Lầu Năm Góc được cho là đang xem xét các phương án cắt giảm đáng kể lực lượng và tài sản quân sự của Mỹ tại châu Âu, trong bối cảnh các đồng minh châu Âu từ chối cho Washington sử dụng căn cứ không quân để tiến hành chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.
Truyền thông Mỹ đưa tin trong tuần này rằng các chỉ huy cấp cao của Lầu Năm Góc dự kiến sẽ trình các phương án lên Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth trong những ngày tới.
Thông tin trên xuất hiện trong lúc Nga vẫn đang tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine, đồng thời nhiều nước châu Âu ngày càng cảnh báo về nguy cơ các hoạt động phá hoại trên lãnh thổ của họ. Đầu tháng này, Đức cáo buộc Nga đứng sau một vụ tấn công bằng UAV nhằm vào một sân bay.
Trong nhiều thập kỷ, châu Âu dựa vào quan hệ đối tác với Washington thông qua Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) để răn đe nguy cơ Nga tấn công. Tuy nhiên, quan hệ giữa Washington và một số thủ đô châu Âu đã xấu đi đáng kể trong năm qua.
Dưới đây là những gì được biết về các phương án mà Mỹ có thể đang cân nhắc.
Vì sao Mỹ xem xét lại sự hiện diện quân sự tại châu Âu?
Theo NBC News, dẫn các nguồn tin an ninh, Lầu Năm Góc đang cân nhắc nhiều phương án cắt giảm binh sĩ và tài sản quân sự tại châu Âu trong khuôn khổ cuộc rà soát lực lượng NATO được công bố hồi tháng 6.
Bộ trưởng Hegseth từng đề cập đến cuộc rà soát này tại một cuộc họp NATO ở Brussels hồi tháng 6. Khi đó, ông chỉ trích các đồng minh và cho rằng những thay đổi mới sẽ nhằm bảo đảm NATO “tiến nhanh và không thể đảo ngược” theo hướng để châu Âu tự đảm nhận phần lớn trách nhiệm trong việc bảo vệ chính mình.
Ông Hegseth cũng gọi việc các đồng minh châu Âu từ chối cho lực lượng Mỹ sử dụng các căn cứ tại châu Âu để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran là điều “đáng xấu hổ”.
“Các đồng minh này đã đặt con trai, con gái của nước Mỹ, con trai và con gái của chúng ta, vào tình thế nguy hiểm khi từ chối cho họ quyền tiếp cận căn cứ, sử dụng không phận và triển khai lực lượng một cách có thể dự đoán được - những điều lẽ ra chưa bao giờ phải trở thành vấn đề”, ông nói.
Ông Hegseth đang cân nhắc những phương án nào?
Một phương án có thể là rút khoảng một phần ba trong tổng số ước tính 68.000 binh sĩ Mỹ đang đóng tại châu Âu. NBC News cho biết phương án này chủ yếu ảnh hưởng đến các lực lượng Mỹ đang đồn trú tại Đức, Italy và Tây Ban Nha.
Kịch bản thứ hai, mạnh tay hơn, có thể khiến khoảng 40.000 binh sĩ Mỹ rời châu Âu, đồng thời kéo theo việc rút các máy bay quân sự, tàu chiến và vũ khí.
Washington cũng có thể cân nhắc điều chuyển lực lượng khỏi các căn cứ ở Trung hoặc Tây Âu sang sườn phía đông NATO, gần Nga hơn.
Theo NBC News, ông Hegseth dự kiến đưa ra quyết định cuối cùng vào ngày 6/11.
Mỹ đã từng rút quân khỏi châu Âu chưa?
Có. Khoảng một nửa trong số 2.000 binh sĩ Mỹ đóng tại Romania đã rời nước này vào năm ngoái.
Tại Đức, khoảng 5.000 binh sĩ Mỹ đang trong quá trình rút quân. Đức hiện là nơi đóng quân của hơn một nửa lực lượng Mỹ tại châu Âu.
Thông báo về việc rút quân khỏi Đức được đưa ra hồi tháng 5, sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ trích chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran. Tổng thống Donald Trump khi đó đe dọa Mỹ sẽ đi “xa hơn rất nhiều”, nhưng theo truyền thông Mỹ, Ngoại trưởng Marco Rubio đã ngăn Nhà Trắng thực hiện phương án rút tới 25.000 binh sĩ vào thời điểm đó.
Mỹ giảm hiện diện quân sự sẽ có ý nghĩa gì với châu Âu?
Một đợt rút quân và tài sản quân sự quy mô lớn sẽ là thay đổi đáng kể đối với châu Âu, bởi nó có thể làm suy yếu thế răn đe hạt nhân của Mỹ trên lục địa này, theo Ian Lesser, chuyên gia thuộc German Marshall Fund.
Ông Lesser cho rằng khả năng Nga tấn công một thành viên NATO là không cao, nhưng Moscow chắc chắn có thể nhìn thấy những lợi thế nếu Mỹ thu hẹp hiện diện quân sự tại châu Âu.
“Tuy nhiên, điều đó thực sự phụ thuộc vào việc lực lượng được rút khỏi đâu và vào thời điểm nào”, ông Lesser nói, đồng thời lưu ý rằng hiện còn quá sớm để đánh giá chính xác tác động đối với châu Âu.
Chẳng hạn, nếu Mỹ chỉ điều chuyển quân từ Tây Âu sang sườn phía đông NATO, động thái này có thể không quá đáng lo ngại. Theo ông Lesser, những nước như Đức và Pháp đang nhanh chóng tăng cường năng lực quân sự của chính mình.
Tuy nhiên, Mỹ cũng có thể chịu tổn thất chiến lược nếu rút quân khỏi châu Âu. Các chuyên gia cho rằng điều này sẽ làm suy giảm khả năng triển khai và duy trì sức mạnh quân sự của Washington trên toàn châu lục.
Một số nhân vật cấp cao trong đảng Cộng hòa của Tổng thống Trump cũng đã bày tỏ lo ngại.
Thượng nghị sĩ Roger Wicker và Hạ nghị sĩ Mike Rogers cho rằng động thái này có thể gửi “tín hiệu sai lầm tới [Tổng thống Nga] Vladimir Putin” trong một tuyên bố chung được đưa ra sau khi binh sĩ Mỹ bắt đầu rời Đức.
Vì sao quan hệ Mỹ và châu Âu xấu đi?
Ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump nhiều lần cáo buộc các thành viên NATO ở châu Âu buộc Mỹ phải gánh phần lớn chi phí tài chính của liên minh.
Tháng 1 năm ngoái, ông Trump cho rằng các nước NATO nên bắt đầu dành 5% GDP cho quốc phòng thay vì tiếp tục dựa vào sự hỗ trợ của Mỹ. Tuy nhiên, nhiều thành viên NATO đến nay vẫn gặp khó khăn trong việc đáp ứng mục tiêu hiện tại là 2%.
Các thành viên NATO đã nhất trí nâng chi tiêu quốc phòng lên mức 3,5% GDP vào năm 2035.
Một nguyên nhân khác khiến ông Trump không hài lòng là việc các nước châu Âu từ chối tham gia cuộc chiến Mỹ-Israel nhằm vào Iran bằng cách cho phép quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ tại châu Âu. Một số nước, trong đó có Tây Ban Nha và Italy, thậm chí công khai phản đối chiến dịch quân sự của Washington.
Thuế quan cũng là một điểm gây căng thẳng. Liên minh châu Âu xuất khẩu lượng lớn hàng hóa sang Mỹ, nhưng ông Trump đã áp mức thuế 15% đối với hàng nhập khẩu từ châu Âu trong khuôn khổ cuộc chiến thương mại năm ngoái.
Trong năm qua, EU và Washington còn đối đầu sau khi ông Trump tuyên bố Mỹ muốn mua Greenland, vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch có vị trí chiến lược tại Bắc Cực và sở hữu các nguồn tài nguyên chưa được khai thác, trong đó có dầu mỏ.
Ông Trump từng đe dọa áp thêm thuế quan đối với các nước châu Âu nếu họ cản trở kế hoạch này. Sau đó, ông rút lại lời đe dọa và tuyên bố sẽ không tìm cách chiếm Greenland bằng vũ lực.
Ngày 19/9, ông Trump tuyên bố đã đạt một thỏa thuận mới với Greenland và Đan Mạch, theo đó Mỹ sẽ có “quyền kiểm soát vĩnh viễn đối với an ninh và mọi nhu cầu khác” tại Greenland. Tuyên bố này cũng làm dấy lên khả năng thỏa thuận có thể mở đường cho Mỹ tiếp cận các nguồn tài nguyên tự nhiên của hòn đảo.
Các đồng minh khác của Mỹ có đang gặp vấn đề tương tự?
Đài Loan, một đối tác quốc phòng truyền thống khác của Mỹ, cũng ngày càng khó dựa vào Washington.
Kể từ năm 1950, Đài Bắc dựa vào sự hiện diện của Mỹ tại Thái Bình Dương như một biện pháp răn đe nguy cơ Trung Quốc tấn công. Tuy nhiên, một số phát biểu của ông Trump đã khiến mối quan hệ này bị đặt dấu hỏi.
Chẳng hạn, trước cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2024, ông Trump nói Đài Loan nên trả tiền cho Washington để được bảo vệ. Ông cũng từng kêu gọi Đài Loan “hạ nhiệt”, đồng thời nói Mỹ không muốn phải tham chiến tại khu vực này.
Trong khi cuộc chiến tại Iran tiếp diễn, Mỹ ngày càng điều chuyển các tài sản quân sự từ Thái Bình Dương sang phục vụ chiến dịch tại Iran, làm dấy lên lo ngại về khả năng phòng thủ ở những nơi khác.
Gần đây nhất, chính quyền Trump đã điều tàu sân bay cuối cùng của Mỹ còn lại tại Thái Bình Dương tới Trung Đông để thay thế tàu sân bay Abraham Lincoln, vốn đã hoạt động liên tục trên biển trong nhiều tháng.
Mỹ cũng được cho là không muốn hỗ trợ Arab Saudi đối phó với lực lượng Houthi ở Yemen, dù Washington có các thỏa thuận an ninh với Riyadh. Trong khi đó, các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh đều đã hứng chịu thiệt hại nghiêm trọng đối với các cơ sở năng lượng và quân sự do các cuộc tấn công của Iran nhằm vào các tài sản của Mỹ.
Theo AJ
