Khi bước vào các cuộc đàm phán với chính quyền Tổng thống Donald Trump, Iran không chỉ tìm kiếm một thỏa thuận chính trị hay an ninh. Mục tiêu lớn nhất của Tehran là giành lại quyền tiếp cận khối tài sản khổng lồ bị phong tỏa ở nước ngoài – nguồn tiền có thể giúp vực dậy nền kinh tế đang chịu nhiều sức ép sau nhiều năm bị trừng phạt.
Theo các quan chức Iran, số tiền bị đóng băng ở nước ngoài có thể lên tới hơn 100 tỷ USD. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia phương Tây cho rằng con số thực tế thấp hơn đáng kể. Dù vậy, ngay cả những ước tính thận trọng nhất cũng cho thấy Tehran đang bị “kẹt” hàng chục tỷ USD tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Ưu tiên trước mắt của Iran là từng bước giải phóng khoảng 24 tỷ USD. Đây được xem là mục tiêu quan trọng trong các cuộc thương lượng với Washington.
Phần lớn số tiền này là các khoản thanh toán cho dầu mỏ Iran từ Trung Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc và Nhật Bản. Nguồn tiền bị mắc kẹt sau khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân thời cựu Tổng thống Barack Obama vào năm 2018 và tái áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Tehran.
Các lệnh trừng phạt khiến nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính không dám chuyển tiền cho Iran vì lo ngại bị loại khỏi hệ thống tài chính sử dụng đồng USD.
Ông Esfandyar Batmanghelidj, Giám đốc điều hành Quỹ Bourse & Bazaar Foundation – một tổ chức nghiên cứu kinh tế tập trung vào Iran – cho rằng việc giải phóng một phần số tiền này có thể giúp chính phủ Iran tăng giá trị đồng nội tệ, giảm lạm phát và ổn định nền kinh tế.
Tuy nhiên, theo ông, việc tiếp cận được nguồn tiền bị phong tỏa không có nghĩa Tehran sẽ từ bỏ mục tiêu lớn hơn là được nới lỏng toàn diện các biện pháp trừng phạt quốc tế.
Trung Quốc: Từ 20 đến 50 tỷ USD
Trung Quốc từ lâu là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran.
Các ước tính về lượng tài sản Iran bị phong tỏa tại Trung Quốc dao động rất lớn, từ khoảng 20 tỷ USD đến 50 tỷ USD.
Washington có thể ngăn các quốc gia thanh toán tiền dầu cho Iran bởi phần lớn giao dịch dầu mỏ toàn cầu được thực hiện bằng đồng USD. Bộ Tài chính Mỹ có quyền cắt quyền tiếp cận hệ thống tài chính bằng USD đối với các ngân hàng hoặc tổ chức vi phạm lệnh trừng phạt.
Đây là công cụ gây sức ép mà Mỹ ngày càng sử dụng mạnh mẽ trong hai thập kỷ qua.
Ngay cả sau khi xung đột bùng phát, Trung Quốc vẫn tiếp tục mua dầu Iran thông qua các kênh không chính thức. Một phần số tiền này được Tehran sử dụng để mua máy móc công nghiệp, phụ tùng ô tô và nhiều hàng hóa khác từ Trung Quốc.
Iraq: Khoảng 15 tỷ USD
Iraq là khách hàng lớn của điện năng và khí đốt Iran.
Tuy nhiên, trong nhiều năm, các hạn chế từ Mỹ đã khiến Baghdad không thể thanh toán đầy đủ cho Tehran.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump từng chấm dứt nhiều cơ chế miễn trừ, khiến Iraq không còn được phép thanh toán trực tiếp cho Iran đối với các nguồn cung năng lượng.
Hiện số tiền bị phong tỏa tại Iraq được ước tính khoảng 15 tỷ USD.
Ấn Độ: Khoảng 7 tỷ USD
Trước khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2018, Ấn Độ là khách hàng mua dầu lớn thứ hai của Iran.
Sau khi các biện pháp trừng phạt được khôi phục, các ngân hàng Ấn Độ buộc phải ngừng chuyển tiền thanh toán cho các lô dầu nhập khẩu từ Iran.
Kết quả là khoảng 7 tỷ USD bị mắc kẹt trong hệ thống tài chính nước này.
Hàn Quốc: Khoảng 7 tỷ USD (lịch sử)
Hàn Quốc từng là một trong những khách hàng dầu mỏ lớn nhất của Iran trước khi các lệnh trừng phạt được tái áp đặt.
Khoảng 7 tỷ USD tài sản của Iran từng bị đóng băng tại các ngân hàng Hàn Quốc.
Sau đó, phần lớn số tiền này đã được chuyển sang Qatar theo thỏa thuận trao đổi tù nhân giữa Mỹ và Iran.
Qatar: Khoảng 6 tỷ USD
Khoản tiền 6 tỷ USD hiện nằm tại Qatar đang trở thành một trong những vấn đề trọng tâm trong các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran.
Ban đầu, số tiền này được chuyển từ Hàn Quốc sang Qatar theo thỏa thuận trao đổi tù nhân giữa Mỹ và Iran, với điều kiện chỉ được sử dụng cho các mục đích nhân đạo.
Tuy nhiên, sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023 của phong trào Hamas nhằm vào Israel, chính quyền Mỹ đã thay đổi lập trường.
Washington đến nay vẫn chưa cho phép Qatar giải ngân số tiền này cho Iran.
Các cuộc thương lượng hiện nay được cho là tập trung nhiều vào việc Tehran có được tiếp cận nguồn quỹ 6 tỷ USD này hay không.
Các quốc gia khác: Khoảng 8 tỷ USD
Ngoài các khoản tiền lớn kể trên, Iran còn có tài sản bị phong tỏa tại nhiều quốc gia khác, bao gồm:
- Nhật Bản
- Luxembourg
- Oman
- Mỹ
Tổng giá trị các tài sản này được ước tính vào khoảng 8 tỷ USD.
Dù con số chính xác vẫn là chủ đề gây tranh cãi, một thực tế không thay đổi là Iran đang coi việc giải phóng hàng chục tỷ USD bị phong tỏa là chìa khóa để khôi phục nền kinh tế trong nước. Vì vậy, bên cạnh các vấn đề hạt nhân và an ninh khu vực, cuộc đàm phán với Washington hiện còn xoay quanh một câu hỏi mang tính sống còn đối với Tehran: liệu “núi tiền” bị đóng băng suốt nhiều năm qua có thể được mở khóa hay không?
Theo WSJ
