Các sĩ quan Không quân Ukraine đã phát triển một bộ chiến thuật hoàn toàn mới, được “vẽ lại từ đầu”, để vận hành tiêm kích F-16 trong cuộc chiến đang diễn ra với Nga.
Điều này phản ánh nhu cầu cấp bách trên thực địa, khi các phi công F-16 và nhiều sĩ quan khác gần đây công khai chỉ trích những chiến thuật không chiến do các nước NATO huấn luyện là “không phù hợp” để đối đầu với lực lượng Nga, đặc biệt trong một chiến trường nơi Nga triển khai mạng lưới phòng không mặt đất dày đặc và có năng lực rất cao.
Các quy tắc tác chiến mới nhấn mạnh mạnh mẽ tới tầm bay thấp, bám địa hình và sử dụng chiến thuật “mồi nhử”. Không quân Ukraine được xác nhận đã mất ít nhất 4 chiếc F-16, trong đó giới phân tích rộng rãi cho rằng hỏa lực phòng không mặt đất của Nga là nguyên nhân chính.
Bình luận về sự thay đổi chiến thuật tác chiến, một phi công F-16 Ukraine cho biết: “Khi chúng tôi trở về từ huấn luyện và đối mặt với thực tế, chúng tôi nhận ra rằng các chiến thuật được dạy ở nước ngoài không hoàn toàn áp dụng được cho cuộc chiến này”.
Ông chỉ ra rằng các chiến thuật phương Tây phần lớn dựa trên những cuộc xung đột trước đây, trong đó phe sử dụng F-16 giữ ưu thế trên không, và không tính đầy đủ tới hệ thống phòng không cực kỳ dày đặc cũng như các mối đe dọa từ không quân chiến đấu Nga. “Chúng tôi buộc phải ngồi lại và suy nghĩ lại toàn bộ cách tiêu diệt tên lửa hành trình, đánh chặn UAV và sống sót khi hoạt động gần tiền tuyến”, ông nói.
F-16 cũng không sở hữu radar đủ mạnh để có thể đối đầu các tiêm kích Nga ở tầm xa. Các máy bay cung cấp cho Ukraine không chỉ sử dụng radar mảng quét cơ khí lạc hậu từ thời Chiến tranh Lạnh, mà kích thước radar còn chỉ bằng khoảng từ 1/4 tới 1/7 so với radar trang bị trên các tiêm kích và máy bay đánh chặn của Nga.
Cung cấp thêm chi tiết, viên phi công cho biết các tiêm kích Su-35, Su-57 và máy bay đánh chặn MiG-31 của Lực lượng Hàng không – Vũ trụ Nga là mối đe dọa trên không chủ yếu. Các máy bay này thường xuyên tuần tra ở độ cao lớn, chờ đợi tiêm kích Ukraine cất cánh. Hệ quả là F-16 của Ukraine không thể hoạt động ở độ cao trung bình hay cao theo học thuyết NATO, mà buộc phải áp dụng chiến lược bay thấp.
Việc che khuất địa hình đã chứng minh khả năng làm giảm đáng kể hiệu quả theo dõi của radar Nga cũng như đầu dò tên lửa, do nhiễu địa vật gây cản trở cảm biến và khiến việc khóa mục tiêu trở nên khó khăn hơn. Điều này đồng thời khiến các hệ thống phòng không mặt đất của Nga khó có thể tấn công mục tiêu ở cự ly xa.
Việc các máy bay cảnh báo sớm A-50 của Nga bị đánh giá là dễ tổn thương trên chiến trường cũng góp phần cải thiện khả năng sống sót của tiêm kích Ukraine.
Đáng chú ý, báo cáo mới nhất về sự thay đổi chiến thuật vận hành F-16 trùng khớp với tuyên bố của ông Sergey Chemezov, Giám đốc điều hành tập đoàn quốc phòng Rostec, vào tháng 11 năm ngoái. Khi đó, ông Chemezov cho biết các tiêm kích phương Tây mới được bàn giao cho Ukraine như F-16 và Mirage 2000 đã bị buộc phải hoạt động độc quyền ở độ cao thấp và trong không phận sâu phía sau tiền tuyến để tránh bị tiêm kích Nga tiêu diệt, trong đó vai trò của Su-35 được nhấn mạnh đặc biệt.
“Su-35S đã ép máy bay đối phương phải bay thấp, buộc chúng hoạt động ở độ cao tối thiểu và trong các khu vực hậu phương. Trong khi đó, Su-35S có thể tấn công mục tiêu ở khoảng cách hàng trăm km. Đó là lý do máy bay đối phương không thể tiếp cận tiền tuyến để phóng tên lửa không đối không. Điều này bao gồm cả F-16 của Mỹ và Mirage do Pháp sản xuất”, ông Chemezov nhận định.
Dù Su-35 có năng lực tác chiến ngoài tầm nhìn kém hơn MiG-31BM và Su-57, loại tiêm kích này lại được Nga triển khai với số lượng lớn hơn đáng kể trên chiến trường.
Nói rõ hơn về những chiến thuật mới được áp dụng trước các mối đe dọa hiện hữu, phi công F-16 Ukraine cho biết họ còn phát triển các chiến thuật “mồi nhử” có mức độ rủi ro cao. Theo đó, F-16 cố tình lộ vị trí để dụ máy bay Nga phóng tên lửa, qua đó làm cạn kho đạn của các tiêm kích đang tuần tra, tạo điều kiện cho máy bay đồng đội mang bom dẫn đường chính xác hoàn thành nhiệm vụ tấn công.
Trong một trận giao chiến, đội hình 3 chiếc F-16 đã thành công buộc máy bay Nga phóng tên lửa từ nhiều hướng khác nhau, yếu tố then chốt giúp các máy bay tấn công đánh trúng mục tiêu và rút lui an toàn. Nếu thông tin này chính xác, nó có thể cho thấy hạn chế trong tiêu chuẩn huấn luyện của phi công Nga, khi họ tiêu tốn đạn dược để tấn công ngoài tầm tiêu diệt hiệu quả.
Tuy nhiên, khả năng các F-16 Ukraine tiếp tục dựa vào mạng lưới phòng không mặt đất của chính mình để trú ẩn vẫn bị đặt dấu hỏi trong trung và dài hạn, khi các hệ thống này đang nhanh chóng bị tiêu hao, trong khi nguồn bổ sung từ phương Tây chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu.
Các nguồn tin Ukraine từ lâu đã cảnh báo rằng F-16 và Mirage 2000 do Pháp cung cấp hoàn toàn không thể sánh ngang với các tiêm kích hiện đại của Nga. Người phát ngôn Không quân Ukraine, ông Yuri Ignat, ngày 3/6/2025 từng thừa nhận: “Đáng tiếc là hiện nay Nga có máy bay nhìn xa hơn và tên lửa bay xa hơn. Điều này đúng ngay cả khi so với F-16. Họ còn có hệ thống phòng không mạnh, phối hợp chặt chẽ với không quân”.
Trước đó, vào tháng 3, ông Ignat so sánh trực tiếp F-16 với Su-35 và nhấn mạnh: “Những biến thể mà Ukraine có không thể đối đầu một-một trong không chiến. Chúng tôi cần một cách tiếp cận tổng thể, bởi Su-35 của Nga là tiêm kích tương đối mới… Điều này bao gồm phòng không mặt đất, tác chiến điện tử và lý tưởng nhất là radar trên không. Radar trên máy bay và tên lửa không đối không cũng đóng vai trò then chốt”.
Theo MW
