“Điểm nghẽn” HbA1c
Tại hội nghị tổng kết công tác quản lý chất lượng xét nghiệm giai đoạn 2021–2025, TS Phạm Thị Hương Trang cho biết kết quả ngoại kiểm chất lượng xét nghiệm giai đoạn 2021–2025 cho thấy một thực tế đáng suy nghĩ: Tỷ lệ phòng xét nghiệm đạt yêu cầu ở lĩnh vực HbA1c vẫn còn thấp hơn nhiều so với các lĩnh vực khác, đặt ra lo ngại về nguy cơ ảnh hưởng tới quyết định điều trị và theo dõi bệnh nhân.
Theo kết quả tổng kết của Trung tâm Kiểm chuẩn chất lượng xét nghiệm y học – Trường Đại học Y Hà Nội, tỷ lệ các phòng xét nghiệm có kết quả ngoại kiểm đạt trên 80% đối với chương trình HbA1c chỉ khoảng 66–67% trong nhiều năm gần đây. Năm 2025 tỷ lệ này chỉ đạt khoảng 67,6%, thấp hơn đáng kể so với nhiều lĩnh vực như hóa sinh, miễn dịch, huyết học hay vi sinh đều duy trì tỷ lệ đạt cao và ổn định.
Trong điều trị đái tháo đường, HbA1c là xét nghiệm gần như bắt buộc để đánh giá mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng. Chỉ số này quyết định nhiều vấn đề quan trọng: bệnh nhân có kiểm soát đường huyết hiệu quả hay không, có cần đổi thuốc hay tăng liều điều trị hay không, nguy cơ biến chứng đang ở mức nào.
Vì thế, độ chính xác của xét nghiệm HbA1c không chỉ là câu chuyện kỹ thuật phòng xét nghiệm mà liên quan trực tiếp tới hiệu quả điều trị và an toàn người bệnh, bởi HbA1c không chỉ được sử dụng để theo dõi điều trị mà còn liên quan trực tiếp đến việc điều chỉnh thuốc, đánh giá nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, mắt và thần kinh ở bệnh nhân đái tháo đường.
Các chuyên gia cảnh báo nếu kết quả HbA1c sai lệch, bác sĩ có thể đánh giá chưa đúng tình trạng kiểm soát đường huyết của bệnh nhân. Điều này kéo theo nguy cơ điều chỉnh thuốc không phù hợp, khiến người bệnh tăng nguy cơ hạ đường huyết hoặc âm thầm tiến triển biến chứng.
Trong bối cảnh số người mắc đái tháo đường ngày càng gia tăng, chất lượng xét nghiệm HbA1c trở thành một “mắt xích” quan trọng của toàn bộ quá trình điều trị.
Ngoại kiểm tăng tốc
Bên cạnh những vấn đề còn tồn tại, hoạt động ngoại kiểm xét nghiệm y học tại Việt Nam trong 5 năm qua ghi nhận mức phát triển rất mạnh.
Nếu năm 2021 chỉ có 18 chương trình ngoại kiểm được triển khai thì đến năm 2025 con số này đã tăng lên 40 chương trình. Số cơ sở y tế tham gia tăng từ 703 lên 868 đơn vị.
Tổng số lượt phòng xét nghiệm tham gia ngoại kiểm tăng từ 2.438 lên 3.727 lượt, tương đương mức tăng hơn 52,8% sau 5 năm.
Trong đó, hóa sinh và huyết học tiếp tục là hai lĩnh vực có số lượng đơn vị tham gia lớn nhất, lần lượt đạt 808 và 770 đơn vị năm 2025.
Riêng năm 2025, hệ thống triển khai thêm 18 chương trình mới như nhuộm soi nấm, xét nghiệm cúm PoCT, Coombs trực tiếp, hồng cầu lưới hay nuôi cấy Mycobacterium. Điều này cho thấy xu hướng mở rộng ngoại kiểm sang các kỹ thuật chuyên sâu và hiện đại hơn.
Số lượng thiết bị, kỹ thuật được đánh giá ngoại kiểm cũng tăng rất nhanh. Từ khoảng 3.000 thiết bị năm 2021, đến năm 2025 đã có gần 4.700 thiết bị tham gia, tăng hơn 56%.
Chất lượng xét nghiệm tác động trực tiếp điều trị
Theo GS Trần Huy Thịnh, Giám đốc Trung tâm Kiểm chuẩn chất lượng xét nghiệm y học, xét nghiệm y học giữ vai trò nền tảng trong chẩn đoán, theo dõi điều trị, tiên lượng bệnh và triển khai y học chính xác.
Trong bối cảnh y học hiện đại phát triển theo hướng chuyên sâu, yêu cầu đối với chất lượng xét nghiệm ngày càng khắt khe. Các phòng xét nghiệm không chỉ cần năng lực chuyên môn mà còn phải xây dựng được hệ thống quản lý chất lượng toàn diện, thực chất và bền vững.
“Hoạt động ngoại kiểm không chỉ giúp đánh giá độ chính xác và độ tin cậy của kết quả xét nghiệm mà còn góp phần phát hiện sai số hệ thống, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật và thúc đẩy cải tiến liên tục”, GS Trần Huy Thịnh nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy nhiều lĩnh vực hiện duy trì tỷ lệ đạt rất cao. Chương trình nước tiểu định tính nhiều năm liên tiếp đạt trên 90%; nhóm máu, máu lắng và đông máu toàn phần cũng duy trì kết quả tích cực…
Năm 2025, tổng số kết quả xét nghiệm được đánh giá lên tới gần 380.000 thông số xét nghiệm. Tất cả các tỉnh, thành đều có tỷ lệ đạt trên 83%. Hà Nội đạt tỷ lệ cao nhất với 94,5%.
Dù vậy, hệ thống xét nghiệm y học hiện vẫn đối mặt nhiều thách thức như chênh lệch năng lực giữa các tuyến, thiếu nhân lực chuyên sâu về quản lý chất lượng và khó khăn trong triển khai các tiêu chuẩn quốc tế.
Đặc biệt, yêu cầu chuyển đổi số, liên thông dữ liệu và ứng dụng công nghệ mới đang đặt ra áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống xét nghiệm.
Theo các chuyên gia, khi phần lớn quyết định lâm sàng hiện nay đều dựa vào xét nghiệm cận lâm sàng, chất lượng xét nghiệm không còn là vấn đề riêng của phòng xét nghiệm mà tác động trực tiếp tới hiệu quả điều trị và an toàn người bệnh.
