Tổng thống Donald Trump ngày 9/10 cho biết Nga đã đồng ý cung cấp dầu diesel cho thị trường toàn cầu nhằm kéo giảm giá nhiên liệu. Cùng thời điểm, chính quyền Mỹ tạm thời nới lệnh trừng phạt đối với nhiên liệu Nga, vốn được áp đặt nhằm cắt giảm nguồn thu của Moscow phục vụ chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Giá dầu diesel, loại nhiên liệu thiết yếu đối với nông nghiệp, sưởi ấm nhà ở và vận tải hàng hóa bằng xe tải, đang ở gần mức cao kỷ lục. Diễn biến này trở thành rủi ro chính trị đối với các nghị sĩ đảng Cộng hòa của ông Trump trước cuộc bầu cử Quốc hội ngày 3/11, sự kiện sẽ quyết định đảng này có giữ được thế đa số sít sao tại lưỡng viện hay không.
Giá dầu diesel đã giảm sau thông báo về thỏa thuận, nhưng các nhà phân tích cảnh báo động thái này có thể không đủ để duy trì đà giảm.
Ông Trump viết trên mạng xã hội rằng cuộc trao đổi với Tổng thống Nga Vladimir Putin đã diễn ra “rất thành công”. Theo nhà lãnh đạo Mỹ, hai bên nhất trí Nga sẽ lập tức cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, tương đương khoảng 2,25 triệu thùng nhiên liệu. Trong khi đó, Mỹ xuất khẩu khoảng 1,5 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày.
Sau cuộc điện đàm, đặc phái viên của Tổng thống Putin, ông Kirill Dmitriev, ca ngợi sự hợp tác giữa Nga và Mỹ trong một bài đăng trên mạng xã hội X. Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, trong chuyến thăm Washington tháng trước, ông Dmitriev đã đề nghị giới chức Mỹ cấp giấy phép xuất khẩu dầu diesel sang thị trường Mỹ cho tất cả các tập đoàn dầu mỏ lớn của Nga.
Tháng 10/2025, Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào các công ty dầu mỏ Nga liên quan đến chiến dịch quân sự mà Moscow phát động tại Ukraine năm 2022. Việc xuất khẩu dầu diesel có thể mang lại cho Nga nguồn thu lên tới hàng tỷ USD, qua đó giúp Tổng thống Putin tiếp tục duy trì cuộc chiến.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky chỉ trích thỏa thuận được công bố đúng lúc phái đoàn Ukraine có mặt tại Mỹ để thảo luận về các giải pháp chấm dứt xung đột. Ông gọi đây là “một quyết định yếu kém từ những đối tác mạnh”.
“Những món quà dành cho ông Putin sẽ không mang lại hòa bình hay bất kỳ lợi ích nào cho thế giới văn minh. Nga sẽ ‘đáp lễ’ bằng dầu diesel thông qua những hành động khủng bố và sự tráo trở tiếp theo”, ông Zelensky viết trên X.
Thỏa thuận cũng vấp phải chỉ trích từ một số nghị sĩ Mỹ, trong đó có Hạ nghị sĩ Don Bacon, thành viên đảng Cộng hòa cùng đảng với ông Trump. Ông cho rằng Washington nên áp dụng thêm các biện pháp trừng phạt mà Quốc hội mới thông qua, thay vì nới lỏng các biện pháp hiện hành.
“Đây là lúc sử dụng các biện pháp trừng phạt đó để siết chặt cỗ máy chiến tranh của ông Putin, chứ không phải thưởng cho một nhà độc tài bằng cách đưa thêm tiền vào tay ông ta trong khi Nga tiếp tục nhắm mục tiêu và sát hại dân thường Ukraine”, ông Bacon viết trên X.
Bộ Tài chính Mỹ đã cấp giấy phép cho phép nhập khẩu dầu diesel Nga đến ngày 7/4.
Ông Trump cho biết Nga sẽ cung cấp thêm 500.000 tấn trong tháng 11, sau đó tiếp tục giao thêm 1 triệu tấn “ngay sau đó”. Theo Tổng thống Mỹ, lượng cung ứng có thể còn tăng thêm, tùy thuộc vào tình trạng các nhà máy lọc dầu diesel của Nga, vốn đã bị hư hại trong các cuộc tấn công của Ukraine.
“Một thỏa thuận chưa giải quyết được gì”
Các nhà phân tích cho rằng thỏa thuận khó có thể giúp giá nhiên liệu giảm bền vững.
“Tôi không thể nhấn mạnh đủ rằng đây là một thỏa thuận chẳng mang lại kết quả đáng kể nào”, Rory Johnston, nhà nghiên cứu thị trường dầu mỏ kiêm người sáng lập trang CommodityContext.com, viết trên X. Ông cho biết Nga thường xuất khẩu lượng dầu diesel lớn hơn nhiều so với con số trong thỏa thuận khi hệ thống nhà máy lọc dầu của nước này không bị tấn công.
“Rõ ràng đây không phải giải pháp khắc phục vấn đề, mà chỉ là một nguồn cung bổ sung cho thị trường dầu diesel vốn đang rất khan hiếm”, Jim Mitchell, nhà phân tích tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, nhận định.
Giá dầu diesel, yếu tố thường tác động đáng kể đến lạm phát, đã tăng 70% kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran ngày 28/2. Xung đột tại Iran và cuộc chiến ở Ukraine đã gây ra tình trạng thiếu hụt nhiên liệu nghiêm trọng trên toàn cầu, đẩy giá dầu diesel trung bình tại Mỹ lên 6,28 USD/gallon vào ngày 8/10, theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA).
Giá nhiên liệu vẫn neo cao bất chấp hai động thái gần đây của ông Trump nhằm tăng nguồn cung: gây sức ép buộc các đồng minh giải phóng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp và mở rộng khả năng tiếp cận dầu diesel nhuộm đỏ được miễn thuế, loại nhiên liệu thường dùng cho máy móc nông nghiệp.
Sau thông tin về thỏa thuận với Nga, hợp đồng tương lai dầu diesel của Mỹ giảm gần 5%, xuống còn 4,64 USD/gallon.
“Giảm giá nhiên liệu cho người dân Mỹ, đặc biệt là những người nông dân, chủ trang trại và tài xế xe tải tuyệt vời của chúng ta, là ưu tiên hàng đầu của tôi”, ông Trump tuyên bố.
Đạo luật Sản xuất Quốc phòng
Ba nguồn tin trong ngành cho biết hôm 9/10 rằng ông Trump dự kiến ban hành chỉ thị trong những ngày tới, yêu cầu lãnh đạo một số cơ quan liên bang tìm biện pháp kiểm soát giá dầu diesel.
Chỉ thị này có thể được ban hành dưới hình thức bản ghi nhớ của tổng thống, yêu cầu các quan chức tìm cách vượt qua những quy định ở cấp địa phương và tiểu bang đang cản trở hoạt động sản xuất năng lượng. Chính quyền cũng có thể viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng (DPA), một đạo luật có từ thời Chiến tranh Lạnh, nhằm tăng sản lượng dầu và nhiên liệu trong nước.
Theo DPA, tổng thống có thể cho phép cấp các khoản vay hoặc bảo lãnh khoản vay được chính phủ Mỹ hậu thuẫn để mở rộng hoạt động sản xuất trong nước đối với những vật liệu thiết yếu. Đạo luật cũng cho phép chính phủ yêu cầu doanh nghiệp ưu tiên các hợp đồng phục vụ nhu cầu thiết yếu của nhà nước.
Nhà Trắng đang cân nhắc cách sử dụng DPA để mở rộng năng lực lọc dầu trong bối cảnh cuộc chiến với Iran phơi bày mức độ dễ tổn thương của Mỹ trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung và những đợt tăng giá nhiên liệu đột biến.
Tháng trước, các lãnh đạo ngành lọc dầu đã nói với quan chức chính quyền rằng nguồn tiền liên bang sẽ được sử dụng hiệu quả hơn nếu dành để nâng cao hiệu suất hoặc mở rộng các nhà máy lọc dầu hiện có, thay vì tài trợ xây dựng nhà máy mới. Dự án xây dựng nhà máy mới sẽ tốn kém hơn và cần nhiều năm để hoàn thành.
Theo Reuters
