Theo thông tin Ira đưa ra, Không quân Mỹ đã mất ít nhất một máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không (AWACS) E-3 Sentry cùng 3 máy bay tiếp dầu trên không KC-135 Stratotanker tại căn cứ không quân Prince Sultan ở Arab Saudi, sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tiến hành nhiều đợt tấn công bằng tên lửa đạn đạo và UAV vào cơ sở này.
Các cuộc tấn công ngày 27/3 đã gây thương vong đáng kể, với ước tính thận trọng cho thấy khoảng 10 binh sĩ không quân Mỹ bị thương, dù một số nguồn cho rằng con số thực tế có thể cao hơn nhiều. Việc một máy bay E-3 bị phá hủy, nếu được xác nhận, được xem là diễn biến chưa từng có tiền lệ, bởi loại máy bay này có giá trị gần 500 triệu USD và là một trong những nền tảng hỗ trợ đắt đỏ nhất của Không quân Mỹ, ngang với máy bay chỉ huy trên không E-4B Nightwatch.
Đòn đánh trúng E-3 sẽ nối tiếp những thành công đáng kể của lực lượng Iran trong việc phá hủy các hệ thống radar mặt đất then chốt – vốn đóng vai trò duy trì nhận thức tình huống cho Mỹ và các đồng minh chiến lược. Trong hai tuần sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch tấn công Iran từ ngày 28/2, tổng cộng 17 cơ sở quân sự Mỹ đã bị nhắm mục tiêu, trong đó nhiều đòn đánh tập trung vào các hệ thống radar phòng thủ tên lửa đạn đạo.
Những thiệt hại đáng chú ý trong những ngày đầu xung đột bao gồm việc phá hủy các hệ thống radar trị giá khoảng 2,7 tỷ USD, trong đó có radar AN/FPS-132 trị giá 1,1 tỷ USD tại Qatar, cùng hai radar AN/TPY-2 tại Jordan và UAE, mỗi hệ thống trị giá từ 500 triệu đến 1 tỷ USD. Việc mất thêm một máy bay E-3 khiến khả năng bù đắp bằng radar trên không của Mỹ bị suy giảm nghiêm trọng.
Trước khi chiến dịch chống Iran bắt đầu, Không quân Mỹ đã triển khai phần lớn đội bay E-3 đang hoạt động trên toàn cầu tới Trung Đông và châu Âu. Đến giữa tháng 3, tần suất hoạt động của các máy bay này được tăng cường mạnh mẽ, đặc biệt trên không phận Jordan, miền Bắc Arab Saudi, miền Nam Iraq và phía đông Địa Trung Hải, nhằm duy trì khả năng phát hiện liên tục đối với UAV và tên lửa Iran nhắm vào Israel và các mục tiêu trong khu vực.
Dù mạng lưới phòng không của Israel được triển khai dày đặc, các cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran vẫn đạt tỷ lệ thành công khoảng 80% và còn có xu hướng tăng. Nguồn tin Israel cho rằng điều này một phần đến từ việc mạng lưới radar khu vực của Mỹ và đồng minh bị phá hủy đáng kể. Trong bối cảnh đó, việc mất thêm E-3 AWACS có thể tiếp tục làm gia tăng hiệu quả của các đòn tấn công từ phía Iran.
Các cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran trước đó cũng đã phá hủy hoặc làm hư hại nhiều loại máy bay giá trị cao khác. Một đòn đánh trước đó vào căn cứ Prince Sultan trong tuần thứ hai của tháng 3 đã làm hư hại ít nhất 5 máy bay tiếp dầu KC-135 của Không quân Mỹ, gây thêm áp lực lên đội bay tiếp dầu vốn đã quá tải.
Chỉ vài ngày sau, một cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo được cho là đã phá hủy một máy bay cảnh báo sớm Saab GlobalEye của Không quân UAE – nền tảng có vai trò tương tự E-3 nhưng hiện đại hơn dù kích thước nhỏ hơn và radar yếu hơn.
Hiệu quả tác chiến của đội bay E-3 – vốn đã phục vụ hàng chục năm – ngày càng bị đặt dấu hỏi, khi hệ thống radar và điện tử hàng không của chúng dần trở nên lạc hậu, đặc biệt trong việc đối phó với các mục tiêu có độ phản xạ radar thấp. Việc một chiếc E-3 bị phá hủy không chỉ là tổn thất vật chất lớn, mà còn đánh dấu một trong những thành công đáng kể nhất của Iran trước không quân Mỹ.
Diễn biến này có thể buộc Mỹ phải tăng cường triển khai các máy bay giá trị cao từ những căn cứ xa hơn, như tại Đông Âu, để giảm thiểu rủi ro, qua đó tiếp tục gây áp lực lên năng lực vận hành vốn đã căng thẳng của toàn bộ hạm đội.
Theo MW
