Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 11/10 bất ngờ tuyên bố một thỏa thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng giữa Nga và Ukraine, khẳng định thỏa thuận “có hiệu lực ngay lập tức”. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết ông vẫn đang chờ xem các điều khoản cụ thể.
Moscow chưa đưa ra phản hồi về tuyên bố ngừng bắn của ông Trump. Động thái này diễn ra sau nhiều ngày Tổng thống Mỹ gây sức ép mạnh mẽ, yêu cầu Ukraine chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào nhà máy lọc dầu của Nga. Ông Trump quy trách nhiệm cho những đòn tập kích này đối với đà tăng giá dầu diesel, yếu tố đang gây bất lợi cho đảng Cộng hòa của ông trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào tháng tới.
Quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ và Ukraine xấu đi đáng kể. Hôm thứ Bảy tuần trước, ông Trump cảnh báo ông Zelensky rằng nhà lãnh đạo Ukraine “tốt nhất là phải chấm dứt ngay” các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga, đồng thời kêu gọi người dân Ukraine thay lãnh đạo trong một cuộc bầu cử mới. Tổng thống Mỹ cho rằng ông Zelensky đã bỏ lỡ nhiều cơ hội đạt được thỏa thuận với Moscow.
Trong bài đăng trên nền tảng Truth Social hôm Chủ nhật, ông Trump bất ngờ thông báo Nga và Ukraine đã nhất trí ngừng tấn công hạ tầng năng lượng, nhưng không cung cấp thêm thông tin.
“Có hiệu lực ngay lập tức, một LỆNH NGỪNG TẤN CÔNG NĂNG LƯỢNG được áp dụng trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraine. Hai bên đã nhất trí. Đừng phá vỡ thỏa thuận!”, ông Trump viết.
Giá nhiên liệu toàn cầu tăng cao
Tổng thống Trump trước đó đã tuyên bố một thỏa thuận ngừng tấn công hạ tầng năng lượng tại Ukraine vào giữa tháng 9, dù cả Moscow lẫn Kiev đều chưa từng xác nhận thỏa thuận như vậy đã được thiết lập.
Một nguồn tin nắm rõ tình hình cho biết Mỹ đã dọa ngừng chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine, đồng thời đình chỉ việc cung cấp vũ khí thông qua cơ chế Danh mục nhu cầu ưu tiên của Ukraine (PURL), nhằm gây sức ép buộc Kiev chấm dứt các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng Nga. Tờ Financial Times trước đó đã đưa tin về những lời cảnh báo này.
Nguồn tin nói thêm rằng ông Zelensky đang trao đổi với các nhà lãnh đạo châu Âu về cách hạ nhiệt căng thẳng với Tổng thống Trump.
Nhà Trắng chưa phản hồi ngay yêu cầu bình luận.
Tổng thống Zelensky cho biết ông đã thảo luận về tuyên bố ngừng tấn công năng lượng của ông Trump với Tổng thư ký NATO Mark Rutte, Thủ tướng Canada Mark Carney và Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb.
“Ukraine ủng hộ lệnh ngừng bắn và điều quan trọng là Nga cũng phải ủng hộ. Chúng tôi đang chờ các chi tiết từ phía Mỹ”, ông Zelensky viết trên Telegram.
Trong bài phát biểu video hằng đêm, nhà lãnh đạo Ukraine cho biết các lực lượng Nga vẫn tiếp tục tiến hành những cuộc không kích nhằm vào hạ tầng năng lượng, trong đó có một vụ tập kích vào tổ hợp kết hợp sản xuất nhiệt và điện tại Kharkov, thành phố lớn thứ hai của Ukraine. Một quan chức Ukraine xác nhận cuộc tấn công xảy ra sau khi ông Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn.
Chỉ vài giờ trước đó, ông Zelensky đã phản đối sức ép từ Mỹ yêu cầu Ukraine đơn phương chấm dứt các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga. Ông nhắc lại lập trường lâu nay rằng Kiev chỉ sẵn sàng làm điều này nếu Tổng thống Nga Vladimir Putin đình chỉ các cuộc tấn công của Moscow nhằm vào hạ tầng điện lực Ukraine.
Ông Trump yêu cầu Ukraine tổ chức bầu cử
Tổng thống Trump cũng kêu gọi Ukraine tổ chức bầu cử, vốn bị đình chỉ kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự vào năm 2022. Đáp lại, ông Zelensky cho biết sẽ tổ chức bỏ phiếu nếu Tổng thống Putin đồng ý ngừng bắn trong 60 ngày.
Nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định quyền lựa chọn người đứng đầu đất nước thuộc về người dân Ukraine, nhưng nhấn mạnh giao tranh cần phải chấm dứt trước. Luật pháp Ukraine cấm tổ chức bầu cử trong thời gian thiết quân luật vì lý do an ninh.
“Xin hãy nói với ông Putin rằng hãy cho chúng tôi hai tháng, 60 ngày ngừng bắn hoàn toàn, và chúng tôi sẽ tổ chức bầu cử”, ông Zelensky nói.
Tổng thống Ukraine bác bỏ quan điểm cho rằng ông phải chịu trách nhiệm về đà tăng giá năng lượng, đồng thời cho rằng “tất cả mọi người trên thế giới” đều hiểu cuộc chiến tại Trung Đông mới là yếu tố tác động lớn hơn.
Giá dầu diesel toàn cầu tăng mạnh sau khi chiến tranh Iran bùng phát vào tháng 2, trở thành gánh nặng chính trị đối với đảng Cộng hòa của ông Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Đảng Dân chủ đối lập có thể giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện của Quốc hội Mỹ trong cuộc bầu cử này.
Hôm thứ Bảy, ông Zelensky đã phản ứng giận dữ trước thông báo của ông Trump về thỏa thuận cung cấp dầu diesel từ Nga. Nhà lãnh đạo Ukraine cho rằng thỏa thuận sẽ khuyến khích Moscow gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine và khiến thêm nhiều người thiệt mạng.
Theo các điều khoản do ông Trump công bố hôm thứ Sáu, Nga sẽ ngay lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, tương đương khoảng 2,25 triệu thùng nhiên liệu. Trong khi đó, Mỹ xuất khẩu khoảng 1,5 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày.
Một số nghị sĩ Mỹ cũng lên tiếng chỉ trích thỏa thuận này.
Thượng nghị sĩ Mỹ Thom Tillis, thành viên đảng Cộng hòa đại diện bang North Carolina, cho rằng thỏa thuận cung cấp dầu diesel với Nga có thể vi phạm pháp luật và đặt tính mạng người Mỹ vào vòng nguy hiểm.
Tại thủ đô Kiev, một số người dân bày tỏ phẫn nộ trước đề xuất của ông Trump rằng Ukraine nên tìm một nhà lãnh đạo mới sẵn sàng đạt thỏa thuận với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Theo Reuters
