Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 19/9 tuyên bố sẽ thành lập một “Lực lượng AI” (AI Force) và sớm bổ nhiệm một quan chức cấp cao phụ trách trí tuệ nhân tạo, động thái cho thấy AI đang được đưa sâu hơn vào chương trình nghị sự chiến lược của Nhà Trắng.
Ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: “Tôi đang thành lập AI Force, giống như tôi đã làm với Space Force, vốn đã đạt được thành công lớn trong nhiệm kỳ đầu tiên”.
Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa công bố “AI Force” sẽ có cơ cấu như thế nào, được cấp bao nhiêu ngân sách, hoạt động dưới quyền cơ quan nào hay có những quyền hạn cụ thể gì. Nhà Trắng cũng chưa xác nhận liệu đây sẽ là một cơ quan dân sự hay có yếu tố quân sự.
Điều này có nghĩa tuyên bố của ông Trump hiện chưa đồng nghĩa Mỹ đã thành lập một “quân chủng AI” tương đương Space Force (Lực lượng không gian hay Quân chủng Vũ trụ). Nhưng việc ông cố ý so sánh hai sáng kiến cho thấy AI đang được đặt vào một vị trí ngày càng đặc biệt trong cách Washington nhìn nhận sức mạnh quốc gia.
Từ Space Force đến “AI Force”
Space Force được Quốc hội Mỹ thành lập năm 2019 với tư cách quân chủng thứ sáu của quân đội Mỹ, thuộc Bộ Không quân. Đây là một cấu trúc pháp lý hoàn toàn khác với “AI Force” mà ông Trump vừa tuyên bố.
Điểm chung mà ông Trump muốn nhấn mạnh dường như nằm ở tầm quan trọng chiến lược của công nghệ. Trong trường hợp Space Force, không gian được Mỹ xem là lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực quân sự, thông tin liên lạc, tình báo và an ninh quốc gia. Với AI, phạm vi còn rộng hơn: từ kinh tế, khoa học, quốc phòng, an ninh mạng đến năng lực cạnh tranh công nghệ.
Reuters cho biết ông Trump chưa đưa ra chi tiết về cách hai sáng kiến “AI Force” và “AI czar” (ông trùm AI) sẽ được triển khai. Axios cũng lưu ý hiện chưa rõ “AI Force” sẽ làm gì, có ngân sách bao nhiêu và được đặt ở đâu trong bộ máy chính phủ liên bang.
Đáng chú ý, chính quyền Mỹ hiện đã có nhiều đầu mối tham gia chính sách AI, gồm Văn phòng Chính sách Khoa học và Công nghệ Nhà Trắng, Bộ Thương mại và Bộ Quốc phòng.
Ông Trump từng bổ nhiệm nhà đầu tư David Sacks làm ông trùm AI và crypto. Sacks rời vị trí chính thức này hồi tháng 3/2026 nhưng tiếp tục giữ vai trò đồng chủ tịch Hội đồng Cố vấn Khoa học và Công nghệ của Tổng thống. Việc ông Trump tuyên bố sẽ bổ nhiệm một “AI czar” mới vì thế có thể được xem là khôi phục một đầu mối điều phối cấp cao về AI.
AI trở thành mặt trận cạnh tranh Mỹ–Trung
Đằng sau tuyên bố về “AI Force” là cuộc cạnh tranh ngày càng rõ giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Washington đang cố duy trì lợi thế về chip, mô hình AI, hạ tầng tính toán và hệ sinh thái doanh nghiệp. Trong khi đó, Trung Quốc thúc đẩy việc đưa AI vào sản xuất, dịch vụ, nghiên cứu khoa học và nhiều lĩnh vực của đời sống.
Reuters mới đây mô tả Mỹ và Trung Quốc đang theo đuổi hai cách tiếp cận khác nhau đối với cuộc đua AI: Mỹ tập trung mạnh vào lợi thế về chip, mô hình và kiểm soát công nghệ, trong khi Trung Quốc thúc đẩy việc tích hợp AI sâu rộng vào nền kinh tế và xã hội.
Vấn đề này đặc biệt đáng chú ý khi Tổng thống Trump chuẩn bị gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington. Reuters cho biết các quan chức Mỹ dự kiến đưa AI vào chương trình thảo luận với Trung Quốc.
Vì vậy, “AI Force” có thể được nhìn trong một bối cảnh rộng hơn: ông Trump đang tìm cách vừa tăng tốc phát triển AI, vừa bảo đảm Mỹ không để mất lợi thế công nghệ trước Trung Quốc.
Nhưng chính ở đây xuất hiện một nghịch lý: ông Trump muốn tăng tốc AI trong khi một bộ phận ngày càng lớn trong giới công nghệ và chính giới Mỹ lại kêu gọi tăng cường kiểm soát những mô hình tiên tiến nhất.
Ông Trump nói trò lừa bịp, giới AI cảnh báo rủi ro
Ông Trump tiếp tục bác bỏ những cảnh báo nghiêm trọng về AI. Trong bài đăng ngày 19/9 trên Truth Social, ông gọi những lo ngại về khả năng “làm suy yếu hoặc hủy diệt của AI” là một “trò lừa bịp”, đồng thời khẳng định chính quyền Mỹ sẽ không “cản trở hoặc bóp nghẹt” sự phát triển của ngành công nghiệp này.
Ông cho rằng những hành vi gây hại vẫn có thể được xử lý bằng hệ thống pháp luật hình sự và dân sự hiện hành, thay vì thiết lập những rào cản mới có thể làm chậm tốc độ phát triển AI.
Quan điểm này trái ngược với lời kêu gọi ngày càng mạnh từ một bộ phận lãnh đạo ngành AI. CEO Anthropic Dario Amodei, CEO OpenAI Sam Altman, CEO SpaceX Elon Musk và đồng sáng lập Google DeepMind Demis Hassabis đều từng lên tiếng về nhu cầu thận trọng hơn trước sự phát triển nhanh chóng của các hệ thống AI tiên tiến.
Cuộc tranh luận không còn chỉ xoay quanh việc AI có thể thay thế bao nhiêu lao động. Một vấn đề mới nổi lên là khả năng các AI agent tự lập kế hoạch, truy cập Internet, tìm kiếm thông tin và thực hiện hành động trong các hệ thống bên ngoài.
Một sự cố được công bố ngay trước tuyên bố của Trump càng làm cuộc tranh luận nóng lên. Ngày 18/9, Google cho biết hệ thống Gemini từng truy cập vào các hệ thống thực trong một cuộc kiểm thử an ninh hồi tháng 5. Sự việc liên quan đến ba công ty và xảy ra sau khi mô hình được cấp quyền truy cập Internet trong quá trình thử nghiệm.
Những sự cố tương tự cũng từng được ghi nhận trong quá trình đánh giá các hệ thống AI của Anthropic, OpenAI và Meta, làm gia tăng câu hỏi về cách kiểm soát các mô hình ngày càng có khả năng tự hành động.
“AI Force” sẽ là cơ quan gì?
Đây là câu hỏi lớn nhất sau tuyên bố của Trump. Nếu “AI Force” chỉ là một nhóm liên ngành nhằm điều phối chính sách, nó có thể đóng vai trò kết nối các cơ quan đang cùng quản lý những khía cạnh khác nhau của AI.
Nếu được trao quyền ngân sách và quản lý riêng, sáng kiến này có thể trở thành một cơ quan liên bang mới. Còn nếu ông Trump thực sự muốn mô hình hóa nó theo Space Force, vấn đề sẽ phức tạp hơn nhiều và đòi hỏi những thay đổi pháp lý tương ứng.
Tuy nhiên hiện chưa có dữ kiện cho thấy điều đó. Washington Post cho biết Nhà Trắng chưa trả lời yêu cầu làm rõ liệu “AI Force” sẽ là một cơ quan quân sự hay dân sự. Do đó, cách gọi “quân chủng AI” vào thời điểm này sẽ là quá sớm. Chính xác hơn, đây là một sáng kiến mới mà ông Trump tuyên bố sẽ thành lập, với cấu trúc và quyền hạn chưa được công bố.
Dù vậy, thông điệp chiến lược mà ông Trump muốn gửi đi tương đối rõ: AI không còn chỉ được nhìn như một ngành công nghệ. Nó đang trở thành một phần của cuộc cạnh tranh sức mạnh quốc gia. Trong cuộc cạnh tranh đó, Mỹ phải đối mặt với một bài toán kép: vừa duy trì tốc độ đổi mới đủ nhanh để không bị Trung Quốc vượt lên, vừa kiểm soát những rủi ro có thể xuất hiện khi các hệ thống AI ngày càng tự chủ.
Tuyên bố về “AI Force” chưa trả lời được bài toán này. Nhưng việc Trump đặt AI Force cạnh Space Force cho thấy Washington đang bắt đầu nhìn AI qua một lăng kính khác: không chỉ là công nghệ của tương lai, mà là một trong những mặt trận quyết định vị thế của Mỹ trong cuộc cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc.
Ông Trump thậm chí còn đề xuất đổi tên “Artificial Intelligence” (trí tuệ nhân tạo), đưa ra các lựa chọn như Superior Intelligence (SI, Trí tuệ siêu việt), Extreme Intelligence (EI, Trí tuệ cực hạn) và Supreme Intelligence (SI, Trí tuệ tối thượng).
Tên gọi có thể chỉ là một cuộc thăm dò trên mạng xã hội. Nhưng đằng sau nó là một thông điệp lớn hơn: với ông Trump, AI đang được đặt vào nhóm những công nghệ có thể định hình tăng trưởng kinh tế, sức mạnh quốc gia và cán cân cạnh tranh Mỹ–Trung trong những năm tới.
Theo Thepaper, Sohu, Reuters
