Drone Ukraine liên tục lạc vào không phận Baltic trong những tuần gần đây đang khiến khu vực Đông Âu nóng lên bất thường, giữa lúc NATO đối mặt với nhiều nghi vấn về mức độ cam kết của Mỹ đối với an ninh tập thể.
Theo các quan chức và nguồn tin an ninh châu Âu, hàng loạt máy bay không người lái (UAV) của Ukraine trong quá trình tấn công các mục tiêu chiến lược của Nga đã bất ngờ bay chệch hướng sang không phận các quốc gia Baltic như Estonia, Latvia và Lithuania. Những vụ việc này diễn ra trong bối cảnh Kiev tăng cường chiến dịch tập kích nhằm vào các cảng dầu khí ở vùng Baltic của Nga – nơi xử lý gần 40% lượng dầu và khí đốt xuất khẩu của Moscow.
Trong phần lớn trường hợp, cả Ukraine lẫn các nước Baltic đều xác nhận các UAV này là của Ukraine, nhưng cho rằng nguyên nhân là do Nga sử dụng các biện pháp tác chiến điện tử để gây nhiễu hoặc đánh lừa tín hiệu điều hướng.
Các hệ thống gây nhiễu điện tử hiện được cả Nga và Ukraine sử dụng rộng rãi nhằm vô hiệu hóa drone và tên lửa đối phương. Tuy nhiên, hậu quả ngoài dự kiến là nhiều UAV mất kiểm soát và lao sang lãnh thổ NATO.
Phía Nga lại đưa ra cáo buộc khác. Moscow cho rằng các quốc gia Baltic đang “ngầm phối hợp” để cho phép Ukraine sử dụng không phận của họ nhằm triển khai các cuộc tấn công vào lãnh thổ Nga. Kiev cùng ba nước Baltic bác bỏ hoàn toàn cáo buộc này.
Là những đồng minh NATO ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất, Estonia, Latvia và Lithuania cho rằng Nga đang cố tình leo thang ngôn từ để gây sức ép chính trị và chia rẽ phương Tây.
Ngoại trưởng Estonia, ông Margus Tsahkna, cho rằng Moscow đang tận dụng mọi cơ hội để tạo áp lực buộc Ukraine phải giảm cường độ tập kích bằng drone.
“Họ đang cố chia rẽ phương Tây và gây sức ép để Ukraine dừng các cuộc tấn công,” ông nói trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại.
Dù đa số các UAV không gây thiệt hại nghiêm trọng và thường rơi xuống cánh đồng hoặc bay ngược trở lại, tâm lý lo ngại tại Baltic đang gia tăng rõ rệt.
Ngày 19/5, một chiến đấu cơ NATO đã bắn hạ một UAV nghi là của Ukraine trên không phận Estonia. NATO xác nhận đây là lần đầu tiên kể từ khi ba nước Baltic gia nhập liên minh năm 2004, lực lượng tuần tra trên không NATO phải khai hỏa để “bảo vệ liên minh”.
Chỉ một ngày sau, Quốc hội Lithuania phải sơ tán các nghị sĩ xuống hầm trú ẩn khi một UAV tiến gần thủ đô Vilnius. Hôm kế tiếp, miền bắc Lithuania tiếp tục phát báo động phòng không.
Bộ trưởng Quốc phòng Lithuania, ông Robertas Kaunas, thừa nhận nguy cơ đang tăng lên đáng kể.
“Mức độ đe dọa đang gia tăng. Drone bay vào lãnh thổ chúng tôi. Dù là của Ukraine nhưng nhiều chiếc mang thuốc nổ và có thể đánh trúng mục tiêu dân sự,” ông nói với Reuters.
Bà Asta Skaisgiryte – cố vấn đối ngoại của Tổng thống Lithuania – cho rằng tình hình hiện nay đặc biệt nhạy cảm vì năng lực chiến tranh bằng drone của Ukraine đã tiến bộ vượt bậc.
Theo bà, không loại trừ khả năng Nga cố tình dùng tác chiến điện tử để điều hướng UAV sang lãnh thổ NATO nhằm tạo ra khủng hoảng.
Một số UAV thậm chí đã bay vào không phận Baltic mà không bị phát hiện, làm lộ ra những lỗ hổng đáng lo ngại trong mạng lưới phòng không của NATO dọc biên giới Nga và Belarus.
Áp lực chính trị cũng gia tăng. Thủ tướng Latvia, bà Evika Silina, đã buộc phải thay Bộ trưởng Quốc phòng sau khi dư luận chỉ trích khả năng phòng không yếu kém của nước này.
Dù vậy, các nước Baltic vẫn kiên quyết đứng về phía Kiev.
Các quan chức Estonia cho biết họ đã trao đổi với Ukraine rằng những vụ xâm nhập không phận như vậy là cực kỳ nhạy cảm và Kiev cần kiểm soát UAV tốt hơn.
Một nguồn tin quân sự Ukraine tiết lộ cuộc điều tra “nghiêm túc” đang được tiến hành để xác định cách Nga khiến UAV Ukraine chệch hướng.
Trong khi đó, một nguồn tin quân sự cấp cao của Thụy Điển nhận định Ukraine đang cố tình cho drone bay sát biên giới Baltic – Nga, tận dụng thực tế rằng Moscow sẽ ngần ngại bắn hạ UAV gần không phận NATO vì nguy cơ đối đầu trực tiếp.
Ukraine bác bỏ nhận định này. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Ukraine, ông Heorhii Tykhyi, khẳng định Kiev luôn chọn lộ trình bay nhằm giảm thiểu nguy cơ đối với các đồng minh Baltic.
“Chúng tôi có thông tin tình báo cho thấy Nga cố tình làm điều này,” ông nói.
Căng thẳng tiếp tục leo thang khi đại sứ Nga tại Liên Hợp Quốc tuần trước tuyên bố Moscow có thông tin cho rằng Ukraine đang lên kế hoạch triển khai drone quân sự từ lãnh thổ Latvia và các nước Baltic khác, đồng thời cảnh báo Nga sẽ đáp trả.
Cơ quan tình báo đối ngoại Nga SVR thậm chí còn cáo buộc Latvia chấp nhận nguy cơ trở thành “nạn nhân của đòn phản công từ Moscow”.
Dù Latvia bác bỏ toàn bộ cáo buộc là “hoàn toàn hư cấu”, giới phân tích cho rằng nguy cơ tính toán sai lầm đang tăng lên.
Ông Linas Kojala – Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Địa chính trị và An ninh tại Vilnius – cảnh báo rằng các hành động khiêu khích có thể vô tình kích hoạt khủng hoảng lớn hơn.
“Căng thẳng hiện rất cao. Nguy cơ leo thang ngoài ý muốn là có thật,” ông nói với Reuters.
Nỗi lo càng lớn hơn khi Mỹ – cường quốc quân sự chủ lực của NATO – phát đi những tín hiệu thiếu nhất quán về cam kết bảo vệ châu Âu.
Tổng thống Donald Trump từng úp mở khả năng Mỹ rút khỏi NATO. Washington cũng vừa trì hoãn kế hoạch triển khai quân tới Ba Lan trước khi bất ngờ tuyên bố điều thêm 5.000 binh sĩ tới châu Âu chỉ vài ngày sau đó.
Một quan chức an ninh Baltic giấu tên cho rằng phần lớn phát ngôn của Nga hiện chủ yếu phục vụ mục đích tuyên truyền nội bộ.
“Họ muốn che giấu thực tế rằng Nga đang gặp khó khăn trong việc đối phó các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine,” nguồn tin nói. “Từ góc nhìn của chúng tôi, tình hình an ninh khu vực chưa thay đổi.”
Theo Reuters, SVR
