Những hình ảnh mới về tiêm kích Su-35 của Nga hoạt động tại chiến trường Ukraine cho thấy dòng máy bay này đã được tích hợp tên lửa không đối không R-77M thế hệ mới. Với tầm bắn được cho là lên tới khoảng 190 km, động cơ cải tiến và thiết kế cánh lái hoàn toàn khác biệt, loại tên lửa này có thể giúp Su-35 nâng cao đáng kể khả năng giao chiến với mục tiêu trên không ở cự ly xa.
Đáng chú ý, hình ảnh mới cho thấy R-77M đang dần thay thế các loại tên lửa R-77-1 và R-27 vốn được Su-35 sử dụng chủ yếu kể từ khi dòng tiêm kích này đi vào hoạt động năm 2014.
R-77M là phiên bản cải tiến sâu hơn nhiều so với những gì tên gọi của nó thể hiện. Tên lửa được thiết kế lại các bề mặt điều khiển khí động học, nâng cấp hệ thống động lực và điều chỉnh cấu hình dẫn đường nhằm tăng hiệu quả đánh chặn các mục tiêu cơ động ở khoảng cách xa.
Quá trình phát triển R-77M cũng gắn chặt với yêu cầu trang bị vũ khí cho tiêm kích tàng hình Su-57 thế hệ thứ năm của Nga.
Trong nhiều năm, Nga bị đánh giá tụt hậu đáng kể so với Trung Quốc, Mỹ và thậm chí một số quốc gia châu Âu trong việc đưa các thế hệ tên lửa không đối không mới vào biên chế. Tên lửa R-77-1 trước đây bị đánh giá có năng lực kém hơn đáng kể so với những đối thủ như PL-15 của Trung Quốc và AIM-260 của Mỹ.
Việc R-77M xuất hiện trên Su-35 vì thế được xem là bước tiến quan trọng trong nỗ lực thu hẹp khoảng cách công nghệ tên lửa không chiến của Moscow.
R-77M bắt đầu xuất hiện trên tiêm kích Nga từ năm 2025
Không quân Vũ trụ Nga lần đầu được xác nhận đưa R-77M vào hoạt động thực tế vào tháng 7/2025, khi tên lửa này xuất hiện trên các tiêm kích Su-35 đang làm nhiệm vụ.
Tuy nhiên, những chiếc Su-35 khi đó vẫn mang theo cả R-77M và R-77-1. Cấu hình vũ khí hỗn hợp cho thấy số lượng R-77M được trang bị vào thời điểm đó còn hạn chế, chưa đủ để thay thế hoàn toàn phiên bản cũ.
Một trong những khác biệt dễ nhận thấy nhất nằm ở phần cánh đuôi tên lửa.
R-77-1 sử dụng thiết kế cánh đuôi dạng lưới đặc trưng, trong khi R-77M chuyển sang các bề mặt điều khiển thông thường bố trí theo hình chữ thập. Thay đổi này giúp giảm kích thước bên ngoài của tên lửa tại một số vị trí quan trọng.
Đây không đơn thuần là điều chỉnh về hình dáng. Thiết kế cánh lái mới giúp R-77M phù hợp hơn với khoang vũ khí bên trong thân Su-57, cho phép tiêm kích thế hệ thứ năm mang tên lửa không đối không mà không phải treo vũ khí bên ngoài, qua đó duy trì đặc tính tàng hình.
Cấu hình cánh lái cũng làm thay đổi đặc tính khí động học của tên lửa. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế không chỉ phụ thuộc vào thiết kế cánh mà còn là sự kết hợp giữa động cơ, hệ thống điều khiển, dẫn đường và quỹ đạo bay.
Do đó, những cải tiến trên R-77M mang lại lợi ích rộng hơn nhiều so với việc đơn thuần kéo dài tầm bắn của phiên bản R-77-1.
Động cơ hai tầng xung giúp tên lửa giữ năng lượng khi đánh chặn
Một trong những nâng cấp quan trọng nhất của R-77M nằm ở hệ thống động lực.
Theo nhiều thông tin được công bố, tên lửa sử dụng động cơ rocket nhiên liệu rắn hai tầng xung. Thay vì dồn toàn bộ lực đẩy vào một lần đốt nhiên liệu ban đầu, động cơ có thể tạo lực đẩy ở hai giai đoạn khác nhau trong quá trình bay.
Cách bố trí này giúp tên lửa duy trì năng lượng tốt hơn ở giai đoạn cuối của cuộc tấn công – thời điểm đặc biệt quan trọng khi mục tiêu phát hiện nguy hiểm và bắt đầu cơ động né tránh.
Trong các cuộc giao chiến ở cự ly xa, tên lửa có thể mất một lượng lớn động năng trên đường bay. Nếu không còn đủ tốc độ và khả năng cơ động khi tiếp cận mục tiêu, ngay cả một tên lửa có tầm bắn danh nghĩa lớn cũng khó bảo đảm khả năng đánh chặn.
Động cơ hai tầng xung được kỳ vọng giúp R-77M khắc phục một phần hạn chế này, duy trì lực đẩy ở giai đoạn thích hợp để tăng khả năng bám đuổi mục tiêu.
Theo các ước tính được công bố, R-77M có tầm bắn tối đa khoảng 190 km, trong khi R-77-1 đạt khoảng 110 km.
Các con số trên là ước tính về tầm bắn tối đa; hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào độ cao, tốc độ phóng, quỹ đạo bay và khả năng cơ động của mục tiêu.
Nếu đạt được hiệu suất như kỳ vọng, R-77M sẽ giúp Su-35 có thêm lợi thế trong các cuộc giao chiến ngoài tầm nhìn, nơi phi công phải phát hiện, theo dõi và tấn công đối phương trước khi hai máy bay tiếp cận nhau ở cự ly gần.
Su-35 liên tục thay đổi cấu hình vũ khí tại chiến trường Ukraine
Kể từ khi tham gia các hoạt động quân sự tại Ukraine, Su-35 đã xuất hiện với nhiều cấu hình vũ khí khác nhau, phản ánh sự điều chỉnh nhiệm vụ của dòng tiêm kích này theo yêu cầu chiến trường.
Trong một đoạn video do truyền thông nhà nước Nga công bố hồi tháng 3, Su-35 được trang bị tổ hợp vũ khí gồm tên lửa không đối không tầm xa R-37M, tên lửa chống radar Kh-31PM, tên lửa không đối không tầm trung R-77-1 và tên lửa tầm ngắn R-73/74.
Cụ thể, máy bay mang một tên lửa R-37M cỡ lớn ở vị trí trung tâm giữa hai động cơ, một tên lửa chống radar Kh-31PM, ba tên lửa R-77-1 và ba tên lửa R-73/74. Tổng cộng, tiêm kích mang theo tám tên lửa.
Trong cấu hình này, R-37M đảm nhiệm vai trò tấn công mục tiêu trên không ở khoảng cách rất xa, còn R-77-1 phục vụ các cuộc giao chiến ở tầm trung và R-73/74 được sử dụng trong những tình huống không chiến tầm gần.
Đáng chú ý, Su-35 còn mang theo tên lửa chống radar Kh-31PM, dù được cấu hình chủ yếu cho nhiệm vụ không đối không.
Loại vũ khí này cho phép máy bay tấn công các hệ thống phòng không sử dụng radar dẫn đường, giúp gây sức ép hoặc vô hiệu hóa những mối đe dọa từ mặt đất. Đây là năng lực quan trọng bởi vị trí của các tổ hợp phòng không đối phương thường khó xác định chính xác trước khi máy bay tiến vào khu vực tác chiến.
Theo nguồn tin, những chiếc Su-35 mang cấu hình vũ khí nói trên được giao nhiệm vụ yểm trợ cho trực thăng lục quân Nga khi các phương tiện này tấn công lực lượng Ukraine và những vị trí triển khai tạm thời.
Việc kết hợp tên lửa không đối không tầm xa, vũ khí chống radar và tên lửa tầm ngắn cho thấy Su-35 có thể đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ cùng lúc, từ bảo vệ lực lượng trên không đến hỗ trợ các hoạt động tấn công mặt đất.
Sự xuất hiện ngày càng nhiều của R-77M cho thấy Nga đang từng bước nâng cấp năng lực không chiến của Su-35, đồng thời tạo nền tảng vũ khí phù hợp hơn cho Su-57. Tuy nhiên, mức độ phổ biến của tên lửa mới trong toàn bộ lực lượng không quân Nga vẫn chưa được công bố.
Theo MW
