Công nghệ kết nối những mảnh dữ liệu trong hành trình tìm kiếm liệt sĩ

Hơn nửa thế kỷ trôi qua kể từ ngày liệt sĩ Lương Văn Oánh, sinh năm 1942, quê xã An Đạo, huyện Phù Ninh, tỉnh Vĩnh Phú (nay là tỉnh Phú Thọ) hy sinh tại chiến trường. Hồ sơ ghi ông được an táng ban đầu tại Long Trung, Cai Lậy, Mỹ Tho, nhưng gia đình vẫn chưa tìm thấy nơi ông yên nghỉ.

Năm 2022, con gái liệt sĩ là bà Lương Thị Minh Tuyết đã vào Nghĩa trang liệt sĩ Cai Lậy (Tiền Giang) để tìm kiếm nhưng không thấy tên ông Oánh. Gia đình sau đó đã lấy mẫu ADN của em gái ruột liệt sĩ để lưu trữ, chờ ngày có thể đối sánh.

"Hơn 50 năm sau ngày hy sinh, hành trình tìm lại người cha vẫn chưa khép lại. Mỗi lần xuất hiện một thông tin mới về địa bàn Long Trung, Cai Lậy hay những cựu chiến binh từng chiến đấu tại Trung đoàn 1, Sư đoàn 8, gia đình lại nuôi thêm hy vọng có thể tìm được dấu vết của ông", bà Tuyết nói.

Câu chuyện của gia đình bà Lương Thị Minh Tuyết cũng là nỗi niềm của hàng trăm nghìn thân nhân liệt sĩ trên khắp cả nước. Với họ, điều mong mỏi là tìm được một phần mộ, trả lại tên tuổi cho liệt sĩ đã ngã xuống.

Đó cũng là mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Trong hành trình ấy, công nghệ trở thành cầu nối kết nối những dữ liệu tưởng chừng rời rạc, mở thêm cơ hội để các anh hùng liệt sĩ được trở về với quê hương và gia đình.

Công nghệ kết nối những dữ liệu rời rạc

Thông tin các đội quy tập liên tiếp tìm thấy hài cốt liệt sĩ tại nhiều địa phương trong nước cũng như trên địa bàn Lào, Campuchia nhận được sự quan tâm lớn của dư luận. Sau mỗi bản tin ngắn về một vị trí được phát hiện, một phần mộ được khai quật hay một mẫu sinh phẩm được thu thập là hành trình bền bỉ của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ và lực lượng chuyên môn.

Việc tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn. Nhiều thập kỷ đã trôi qua khiến địa hình, địa vật thay đổi, dấu tích chiến trường bị thời gian và quá trình phát triển kinh tế - xã hội làm biến dạng. Nhiều nhân chứng đã cao tuổi, trí nhớ mai một, trong khi hồ sơ liên quan nằm rải rác tại nhiều cơ quan, đơn vị và địa phương.

Thông tin về liệt sĩ cũng tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau như hồ sơ giấy, bản đồ, nhật ký chiến đấu, tài liệu lưu trữ, sơ đồ mộ chí, kỷ vật hoặc ký ức của đồng đội và người dân. Có những dữ liệu chỉ là một dòng ghi chép, một địa danh cũ hoặc một chi tiết được truyền lại qua nhiều thế hệ. Khi chưa được số hóa, chuẩn hóa và kết nối, những mảnh thông tin ấy rất khó đối chiếu trên quy mô lớn.

Trong khi đó, hành trình từ tiếp nhận nguồn tin đến xác định danh tính một liệt sĩ trải qua nhiều công đoạn, từ khảo sát địa bàn, xác minh nhân chứng, khai quật, lấy mẫu, quản lý hài cốt, giám định ADN, đối sánh dữ liệu thân nhân đến hoàn thiện hồ sơ. Chỉ một mắt xích thiếu hoặc cập nhật chậm cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ.

Trước yêu cầu phải quản lý khối lượng dữ liệu lớn và phối hợp nhiều lực lượng trên phạm vi cả nước, Viettel Solutions - chi nhánh Tập đoàn Viettel - được giao xây dựng hệ sinh thái nền tảng số phục vụ Chiến dịch 500 ngày đêm. Các nền tảng được triển khai nhằm số hóa dữ liệu, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, kết nối thông tin từ nhiều nguồn và hỗ trợ công tác chỉ đạo, điều hành.

Ở nhóm nhiệm vụ phục vụ tìm kiếm, quy tập, hệ thống hỗ trợ tiếp nhận nguồn tin từ cộng đồng, quản lý và điều hành chiến dịch, số hóa hồ sơ, quản lý thông tin mộ liệt sĩ và theo dõi tiến độ thực hiện.

Hai tổng đài 18008022 và 0965.001222 cùng đội ngũ điện thoại viên chuyên trách được tổ chức để tiếp nhận thông tin từ người dân. Theo số liệu bước đầu, các tổng đài đã tiếp nhận hơn 10.000 lượt thông tin, trong đó có hàng nghìn nguồn tin phục vụ tìm kiếm liệt sĩ và hàng trăm thông tin liên quan đến thân nhân. Fanpage và kênh TikTok của chiến dịch cũng đạt gần 24 triệu lượt hiển thị, tiếp nhận thêm nhiều thông tin do cộng đồng cung cấp để xác minh.

Hệ thống quản lý tiến độ giúp số liệu từ các địa phương được cập nhật theo thời gian thực. Qua dashboard tổng hợp, cơ quan chỉ đạo có thể theo dõi tiến độ tìm kiếm, quy tập hài cốt, lấy mẫu và giám định ADN, rà phá bom mìn, công tác truyền thông cùng nhiều chỉ số nghiệp vụ khác.

Trong một chiến dịch triển khai trên phạm vi toàn quốc, dữ liệu thời gian thực giúp giảm bớt những báo cáo rời rạc, hạn chế độ trễ thông tin và tạo cơ sở để điều phối nguồn lực đúng nơi, đúng thời điểm. Công nghệ không thay thế những bước chân của cán bộ, chiến sĩ trên thực địa, nhưng giúp hành trình tìm kiếm có thêm dữ liệu để xác minh và đối chiếu.

Theo lãnh đạo Viettel Solutions, giá trị lớn nhất của công nghệ trong Chiến dịch 500 ngày đêm không nằm ở số lượng phần mềm được triển khai mà ở khả năng kết nối dữ liệu, hỗ trợ các lực lượng phối hợp hiệu quả hơn và tạo thêm cơ sở khoa học cho công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ.

Mỗi dòng dữ liệu là câu chuyện về một liệt sĩ

Để phục vụ mục tiêu đó, Viettel Solutions xây dựng quy trình số toàn trình, từ quản lý thông tin trong quá trình khai quật, lấy mẫu, lưu trữ đến hình thành cơ sở dữ liệu ADN hài cốt liệt sĩ, sẵn sàng đối sánh với dữ liệu ADN thân nhân.

Hệ thống quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ đã được triển khai tại 34 tỉnh, thành phố. Hàng chục nghìn phần mộ được quản lý trên hệ thống; các mẫu đủ điều kiện lấy ADN, mẫu đã chuyển đi giám định và mẫu chưa đủ điều kiện đều được phân loại rõ ràng.

Hệ thống quản lý, lưu trữ hồ sơ ADN và cơ sở dữ liệu ADN hài cốt liệt sĩ được xây dựng để quản lý toàn bộ vòng đời dữ liệu, từ lấy mẫu, lưu trữ, giám định đến đối sánh với dữ liệu ADN thân nhân.

Giá trị của hệ thống không chỉ nằm ở khả năng lưu trữ dữ liệu. Khi hồ sơ quân nhân, dữ liệu lịch sử, địa lý, thông tin phần mộ và dữ liệu ADN được kết nối, mỗi chi tiết nhỏ đều có thể trở thành đầu mối cho một cuộc đối sánh. Một ký hiệu trong hồ sơ cũ có thể liên hệ với địa điểm khai quật, một mẫu ADN có thể tìm thấy sự tương đồng với dữ liệu của thân nhân, hay một nguồn tin từ người dân có thể bổ sung mắt xích còn thiếu trong hồ sơ kéo dài hàng chục năm.

Để xây dựng các nền tảng phục vụ chiến dịch, đội ngũ kỹ sư phải tiếp cận quy trình nghiệp vụ đặc thù, từ hiện trường quy tập đến phòng xét nghiệm ADN và các cơ quan quản lý. Nhiều phần mềm được hoàn thành chỉ trong khoảng 20 ngày, đồng thời lực lượng kỹ thuật còn phối hợp với Ban Chỉ đạo 515 tại 34 tỉnh, thành phố để số hóa hồ sơ, hướng dẫn sử dụng và cập nhật dữ liệu.

Tuy nhiên, điều tạo nên sự khác biệt của dự án là sau mỗi dòng dữ liệu là câu chuyện về một liệt sĩ cùng sự chờ đợi của một gia đình suốt nhiều thập kỷ. Vì vậy, mỗi công đoạn, từ chuẩn hóa dữ liệu đến hoàn thiện một chức năng phần mềm, đều được thực hiện với mong muốn góp phần rút ngắn hành trình tìm lại danh tính cho các liệt sĩ còn thiếu thông tin.

500 ngày đêm là một khoảng thời gian cụ thể nhưng hành trình tri ân không được đo bằng ngày tháng. Phía trước còn nhiều địa bàn phải khảo sát, hàng vạn hồ sơ cần kiểm chứng và nhiều phần mộ chưa xác định được danh tính. Nhưng với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự bền bỉ của các lực lượng tìm kiếm cùng sự hỗ trợ của khoa học và công nghệ, những mảnh thông tin tưởng đang dần được kết nối.