Các nhóm khủng bố dùng AI của Big Tech để tra cách chế bom và tìm chiến thuật tác chiến

Các tay súng Boko Haram đang sử dụng những chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) của các tập đoàn công nghệ lớn để hỗ trợ phát triển chất nổ mạnh hơn, lên kế hoạch tấn công và xử lý các vấn đề phát sinh trong chiến đấu, theo một nghiên cứu của Đại học Cambridge.

Các nhà nghiên cứu đã phỏng vấn 27 cựu thành viên của hai nhánh Boko Haram gồm ISWAP, lực lượng liên kết với tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (ISIL) tại Tây Phi, và Jama’at Ahl as-Sunnah lid-Da’wah wa’l-Jihad (JAS).

Nhiều người trong số này cho biết họ thường xuyên sử dụng ChatGPT của OpenAI do Sam Altman lãnh đạo, Claude của Anthropic, Gemini của Google, Grok của Elon Musk, Meta AI của Mark Zuckerberg và DeepSeek của Trung Quốc để tìm kiếm lời khuyên về kỹ thuật và quân sự trước, trong và sau các cuộc tấn công.

Trong khi đó, tài liệu độc quyền mà Al Jazeera thu thập được cho thấy những người ủng hộ phong trào ISIL rộng lớn hơn cũng đang chia sẻ cách vượt qua các cơ chế an toàn của AI để tìm kiếm thông tin liên quan đến vũ khí.

Các nhà nghiên cứu thuộc tổ chức Tech Against Terrorism đã thâm nhập một diễn đàn kỹ thuật ủng hộ ISIL và phát hiện những người tham gia hướng dẫn lẫn nhau cách sử dụng AI đồng thời tìm cách né tránh các hạn chế an toàn được các hệ thống này thiết lập.

Những phát hiện trên xuất hiện trong bối cảnh ngày càng có nhiều lo ngại về việc ISIL và các nhánh của tổ chức này tiếp cận những công nghệ mới.

Hồi tháng 2, các quan chức Liên Hợp Quốc cảnh báo Hội đồng Bảo an về việc ISIL và các lực lượng liên quan gia tăng sử dụng AI tiên tiến. Cùng lúc, các nhà nghiên cứu và nhiều nhân vật hàng đầu trong ngành công nghệ cảnh báo năng lực của những hệ thống AI ngày càng mạnh đang phát triển nhanh hơn các biện pháp bảo vệ, làm gia tăng nguy cơ các nhóm vũ trang có thể khai thác công nghệ này.

“Không có chuyện gì mà chúng tôi hỏi mà không nhận được câu trả lời”, một cựu chỉ huy ISWAP nói với các nhà nghiên cứu.

Từ máy chiếu đến chiến trường

Tại một cứ địa của lực lượng nổi dậy ở vùng đông bắc Nigeria, các cựu tay súng mô tả một hệ thống sử dụng AI được tổ chức bài bản và tinh vi hơn nhiều so với việc một vài cá nhân tự tìm đến chatbot.

Theo nghiên cứu của Cambridge, các thành viên tác chiến từng được đưa tới những khu vực do ISWAP kiểm soát để hướng dẫn các thành viên cấp cao cách sử dụng AI.

Những tay súng được lựa chọn tập trung trong các căn phòng có máy tính xách tay và máy chiếu. Tại đây, họ được hướng dẫn cách đặt câu hỏi cho chatbot và tìm cách vượt qua những cơ chế bảo vệ vốn được thiết kế để ngăn hệ thống trả lời các yêu cầu nguy hiểm.

“Một số người da trắng đến và dạy chúng tôi”, một cựu chỉ huy kể lại. “Họ tập hợp những người chủ chốt vào một phòng, dùng máy chiếu để trình diễn cách hoạt động trên màn hình lớn”.

Theo các cựu tay súng được trích dẫn trong nghiên cứu, những người hướng dẫn còn cung cấp máy tính xách tay được trang bị các công cụ bảo mật và mã hóa. Tài khoản cùng các gói thuê bao trả phí của nhiều nền tảng AI cũng được thiết lập cho các thành viên.

Những người được phỏng vấn nhiều lần xác định phong trào ISIL rộng lớn hơn là nguồn cung cấp hoạt động đào tạo về AI cho họ.

Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng AI sau đó đã vượt xa nhu cầu thỉnh thoảng hỏi ChatGPT của từng tay súng. Cả ISWAP và JAS được cho là đã thành lập các đơn vị AI chuyên trách, quy tụ những người có kiến thức tác chiến chuyên sâu, trong đó có kỹ sư, chuyên gia vũ khí và người chế tạo bom.

Một cựu chỉ huy JAS mô tả một đơn vị gồm 23 người làm việc trong một căn phòng sử dụng điện mặt trời. Các thành viên tại đây trả lời câu hỏi, phân tích thông tin và huấn luyện những chỉ huy cấp cao tập trung quanh một máy tính xách tay.

Một cựu chỉ huy Boko Haram cho biết các tay súng có thể sử dụng AI để tìm kiếm lời giải cho những vấn đề liên quan đến chất nổ. Người này mô tả chatbot như một “robot giống con người” và nói lực lượng của mình đã sử dụng nó rất nhiều.

Một cựu thành viên khác cũng đánh giá cao công nghệ này, cho rằng AI đã trở thành một công cụ hữu ích đối với họ.

Theo nghiên cứu, trong quá trình chế tạo các thiết bị nổ, những người thực hiện thường để máy tính xách tay ngay bên cạnh và quay lại hỏi chatbot mỗi khi gặp vấn đề.

Chế tạo bom với AI

Antonia Juelich, tác giả nghiên cứu của Cambridge, nói với Al Jazeera rằng khoảng 10 trong số 27 người được phỏng vấn đề cập tới việc sử dụng AI liên quan đến chất nổ. Một số trường hợp liên quan đến việc tìm cách tăng sức công phá của bom hoặc thu hồi vật liệu nổ từ các loại vũ khí quân sự chưa phát nổ.

Tuy nhiên, điều khiến Juelich lo ngại nhất không đơn thuần là khả năng các tay súng tiếp cận thông tin về vũ khí. Phần lớn những kiến thức cơ bản này vốn đã tồn tại từ lâu trong các tài liệu hướng dẫn và trên Internet.

Điểm khác biệt nằm ở khả năng AI xử lý một vấn đề cụ thể mà người sử dụng đang gặp phải.

Juelich dẫn lại những trường hợp các tay súng đặt câu hỏi cho AI nhằm tìm cách cải thiện thiết bị nổ dựa trên những nguồn lực hạn chế mà họ đang có. Thay vì chỉ tìm kiếm thông tin chung, họ có thể mô tả tình huống, đặt câu hỏi tiếp theo và tiếp tục trao đổi với chatbot khi phát sinh vấn đề.

Theo bà, điều này khiến chatbot có thể đóng vai trò gần giống một chuyên gia kỹ thuật luôn sẵn sàng hỗ trợ, với câu trả lời được điều chỉnh theo tình huống cụ thể của người sử dụng.

Một số lời khai đáng chú ý khác liên quan đến bom và đạn dược quân sự không phát nổ. Theo nghiên cứu của Cambridge, ISWAP từng tìm cách thu hồi vật liệu nổ từ những loại vũ khí đã được sử dụng nhưng không phát nổ.

Báo cáo cũng mô tả một sự cố trước đây, khi các tay súng bất đồng về cách xử lý một quả bom chưa phát nổ. Sau khi tiếp cận và tác động vào thiết bị, quả bom phát nổ, khiến khoảng 40 người được cho là thiệt mạng.

Các cựu thành viên cho biết hiện nay AI cũng được tham vấn trong những tình huống liên quan đến việc xử lý vật liệu nổ còn sót lại từ các loại vũ khí quân sự chưa phát nổ, với mục đích tận dụng chúng cho các thiết bị của lực lượng này.

AI cũng được cho là đã được sử dụng để điều chỉnh những loại máy bay không người lái thương mại nhằm phục vụ các cuộc tấn công bằng chất nổ.

“Cứ hỏi Grok” là ra

Những câu chuyện liên quan đến chế tạo bom chỉ là một phần trong bức tranh rộng hơn. Các cựu tay súng cho biết AI đã được đưa vào nhiều khâu khác nhau của hoạt động tác chiến.

Trong một trường hợp, một tay súng tham chiến với camera gắn trên người để truyền hình ảnh về căn cứ. Một chỉ huy sau đó tải hình ảnh lên ChatGPT, yêu cầu AI phân tích tình hình rồi truyền lại chỉ dẫn mới cho những người đang ở tiền tuyến.

AI cũng được tham vấn khi các tay súng tiếp xúc với những loại vũ khí mà họ chưa quen sử dụng.

Một trường hợp cho thấy công nghệ này đã trở nên phổ biến đến mức nào: khi các chỉ huy hỏi một thành viên được xem là “chuyên gia AI” của nhóm về cách vận hành một số loại súng mới thu được, người này trả lời ngắn gọn: “Cứ hỏi Grok”, ám chỉ chatbot AI của Elon Musk.

Trong một trường hợp khác, các tay súng tìm đến AI sau khi lực lượng chính phủ đào chiến hào quanh các căn cứ nhằm ngăn những cuộc tấn công bằng xe máy.

Một cựu chỉ huy nói các tay súng từng xem những cảnh xe máy vượt chướng ngại vật trong phim và sau đó tham vấn AI để tìm cách áp dụng ý tưởng tương tự vào thực tế. Người này cho biết 18 tay súng đã thiệt mạng trong nhiều lần thử nghiệm trước khi 8 người cuối cùng thành công. Sau đó, họ vượt qua chiến hào trong một cuộc tấn công tiếp theo sau khi tham vấn AI.

AI cũng được sử dụng để đánh giá lại quy mô lực lượng cần triển khai trong các trận đánh.

Một cựu thành viên ISWAP cho biết nhóm này từng mất 60 người sau khi đưa khoảng 200 tay súng tham gia một chiến dịch. Sau đó, các chỉ huy đặt câu hỏi với AI về việc liệu những nhóm nhỏ hơn nhưng phối hợp chặt chẽ hơn có thể đạt hiệu quả cao hơn hay không.

Việc sử dụng công nghệ không dừng lại khi giao tranh kết thúc.

Các cựu thành viên cho biết sau những chiến dịch thất bại, họ có thể mô tả cho AI những chiến thuật đã sử dụng và hỏi nguyên nhân thất bại. Họ cũng được cho là tải video lên để AI phân tích, từ đó tìm cách thay đổi phương thức tác chiến cho những cuộc tấn công tiếp theo.

“Bỏ giới hạn tốc độ”

Những bằng chứng mà Al Jazeera thu thập độc quyền cho thấy nỗ lực khai thác AI không chỉ diễn ra trong các nhóm chiến đấu ở Nigeria mà còn lan sang mạng lưới những người ủng hộ ISIL trên toàn thế giới.

Các nhà nghiên cứu của Tech Against Terrorism đã tiếp cận một diễn đàn kỹ thuật ủng hộ ISIL trên mạng. Tại đây, họ phát hiện người dùng thảo luận về cách tìm kiếm thông tin liên quan đến vũ khí và né tránh các lớp bảo vệ an toàn của AI - những cơ chế được thiết kế để ngăn chatbot cung cấp thông tin nguy hiểm.

Một người ủng hộ ví việc này giống như can thiệp vào một chiếc ô tô để loại bỏ giới hạn tốc độ. Theo người này, sau khi loại bỏ giới hạn, chiếc xe vẫn hoạt động nhưng có thể vận hành nhanh hơn và theo cách vượt quá những gì nhà sản xuất dự kiến.

Lucas Webber thuộc Tech Against Terrorism cho biết các nhà nghiên cứu ngày càng thấy nhiều cuộc thảo luận về việc “jailbreak” các hệ thống AI - thuật ngữ thường dùng để chỉ những nỗ lực khiến mô hình bỏ qua các cơ chế bảo vệ được thiết lập sẵn.

“Đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng”, ông nói.

Juelich thừa nhận việc quản lý AI là một bài toán khó bởi nhiều câu hỏi có thể phục vụ những mục đích hợp pháp. Các nhà nghiên cứu và nhà báo, chẳng hạn, cũng có thể đặt câu hỏi về chiến thuật quân sự.

Tuy nhiên, theo bà, những yêu cầu hỗ trợ chế tạo bom rõ ràng nằm ngoài phạm vi được các công ty cho phép và phải được hệ thống bảo vệ phát hiện, chặn lại.

“Những người này đang tìm cách jailbreak và vượt qua các hạn chế”, Juelich nói, đồng thời cho rằng khi AI ngày càng mạnh, ngành công nghệ cần chịu sự quản lý chặt chẽ hơn.

Các công ty AI lớn cho biết họ đã xây dựng những cơ chế bảo vệ nhằm ngăn công nghệ bị sử dụng sai mục đích.

OpenAI cấm sử dụng hệ thống của mình cho khủng bố, bạo lực và phát triển vũ khí. Anthropic và Meta cho biết họ sử dụng các hệ thống phân loại cùng nhiều biện pháp bảo vệ khác để nhận diện và chặn những yêu cầu nguy hiểm. xAI cũng cấm các nỗ lực vượt qua cơ chế an toàn của mình.

Al Jazeera đã liên hệ OpenAI, Anthropic, Google, xAI, Meta và DeepSeek để đề nghị bình luận về những phát hiện trên.

Nghiên cứu mới được công bố trong bối cảnh CEO Anthropic Dario Amodei kêu gọi các công ty AI làm chậm quá trình phát triển những mô hình tiên tiến nhất để các biện pháp kiểm tra an toàn có thời gian theo kịp. Ông cũng kêu gọi tiến hành các đánh giá độc lập và xây dựng những tiêu chuẩn an toàn chung.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump lại có cách tiếp cận khác đáng kể. Chính quyền cho rằng các công ty AI Mỹ cần được tự do đổi mới mà không phải chịu những “quy định rườm rà”, đồng thời thúc đẩy một khuôn khổ quản lý quốc gia mà họ mô tả là “ít gây gánh nặng nhất có thể”.

Điều đó khiến chính các công ty AI giữ vai trò quan trọng trong việc quyết định đâu là giới hạn mà hệ thống của họ không được vượt qua, trong khi các nhà nghiên cứu và nhiều người trong ngành cảnh báo về những rủi ro do các mô hình ngày càng mạnh gây ra.

Các cuộc phỏng vấn của Cambridge với những cựu thành viên Boko Haram chủ yếu mô tả việc sử dụng AI trong giai đoạn 2023-2024. Juelich cho rằng điều này khiến những phát hiện trở nên đáng lo ngại hơn, bởi công nghệ đã tiến bộ rất nhanh kể từ thời điểm đó.

Bà nói với Al Jazeera rằng mình lo ngại về khả năng những tay súng tương tự có thể làm được gì với các hệ thống AI tiên tiến hơn đang có mặt vào năm 2026.

“Tôi lo lắng về hướng đi của mọi chuyện”, Juelich nói.

Theo AJ