Mỹ và Iran ngày 17/6 đã công bố nội dung một thỏa thuận tạm thời được cho là đã được lãnh đạo hai nước ký kết nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đồng thời cảnh báo Washington sẵn sàng nối lại các cuộc tấn công và nhắm mục tiêu vào giới lãnh đạo Iran nếu Tehran không thực hiện đầy đủ các cam kết.
Phát biểu bên lề hội nghị G7 tại Pháp, ông Trump cũng điều chỉnh một phần lập trường trước đây về chương trình tên lửa của Iran. Trong khi từng tuyên bố sẽ xóa sổ năng lực tên lửa đạn đạo của Tehran, lần này ông cho rằng việc Iran sở hữu một số loại tên lửa là điều "không công bằng nếu các nước khác có mà họ lại không có".
"Chúng tôi sẽ ném bom họ dữ dội nếu họ vi phạm thỏa thuận", ông Trump nói trong cuộc họp báo. "Tôi không muốn điều đó xảy ra. Tôi muốn họ tôn trọng những gì đã cam kết."
Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời mô tả người Iran là "những người thông minh", trong bối cảnh các nhà đàm phán hai bên chuẩn bị bước vào giai đoạn thương lượng kéo dài 60 ngày nhằm xây dựng một thỏa thuận hòa bình lâu dài hơn. Theo ông Trump, tiến trình này có thể góp phần ổn định Trung Đông và kéo giảm giá dầu toàn cầu.
Trước đó cùng ngày, ông còn đưa ra cảnh báo mạnh mẽ hơn: "Nếu tôi không hài lòng, nếu họ không cư xử đúng mực, chúng tôi sẽ quay lại ném bom thẳng vào đầu họ."
Trong khi đó, giới lãnh đạo Iran không phản ứng trực tiếp trước những lời đe dọa mới của Washington. Thay vào đó, truyền thông nhà nước công bố hình ảnh về văn kiện được cho là thỏa thuận đầu tiên có chữ ký của tổng thống Mỹ và tổng thống Iran kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Nhà đàm phán trưởng của Iran Mohammad Baqer Qalibaf tuyên bố trên truyền hình quốc gia: "Tất cả những gì chúng tôi muốn đạt được bằng biện pháp quân sự, chúng tôi đã đạt được nhiều lần thông qua đàm phán. Hai điều đó hoàn toàn không thể so sánh."
Ông nhấn mạnh rằng thỏa thuận bao gồm cả việc giải phóng hàng tỷ USD tài sản của Iran bị phong tỏa ở nước ngoài.
Theo bài viết, cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2 khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công nhằm vào Iran. Xung đột nhanh chóng lan rộng ra toàn khu vực, khiến hơn 7.000 người thiệt mạng, phần lớn tại Iran và Lebanon, đồng thời gây biến động mạnh trên thị trường năng lượng và làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng lương thực tại các nước đang phát triển.
Thỏa thuận gồm 14 điều khoản được cho là kéo dài lệnh ngừng bắn đã được công bố hồi tháng 4 thêm 60 ngày, bao gồm cả mặt trận Lebanon, nhằm tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán hòa bình toàn diện.
Các quan chức Mỹ và Iran cho biết cả Tổng thống Donald Trump lẫn Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đều đã ký văn kiện bằng tiếng Anh và tiếng Ba Tư dưới hình thức điện tử. Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố thỏa thuận có hiệu lực ngay từ ngày 18/6.
Ông Trump ký văn kiện trước khi tham dự quốc yến cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Cung điện Versailles - nơi từng chứng kiến lễ ký Hiệp ước Versailles kết thúc Thế chiến I.
Các nhà lãnh đạo G7 hoan nghênh thỏa thuận Iran
Theo nội dung được công bố, thỏa thuận quy định chấm dứt ngay các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon; khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz mà không thu bất kỳ khoản phí nào; dỡ bỏ việc phong tỏa các cảng của Iran; miễn trừ nhiều biện pháp trừng phạt của Mỹ; giải phóng tài sản bị đóng băng và thành lập quỹ đầu tư trị giá 300 tỷ USD phục vụ công cuộc tái thiết hậu chiến của Iran.
Triển vọng Hormuz được mở cửa trở lại đã kéo giá dầu giảm trong ngày 18/6. Dầu Brent có thời điểm rơi xuống dưới 80 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ khi chiến sự bùng phát. Tuy nhiên, thị trường sau đó đảo chiều tăng hơn 1% khi ông Trump đưa ra các cảnh báo quân sự mới.
Iran cũng tái khẳng định cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran đồng ý hạ mức làm giàu kho uranium dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), dù vẫn từ chối yêu cầu đưa toàn bộ lượng uranium làm giàu ra khỏi lãnh thổ.
Mặc dù tiếp tục sử dụng ngôn từ cứng rắn, nhiều nhà quan sát nhận định ông Trump dường như chưa đạt được nhiều mục tiêu từng công bố khi phát động chiến dịch quân sự, trong khi Iran lại tiến gần hơn tới triển vọng được nới lỏng trừng phạt và tiếp cận nguồn tài chính trị giá hàng chục tỷ USD.
Chính quyền thần quyền tại Tehran vẫn tồn tại, kho uranium làm giàu cao chưa bị chuyển giao, năng lực tên lửa đạn đạo vẫn được duy trì và Iran cũng chưa chấm dứt hỗ trợ các lực lượng đồng minh như Hezbollah tại Lebanon.
Ông Trump thậm chí đã rút lại tuyên bố hồi tháng 2 về việc "san phẳng ngành công nghiệp tên lửa Iran".
"Tôi chỉ nói rằng nếu các quốc gia khác có tên lửa thì việc họ không có gì cả cũng hơi bất công", ông nói với các phóng viên tại Pháp.
Các nhà lãnh đạo G7 tham dự hội nghị tại Evian-les-Bains nhìn chung hoan nghênh thỏa thuận. Trước đó, Mỹ cho biết một lễ ký kết chính thức dự kiến diễn ra tại Thụy Sĩ vào ngày 20/6.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei lại bác bỏ khả năng này. Ông nói với kênh IRIB News Network rằng vì hai Tổng thống đã ký văn kiện nên "sẽ không có lễ ký kết nào tại Thụy Sĩ".
Các nước châu Âu vẫn chia sẻ quan ngại của Mỹ về chương trình hạt nhân Iran, nhưng chưa từng ủng hộ quyết định sử dụng vũ lực mà không có sự chấp thuận của Liên Hợp Quốc. Nhiều lãnh đạo châu Âu cũng lo ngại Iran đã gia tăng vị thế chiến lược sau khi chống đỡ được sức ép quân sự và tiếp tục duy trì ảnh hưởng tại eo biển Hormuz.
Lãnh đạo Pháp, Đức, Anh, Nhật Bản, Italy, Canada và Mỹ đã ra tuyên bố chung kêu gọi lập tức ngừng bắn tại Lebanon. Đây cũng là một trong những điều khoản quan trọng của thỏa thuận, nhằm chấm dứt giao tranh giữa Israel và Hezbollah - lực lượng được Iran hậu thuẫn.
Dù cường độ chiến sự đã giảm kể từ khi thỏa thuận được công bố hôm 15/6, giao tranh vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt. Israel, quốc gia không tham gia tiến trình đàm phán và hiện vẫn hiện diện quân sự tại miền nam Lebanon, khẳng định họ giữ quyền sử dụng vũ lực nếu cần thiết.
Ông Trump nhắc nhở Thủ tướng Netanyahu
Tổng thống Trump cũng công khai bày tỏ sự không hài lòng với cách tiếp cận của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Lebanon.
Hai nhà lãnh đạo nhiều lần bất đồng về chiến dịch quân sự của Israel nhằm vào Hezbollah. Đối với Iran, việc chấm dứt các hoạt động quân sự tại Lebanon là một trong những yêu cầu trọng tâm.
"Netanyahu là người tốt, nhưng đôi khi ông ấy hơi quá khích", ông Trump nói với báo giới. "Chúng tôi có một chút bất đồng về Lebanon. Tôi nói rằng ông có thể mềm mỏng hơn một chút, Bibi."
Ông tiếp tục: "Không nhất thiết phải đánh sập cả một tòa nhà chỉ vì có một thành viên Hezbollah bước vào đó."
Trong ngày 17/6, truyền thông nhà nước Lebanon tiếp tục ghi nhận các đợt không kích và pháo kích của Israel nhằm vào nhiều thị trấn miền nam nước này. Các nguồn tin an ninh Lebanon cho biết Hezbollah cũng đã tiến hành hai cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào lực lượng Israel, dù tổ chức này chưa chính thức xác nhận.
Sau đó, quân đội Israel thông báo 5 binh sĩ nước này đã bị thương trong hai vụ tấn công bằng UAV tại khu vực miền nam Lebanon.
Theo Reuters
