹ có quá ít tàu sân bay để thay phiên, lựa chọn “cho tàu về nhà” đôi khi không đơn giản như một quyết định kỹ thuật. Nó trở thành bài toán về con người, khả năng sẵn sàng chiến đấu và giới hạn của một hạm đội đang bị kéo căng.
Theo CNN, CSIS, Naval News
