Số liệu do Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố ngày 15/9 cho thấy, trong 8 tháng đầu năm, đầu tư tài sản cố định giảm 7,2% so với cùng kỳ năm trước, sâu hơn mức giảm 6,7% trong 7 tháng đầu năm. Con số này đúng với dự báo của các nhà kinh tế được khảo sát trước đó.
Ngành bất động sản đang gặp nhiều khó khăn tiếp tục là một trong những lực cản lớn nhất đối với đà tăng trưởng kinh tế Trung Quốc. Trong 8 tháng đầu năm, đầu tư bất động sản giảm gần 20% so với cùng kỳ năm ngoái.
Đáng chú ý hơn, các số liệu mới nhất cho thấy khoảng cách giữa cầu trong nước và động lực từ bên ngoài đang ngày càng lớn.
Tiêu dùng xã hội tiếp tục mất đà
Một trong những chỉ số quan trọng nhất phản ánh sức khỏe tiêu dùng nội địa là tổng doanh số bán lẻ hàng tiêu dùng xã hội.
Trong tháng 8, chỉ số này chỉ tăng 0,4% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức tăng 0,6% của tháng 7 và thấp hơn đáng kể mức 0,8% mà các nhà kinh tế Trung Quốc dự báo. Nếu tính theo tháng, doanh số bán lẻ còn giảm 0,13%.
Diễn biến này cho thấy niềm tin của các hộ gia đình Trung Quốc vẫn chưa thực sự phục hồi. Người dân tiếp tục thận trọng trong chi tiêu, trong bối cảnh thị trường bất động sản suy yếu, tài sản hộ gia đình chịu sức ép và triển vọng thu nhập chưa đủ chắc chắn.
Trong khi đó, bất động sản - lĩnh vực từng là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế Trung Quốc - vẫn chưa thoát khỏi vòng xoáy suy giảm.
Công nghiệp tăng mạnh nhờ xuất khẩu
Bức tranh lại hoàn toàn khác ở khu vực sản xuất. Sản lượng công nghiệp tháng 8 bất ngờ tăng 5,2% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 4,5% trong tháng 7 và vượt dự báo 4,7% của các nhà kinh tế được khảo sát.
Một số ngành công nghệ cao còn tăng trưởng đặc biệt mạnh. Trong tháng 8, sản lượng pin lithium-ion tăng tới 57,2%, robot công nghiệp tăng 34,6% và thiết bị in 3D tăng 29,9%.
Những con số này phản ánh sức mạnh của lĩnh vực sản xuất Trung Quốc, đặc biệt ở các ngành công nghệ và sản phẩm phục vụ thị trường toàn cầu. Động lực quan trọng đứng phía sau là nhu cầu nước ngoài.
Xuất khẩu của Trung Quốc trong tháng 8 tăng hơn 20% nhờ nhu cầu toàn cầu mạnh đối với các sản phẩm công nghệ. Đà tăng này được dự báo sẽ tiếp tục đẩy thặng dư thương mại của Trung Quốc lên mức kỷ lục mới trong năm nay. Nhưng chính sự tương phản giữa xuất khẩu và tiêu dùng nội địa lại đang khiến các nhà kinh tế lo ngại.
“Tăng trưởng hình chữ K” ngày càng rõ
Khi đặt các số liệu mới nhất bên cạnh dữ liệu thương mại và lạm phát được công bố trước đó trong tháng, một xu hướng ngày càng rõ ràng xuất hiện: nền kinh tế Trung Quốc đang vận động theo mô hình tăng trưởng hình chữ K: Một nhánh đi lên là sản xuất, công nghệ và xuất khẩu; nhánh còn lại tiếp tục đi xuống là bất động sản, đầu tư và tiêu dùng trong nước.
Nói cách khác, động lực từ bên ngoài đang lấn át ngày càng rõ động lực từ thị trường nội địa. Đây là vấn đề đáng chú ý đối với Trung Quốc, bởi chiến lược kinh tế Trung Quốc trong những năm gần đây luôn nhấn mạnh việc mở rộng tiêu dùng trong nước và giảm phụ thuộc vào nhu cầu nước ngoài. Thế nhưng các số liệu mới nhất lại cho thấy quá trình tái cân bằng này vẫn diễn ra rất chậm.
Lạm phát chưa phản ánh sức cầu thực sự
Một điểm đáng chú ý khác là giá tiêu dùng và giá xuất xưởng tại Trung Quốc đều tăng nhẹ trong tháng 8. Tuy nhiên, điều đó chưa đủ để chứng minh nhu cầu nội địa đang phục hồi mạnh.
Các chuyên gia kinh tế của Citigroup (Citi) nhận định, sức cầu trong nước vẫn yếu. Điều này thể hiện qua mức tăng rất thấp của giá các mặt hàng tiêu dùng lâu bền và tình trạng khá ảm đạm của mùa du lịch hè.
Citi cảnh báo rằng nếu lạm phát hiện nay chủ yếu xuất phát từ phía cung, đặc biệt do chi phí năng lượng tăng khi căng thẳng Trung Đông leo thang, nó có thể tạo thêm sức ép lên lợi nhuận của các doanh nghiệp ở những khâu phía sau chuỗi cung ứng.
Đây là một tình huống không mấy thuận lợi: chi phí đầu vào tăng nhưng người tiêu dùng lại không đủ mạnh để hấp thụ mức giá cao hơn. Doanh nghiệp vì vậy có thể phải chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn.
Xuất khẩu mạnh, nhưng rủi ro vẫn còn
Xuất khẩu đang giúp Trung Quốc duy trì sức bật đáng kể. Nhu cầu toàn cầu đối với các sản phẩm công nghệ của Trung Quốc vẫn rất mạnh, qua đó giúp xuất khẩu tháng 8 tăng hơn 20%.
Nhưng khả năng duy trì đà tăng này trong bao lâu vẫn là câu hỏi lớn. Nhà kinh tế Lynn Song của ING nhận định rằng rủi ro thuế quan và độ bền của chu kỳ đầu tư công nghệ là hai yếu tố quan trọng cần theo dõi để đánh giá liệu sức mạnh xuất khẩu hiện nay có thể kéo dài hay không.
Nói cách khác, Trung Quốc đang hưởng lợi từ nhu cầu quốc tế mạnh, nhưng không thể mặc nhiên cho rằng động lực này sẽ tiếp tục mãi mãi. Nếu các thị trường lớn gia tăng hàng rào thương mại đối với hàng hóa Trung Quốc, trong khi chu kỳ đầu tư vào công nghệ toàn cầu chậm lại, một trong những trụ cột đang nâng đỡ nền kinh tế Trung Quốc hiện nay có thể suy yếu.
Liệu Trung Quốc có phải tăng kích thích?
Một câu hỏi quan trọng hiện nay là liệu chính phủ Trung Quốc có tăng cường các biện pháp kích thích để hỗ trợ tăng trưởng trong nước hay không. Trước mắt, giới hoạch định chính sách vẫn tập trung thực hiện các chính sách đã công bố, thay vì tung ra một gói kích thích mới quy mô lớn.
Nhưng nếu đầu tư và tiêu dùng tiếp tục suy yếu trong những tháng mùa đông, Trung Quốc có thể buộc phải hành động mạnh hơn để đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm trong khoảng 4,5–5%.
Điều này đặt chính phủ Trung Quốc trước một bài toán khó. Một mặt, Trung Quốc muốn thúc đẩy tiêu dùng và đầu tư; mặt khác, việc tiếp tục bơm tiền hoặc mở rộng đầu tư công có thể làm gia tăng những vấn đề về nợ và dư thừa công suất vốn đã tồn tại trong nền kinh tế. Trong khi đó, bất động sản vẫn chưa tìm được điểm đáy rõ ràng.
Mọi con mắt hướng tới cuộc gặp Trump – Tập
Một tâm điểm khác của thị trường hiện nay là cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối tháng này. Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát không kỳ vọng cuộc gặp sẽ tạo ra những đột phá lớn.
Các nhà kinh tế của Goldman Sachs cho rằng kịch bản cơ sở vẫn là quan hệ Mỹ – Trung có khả năng ổn định trở lại, thay vì thực sự cải thiện hoặc xấu đi đáng kể.
Hai bên đều có động cơ tránh để căng thẳng leo thang trở lại, nhưng cạnh tranh chiến lược trong các lĩnh vực thương mại, công nghệ và an ninh quốc gia nhiều khả năng vẫn tiếp diễn.
Điều này có nghĩa là ngay cả khi cuộc gặp Trump – Tập giúp giảm căng thẳng trước mắt, nó cũng khó giải quyết những vấn đề mang tính cấu trúc đang định hình quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Thị trường lao động cũng phát tín hiệu đáng chú ý
Trong tháng 8, tỷ lệ thất nghiệp được khảo sát tại khu vực thành thị Trung Quốc tăng lên 5,3%, từ mức 5,2% trong tháng 7. Mức tăng không lớn, nhưng diễn biến này bổ sung thêm một tín hiệu cho thấy quá trình phục hồi của nền kinh tế vẫn chưa đồng đều.
Tổng thể các số liệu mới nhất đang tạo ra một bức tranh khá rõ: Trung Quốc vẫn có một khu vực sản xuất mạnh, đặc biệt trong các ngành công nghệ và xuất khẩu, nhưng sức cầu trong nước chưa phục hồi tương xứng. Đây chính là điểm yếu ngày càng nổi bật của mô hình tăng trưởng hiện nay.
Nếu bất động sản tiếp tục suy giảm, đầu tư giảm sâu và người tiêu dùng vẫn thận trọng, Trung Quốc sẽ ngày càng phụ thuộc vào xuất khẩu và sản xuất công nghiệp để duy trì tăng trưởng.
Vấn đề là động lực bên ngoài cũng đang đứng trước nhiều rủi ro - từ căng thẳng thương mại, thuế quan cho tới sự thay đổi của chu kỳ công nghệ toàn cầu. Vì vậy, thách thức lớn nhất đối với Trung Quốc lúc này không đơn thuần là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà là tìm cách khôi phục niềm tin của hộ gia đình và đưa sức cầu nội địa trở lại thành một động cơ tăng trưởng thực sự.
Theo Creaders
