Rachel Xia đã quá quen với việc tự mình làm mọi thứ trong khoảng một thập kỷ kể từ khi rời quê nhà Lạc Dương, miền Trung Trung Quốc.
Người phụ nữ 30 tuổi hiện sống tại Hong Kong không ngại ăn một mình, đi du lịch một mình hay tự đi xem phim. Thậm chí, Xia nhận ra rằng gần như mọi thứ trong thành phố sôi động này đều có thể được sắp xếp cho một người.
Thực phẩm và các bữa ăn dành cho một người được giao tận cửa. Chú mèo Mocha từng là người bạn đồng hành tinh thần thân thiết của cô, mỗi sáng đánh thức cô dậy và chào đón cô khi trở về sau giờ làm. Nếu cần trút bầu tâm sự, Xia thậm chí có thể tìm đến các chatbot AI.
“Bây giờ sống một mình thực sự rất thuận tiện. Hầu hết những việc tôi có thể nghĩ đến, tôi đều đã từng trải nghiệm một mình”, cô nói.
Xia thuộc một nhóm người đang ngày càng đông và nhanh chóng làm thay đổi chân dung người tiêu dùng châu Á: những người độc thân, không có con hoặc đơn giản là lựa chọn sống một mình.
Những thước đo thành công truyền thống tại nhiều quốc gia châu Á – kết hôn, sinh con và sở hữu nhà – đang dần mất sức hút với thế hệ trẻ khi chi phí nhà ở, giáo dục tăng cao, trong khi các chuẩn mực xã hội cũng thay đổi.
Tỷ lệ sinh trên toàn khu vực liên tục rơi xuống những mức thấp kỷ lục. Các chính phủ tung ra tiền mặt và trợ cấp để khuyến khích các cặp đôi sinh con, nhằm bảo đảm lực lượng lao động trong tương lai, nhưng những biện pháp này chưa mang lại nhiều kết quả.
Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng tạo ra một điểm sáng về kinh tế: ngay cả khi dân số thu hẹp, những người sống một mình lại đang chi tiêu nhiều hơn cho chính họ.
Sự gia tăng các hộ gia đình chỉ có một người tại những nước như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đang tạo ra một xu hướng được gọi là “nền kinh tế cô đơn” hoặc “nền kinh tế cô đơn” (solo economy).
Thay vì mua tã trẻ em hay thực phẩm với số lượng lớn cho cả gia đình, những người này sẵn sàng chi tiền cho thú cưng, đồ chơi sưu tầm và những trải nghiệm mới. Các doanh nghiệp đã nhận ra cơ hội và bắt đầu kiếm tiền bằng cách xây dựng một thế giới dịch vụ dành riêng cho những người sống một mình.
“Họ phải tự gánh những khoản chi phí cố định rất cao. Họ không có bạn đời hay các thành viên khác trong gia đình để chia sẻ những khoản đó”, ông Ming-Hsuan Lee, giáo sư tại Đại học Quốc lập Trung Sơn ở Đài Loan (Trung Quóc), người nghiên cứu hành vi chi tiêu của người tiêu dùng độc thân tại châu Á, cho biết.
“Nhưng mặt khác, chúng tôi nhận thấy người độc thân thích đầu tư cho bản thân. Họ chi nhiều hơn cho du lịch, ăn uống bên ngoài và nâng cao chất lượng bản thân, chẳng hạn giáo dục hoặc các hoạt động giải trí.”
Sống một mình thường đồng nghĩa với việc phải trả nhiều tiền hơn, nhưng Xia thích sự tự do khi có thể tự quyết định lịch trình và sở thích của mình.
Chỉ đến khi chú mèo Mocha qua đời vào năm ngoái, cô mới bắt đầu tự hỏi liệu mình có thể tiếp tục sống độc thân mãi hay không.
“Điều đó khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn về kiểu cuộc sống mà mình thực sự muốn. Liệu tôi có thực sự ổn nếu phải sống trong tình trạng cô lập như thế này trong suốt phần đời còn lại?”, cô nói.
Karaoke cho một người
Tại Trung Quốc, quốc gia gần đây đã mất vị trí đông dân nhất thế giới vào tay Ấn Độ, nền kinh tế dành cho người độc thân đang phát triển mạnh.
Những phòng karaoke mini có kích thước tương đương các bốt điện thoại kiểu cũ xuất hiện ngày càng nhiều trên khắp đất nước, phục vụ những người muốn hát một mình. Du khách độc thân có thể thuê bạn đồng hành đi bộ đường dài, người đi tham quan cùng hoặc thậm chí thuê nhiếp ảnh gia riêng tại các điểm du lịch.
Công ty nghiên cứu thị trường Trung Quốc Discovery Reports ước tính nền kinh tế dành cho người độc thân tại nước này đã vượt 1.000 tỷ USD trong năm 2025, tăng khoảng 50% so với năm 2023.
Các nhà phân tích tiêu dùng cho biết người độc thân cũng đang chi nhiều tiền hơn cho trò chơi điện tử, bạn đồng hành AI và các bộ phim ngắn dạng “micro-drama” – những tác phẩm giống phim truyền hình dài tập nhưng mỗi tập thường chưa đến 2 phút.
“Khi bạn đi làm về, lúc đó là 10 giờ tối, bạn đã ăn tối xong. Nếu có chồng hoặc vợ, bạn sẽ trò chuyện với họ”, bà Ashley Dudarenok, nhà sáng lập công ty tư vấn thị trường Trung Quốc ChoZan, nói.
“Nếu sự đồng hành đó không còn, bạn sẽ tìm đến các gói thuê bao trò chơi, dịch vụ xem trực tuyến. Đó là một xu hướng rất, rất lớn đang định hình lại cách mọi người giải trí.”
Theo Dudarenok, thị trường tiêu dùng Trung Quốc rộng lớn và cạnh tranh cao có thể thúc đẩy nhanh quá trình phát triển các sản phẩm, dịch vụ dành cho người sống một mình, sau đó những mô hình này có thể được xuất khẩu sang phần còn lại của thế giới.
Các chatbot đồng hành AI và phim ngắn đã bắt đầu phổ biến tại Mỹ. Các doanh nghiệp nước này cũng ngày càng chú ý tới nhóm khách hàng ăn uống một mình. Domino’s Pizza gần đây thông báo sẽ bắt đầu bán những chiếc pizza hình chữ nhật nhỏ, được thiết kế dành cho một người.
Theo Dudarenok, trước đây doanh nghiệp và chính phủ thường coi cuộc sống độc thân chỉ là một giai đoạn tạm thời trước khi kết hôn.
“Chúng ta cần bắt đầu nhìn nhận việc sống một mình và mô hình kinh tế mới này như một điều sẽ còn tồn tại lâu dài”, bà nói.
Bùng nổ “con cưng”
Thay vì quảng bá sản phẩm cho những “tâm hồn cô đơn”, các thương hiệu đang lựa chọn nhấn mạnh sự độc lập thay vì cảm giác bị cô lập.
“Có rất nhiều thông điệp xoay quanh sự tự chủ và cá tính”, bà Allison Malmsten, giám đốc marketing tại Daxue Consulting, công ty nghiên cứu tập trung vào thị trường Trung Quốc, cho biết.
“Điều đó có nhiều khả năng tạo được tiếng vang với người tiêu dùng hơn, bởi họ không muốn nhìn nhận bản thân là những người cô đơn. Họ vẫn xem mình là những người có đời sống xã hội phong phú và những trải nghiệm sống đầy đủ.”
Dù vậy, lo ngại về tác động của sự cô đơn đối với sức khỏe con người đang gia tăng tại châu Á. Nhật Bản và Hàn Quốc đều gặp khó khăn trong việc giải quyết tỷ lệ tự tử tương đối cao qua nhiều thế hệ, kéo theo những cuộc tranh luận và chính sách nhằm tìm cách giải quyết vấn đề.
Tại Seoul, chính quyền đã phân bổ hàng triệu USD để cung cấp dịch vụ tư vấn, các hoạt động xã hội và những chương trình khác nhằm giảm cảm giác xa cách, cô lập. Năm 2021, Nhật Bản thậm chí bổ nhiệm một Bộ trưởng phụ trách vấn đề Cô đơn và Cô lập để giải quyết những tác động của tình trạng này đối với sức khỏe tinh thần.
Với một số người, thú cưng đang trở thành cách lấp đầy khoảng trống tình cảm.
Malmsten cho biết người độc thân ngày càng thường xuyên đi du lịch cùng thú cưng hoặc mua những món quà xa xỉ cho chúng. Năm 2017, các hộ gia đình Trung Quốc có số trẻ mới biết đi cao gấp đôi số thú cưng, nhưng đến năm 2030, tỷ lệ này được dự báo sẽ đảo ngược.
Ellen Xie, nhà sản xuất chương trình hài độc thoại 35 tuổi, cho biết lối sống của một “cat lady” (người phụ nữ đơn thân nuôi mèo) độc thân như cô đã trở nên hết sức bình thường trong nhóm bạn tại Thượng Hải.
Gần như tất cả những người bạn độc thân của Xie đều nuôi mèo, một người nuôi chó. Không ai trong số họ thích nấu ăn, vì vậy mỗi khi gặp nhau, họ tự gọi đồ ăn và cùng bàn luận về cuộc sống của mình khi về già.
Một số người vẫn muốn kết hôn, những người khác thì không. Còn hiện tại, Xie hài lòng với hai chú mèo của mình.
Không bị ràng buộc bởi hôn nhân cũng giúp cô dễ dàng thực hiện những chuyến đi ngẫu hứng, chẳng hạn chuyến bay tới Nhật Bản vào tháng 5 mà cô quyết định vào phút chót.
“Đôi khi tôi đến một quốc gia mới hoặc một nơi hoàn toàn mới và chỉ nghĩ: Chà, thật may là mình chưa kết hôn”, cô nói. “Những trải nghiệm như vậy rất đặc biệt và có lẽ chỉ có thể thực hiện khi tôi còn độc thân.”
Cùng nhau già đi
Xie và những người bạn của cô vẫn có những lo lắng về việc nghỉ hưu, trong bối cảnh một hệ quả khác của thay đổi nhân khẩu học đang ngày càng rõ rệt: số người cao tuổi có thể vượt xa nhóm dân số trẻ trong những thập kỷ tới.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc ước tính “nền kinh tế bạc”, tức thị trường sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi, sẽ vượt 4.000 tỷ USD vào năm 2035, khi thị trường ngày càng phát triển các công nghệ mới để đồng hành và chăm sóc thế hệ lớn tuổi.
Đầu năm nay, một ứng dụng yêu cầu người sống một mình xác nhận tình trạng mỗi ngày đã lan truyền mạnh trên mạng, một phần vì cái tên khá u ám: “Bạn chết chưa?”
Theo truyền thống, nhiều thế hệ trong các gia đình Trung Quốc thường sống chung dưới một mái nhà. Một trong những động lực khiến các cặp vợ chồng sinh con cũng là để bảo đảm có người chăm sóc cha mẹ khi về già.
Tuy nhiên, Xie tin rằng trong tương lai, những “bà già” như cô sẽ có nhiều lựa chọn hơn để sống chung với người khác và chia sẻ chi phí sinh hoạt.
“Có lẽ chúng tôi có thể cùng nhau tạo thành những gia đình tạm thời. Bởi vì có nhu cầu, chừng nào dân số còn đủ lớn thì sẽ có công ty muốn kiếm tiền từ nhu cầu đó”, cô nói.
Xiao Hanyu, một học viên cao học tại Thâm Quyến, miền Nam Trung Quốc, vẫn lo sợ cảnh về già một mình. Nhưng anh cho rằng các dịch vụ và công nghệ mới đã giúp anh có thể tiếp tục độc thân lâu hơn so với trước đây.
Một hệ thống nhà nghỉ dành cho giới trẻ phong phú cho phép anh đi du lịch một mình với chi phí phải chăng, trong khi các trò chơi dành cho một người giúp anh giết thời gian giữa những giờ học.
Trong ba tháng qua, Xiao cũng bắt đầu chia sẻ những suy nghĩ lúc đêm khuya với trợ lý AI của mình.
Nhờ nền kinh tế cô đơn, người đàn ông 26 tuổi cảm thấy mình có thể trở nên kén chọn hơn khi tìm kiếm người đồng hành lý tưởng.
“Nếu tôi không có những tiện ích của cuộc sống hiện đại để đáp ứng các nhu cầu của mình, liệu tôi có quyết tâm tìm một người bạn đời để đáp ứng những nhu cầu đó hơn không?”, Xiao, người đã độc thân suốt 8 năm, nói.
“Tôi nghĩ là có.”
Theo CNN, Reuters
