Tổng nợ của Mỹ lần đầu tiên vượt mốc 40.000 tỷ USD, Bộ Tài chính Mỹ cho biết ngày 20/8, làm dấy lên những cảnh báo mới về nguy cơ một cuộc khủng hoảng tài khóa đang hình thành khi chi phí cho các chương trình an sinh xã hội và tiền lãi vay tăng nhanh hơn nhiều so với nguồn thu ngân sách, vốn chịu sức ép từ các đợt cắt giảm thuế.
Theo báo cáo mới nhất về tình hình tiền mặt và nợ công hằng ngày của Bộ Tài chính Mỹ, tổng nợ chính phủ tính đến ngày 19/8 đạt 40.047 tỷ USD. Trong đó, 32.266 tỷ USD là trái phiếu và các khoản nợ do công chúng nắm giữ, còn 7.782 tỷ USD là các khoản nợ nội bộ giữa các cơ quan chính phủ.
Khoản nợ của chính phủ Mỹ hiện đã tăng hơn gấp đôi chỉ trong chưa đầy một thập niên, từ mức 19.950 tỷ USD khi ông Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên vào tháng 1/2017.
Khoảng 1/3 mức tăng này xuất hiện trong 2 năm chính phủ Mỹ tăng cường vay nợ để tài trợ các chương trình ứng phó đại dịch COVID-19 dưới thời ông Trump và cựu Tổng thống Joe Biden. Phần còn lại đến từ các lựa chọn chính sách tài khóa của hai chính quyền, kết hợp với tình trạng mất cân đối kéo dài giữa thuế và chi tiêu.
Các tổ chức giám sát ngân sách đã dự đoán mốc 40.000 tỷ USD sẽ bị phá vỡ từ nhiều tuần trước, đồng thời đưa ra cảnh báo nghiêm trọng rằng một cuộc khủng hoảng nợ quy mô lớn có thể xảy ra nếu Quốc hội Mỹ không giải quyết triển vọng tài khóa ngày càng thiếu bền vững bằng cách tăng thuế, cắt giảm chi tiêu hoặc thực hiện cả hai.
“40.000 tỷ USD nợ không chỉ tồn tại trên sổ sách của chính phủ; nó được cảm nhận trong toàn bộ nền kinh tế và cuối cùng tác động đến túi tiền của người dân theo cách này hay cách khác”, Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm (CRFB), nhận định.
Theo bà MacGuineas, Mỹ càng vay nhiều thì càng làm gia tăng áp lực lạm phát, thu hẹp nguồn lực dành cho những ưu tiên khác trong ngân sách và khiến nền kinh tế dễ tổn thương hơn trước các tình huống khẩn cấp trong nước cũng như bất ổn ở nước ngoài.
Đáng chú ý, Mỹ chỉ mất chưa đầy 5 tháng để tăng tổng nợ từ 39.000 tỷ lên 40.000 tỷ USD. Con số này cũng đã tăng gấp 4 lần trong chưa đầy 20 năm, trong khi nước Mỹ từng mất tới năm 1981 mới lần đầu đạt mốc 1.000 tỷ USD nợ.
“Thật đáng kinh ngạc khi sự suy giảm tài khóa của một cường quốc toàn cầu lại có thể trở nên dễ dự đoán đến như vậy”, bà MacGuineas nói.
Các chủ nợ nước ngoài của Mỹ dường như cũng bắt đầu thận trọng hơn. Nhu cầu từ các nhà đầu tư quốc tế, nhóm đang nắm gần 1/3 lượng trái phiếu Kho bạc Mỹ, đã giảm trong năm qua.
Chỉ vài ngày sau khi phiên đấu giá 25 tỷ USD trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm được thực hiện với lợi suất cao nhất kể từ năm 2021, lợi suất trái phiếu dài hạn hôm 19/8 đã tăng lên mức cao nhất trong gần 20 năm. Nhà đầu tư yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro trong bối cảnh chính phủ Mỹ tiếp tục phát hành lượng lớn trái phiếu. Lợi suất và giá trái phiếu thường biến động theo chiều ngược nhau.
Ngày 20/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã đưa ra động thái nhằm kéo lợi suất trái phiếu dài hạn đi xuống, khi công bố tăng gấp đôi quy mô một số chương trình mua lại trái phiếu kỳ hạn 10-30 năm, lên ít nhất 4 tỷ USD mỗi đợt.
Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn dài tăng thường kéo theo lãi suất cao hơn đối với khoản vay mua nhà, vay mua ô tô và các khoản vay thương mại. Trong bối cảnh núi nợ tiếp tục phình to, ông Trump hôm 20/8 một lần nữa kêu gọi lãi suất giảm.
Khi được hỏi tại Nhà Trắng liệu người Mỹ có nên lo ngại trước biến động trên thị trường trái phiếu hay không, ông Trump trả lời rằng ông hoàn toàn không nghĩ như vậy. Tổng thống Mỹ cho rằng đất nước đang rất mạnh và có thể vượt qua mức lãi suất mà ông gọi là “lố bịch”.
Chi tiêu thời đại dịch và các khoản khác
Tuần trước, Bộ Tài chính Mỹ công bố mức thâm hụt ngân sách tháng 7 lên tới 432 tỷ USD, cao thứ tư trong lịch sử Mỹ. Khoản thâm hụt tăng mạnh khi tiền hoàn thuế quan khiến nguồn thu từ hải quan chuyển sang âm tháng thứ ba liên tiếp, trong khi chi phí dành cho chương trình an sinh xã hội (Social Security) và bảo hiểm y tế (Medicare) tiếp tục tăng.
Trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, tổng thâm hụt ngân sách Mỹ đã vượt toàn bộ mức thâm hụt của năm tài khóa 2025, dù năm tài khóa hiện tại vẫn còn hai tháng nữa mới kết thúc.
Trong hai nhiệm kỳ của mình, ông Trump phần lớn phớt lờ nhóm các nghị sĩ Cộng hòa theo đường lối thận trọng về tài khóa, đồng thời thúc đẩy nhiều chương trình chi tiêu lớn.
Nợ công Mỹ tăng 7.800 tỷ USD trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, trong đó hơn một nửa phát sinh trong 9 tháng cuối nhiệm kỳ, khi chính phủ triển khai các biện pháp ứng phó đại dịch.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, nợ Mỹ đã tăng thêm khoảng 3.800 tỷ USD, đưa tổng mức tăng trong hai nhiệm kỳ của ông Trump lên khoảng 11.600 tỷ USD.
Dưới thời ông Biden, nợ công Mỹ cũng tăng 8.400 tỷ USD. Ngoài các khoản chi lớn để phục hồi sau COVID-19, chính quyền Biden còn dành nguồn lực đáng kể cho cơ sở hạ tầng, trợ cấp năng lượng sạch và nhiều chương trình ưu tiên khác của đảng Dân chủ.
CRFB ước tính các lựa chọn chính sách của cả ông Trump và ông Biden đều khiến quỹ đạo nợ liên bang cao hơn so với kịch bản chính phủ chỉ tiếp tục thực hiện các chương trình chi tiêu đã được luật hóa trước khi mỗi người nhậm chức.
Riêng gói luật lớn của ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai, mang tên One Big Beautiful Bill Act, được Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo sẽ làm nợ liên bang tăng thêm khoảng 4.700 tỷ USD.
Ông Trump xây dựng nhiệm kỳ thứ hai với hình ảnh một tổng thống tập trung cắt giảm chi phí, trong đó có việc cắt giảm nhân sự tại các cơ quan liên bang. Tuy nhiên, phần lớn các khoản cắt giảm lại tập trung vào nhóm chi tiêu tùy nghi, vốn chỉ chiếm phần nhỏ trong tổng ngân sách.
Mỹ hiện chi khoảng 7.000 tỷ USD mỗi năm. Khoảng 60% dành cho các chương trình chi tiêu bắt buộc, bao gồm Social Security, Medicare, Medicaid và chăm sóc cựu quân nhân. Các khoản này thường tăng theo chi phí sinh hoạt.
Khoảng 1.100 tỷ USD khác được dùng để trả lãi cho khoản nợ của chính phủ. Chi phí này tiếp tục tăng khi tổng nợ phình to và lãi suất duy trì ở mức cao.
Năm tài khóa 2025 đánh dấu lần đầu tiên chi phí trả lãi nợ vượt ngân sách dành cho Lầu Năm Góc. Trong 10 tháng đầu năm tài khóa 2026, tiền lãi thậm chí đã vượt chi tiêu cho Medicare, trở thành khoản mục ngân sách lớn thứ hai của chính phủ Mỹ, chỉ sau hệ thống lương hưu Social Security.
Mỹ ngày càng phải chi nhiều hơn để trang trải chi phí hưu trí và chăm sóc y tế cho thế hệ baby boom, gây sức ép lên các quỹ tín thác của Social Security và Medicare, trong khi nguồn thu từ thuế thu nhập và thuế tiền lương vẫn không đủ để bù đắp chi phí liên bang.
Theo Reuters
