Có những gia đình truyền cho con một nghề bằng lời dặn dò. Cũng có những gia đình chẳng cần nói nhiều. Đứa trẻ lớn lên giữa những câu chuyện của người lớn, nhìn cách cha làm việc, nhìn cách ông đối xử với người bệnh, rồi đến một lúc tự biết mình muốn đi về đâu.
Câu chuyện của gia đình PGS.TS Nguyễn Mạnh Khánh, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Chủ tịch Hội Chấn thương chỉnh hình Việt Nam và con trai Nguyễn Mạnh Khôi có phần giống như vậy.
Nhưng phía sau lựa chọn của Khôi còn có một dấu nối sâu hơn: Ông nội em cũng là một bác sĩ, đã dành những năm tháng tuổi trẻ trong chiến tranh để cứu chữa người bệnh.
Những cuộc mở đường trong phòng mổ
Tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội (ĐHYHN), Nguyễn Mạnh Khánh trở thành một trong hai người thi đỗ bác sĩ nội trú chuyên ngành Chấn thương chỉnh hình. Ông sang Pháp đào tạo chuyên sâu và được các chuyên gia hàng đầu trực tiếp hướng dẫn về nội soi khớp gối, phẫu thuật khớp háng và thay khớp gối.
Trở về Việt Nam, ông đưa những kỹ thuật ấy vào thực hành tại BV Việt Đức. Những năm đầu là quá trình làm chủ kỹ thuật, nghiên cứu, hoàn thiện quy trình và thuyết phục người bệnh, đồng nghiệp bằng chính kết quả điều trị.
Từ những ca mổ đầu tiên, kỹ thuật nội soi khớp gối dần trở thành thường quy tại BV Việt Đức từ khoảng năm 2010. Cùng với đó, kỹ thuật thay khớp gối, thay khớp háng toàn phần được triển khai ngày càng rộng rãi.
Khoảng 40.000 ca phẫu thuật, trong đó trên 10.000 ca nội soi khớp gối, là con số cho thấy hành trình rất dài của PGS.TS Nguyễn Mạnh Khánh trong phòng mổ. Trong số những người bệnh ông từng điều trị, có nhiều bệnh nhân trên 100 tuổi và cả những người nước ngoài tìm đến Việt Nam để được ông phẫu thuật. “Bàn tay vàng” của ông đã “tái sinh” cho nhiều cuộc đời.
Một bệnh nhân lớn tuổi bị thoái hóa khớp gối, đau đến mức không thể đi lại, đã có thể bước đi vững vàng trở lại. Một nghệ nhân may mặc từng rất yêu khiêu vũ phải từ bỏ niềm vui ấy vì đôi chân đau nhức. Sau phẫu thuật thay khớp gối, bà dần trở lại cuộc sống và tiếp tục những bước nhảy mình yêu thích.
Với người ngoài, đó có thể chỉ là một ca phẫu thuật thành công. Với người bệnh, đó là lúc cuộc sống được trả lại.
Nhìn thấy rất rõ ý nghĩa ấy nên PGS.TS Nguyễn Mạnh Khánh không muốn kỹ thuật chỉ nằm trong tay một vài chuyên gia ở Hà Nội. Đào tạo và chuyển giao cho bác sĩ ở các địa phương trở thành một phần quan trọng trong hành trình nghề nghiệp của ông.
Ông dành nhiều tâm sức đến các địa phương như Hà Giang, Tuyên Quang, Sơn La, Yên Bái, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Hà Tĩnh, Nghệ An, Lào Cai… vừa trực tiếp phẫu thuật, vừa hướng dẫn bác sĩ địa phương.
Với ông, việc một bệnh viện tuyến tỉnh có thể làm chủ kỹ thuật hiện đại đồng nghĩa người dân có thêm cơ hội được điều trị gần nhà, bớt những chuyến đi xa và bệnh viện tuyến trên cũng giảm áp lực.
Ngoài công việc chuyên môn, ông còn là Chủ tịch CLB nhân đạo Sala, tham gia khám chữa bệnh từ thiện cho các bệnh nhi, bệnh nhân nghèo có hoàn cảnh khó khăn; xây dựng các điểm trường, tặng phòng học máy tính, trao học bổng, quà và đồ dùng học tập cho học sinh vùng cao, miền núi, biên giới xa xôi. Khôi cũng từng đi cùng bố trong những chuyến đi ấy.
Đó là những việc để lại ảnh hưởng lâu dài: Kỹ thuật ở lại với bệnh viện và tiếp tục phục vụ người bệnh và những đứa trẻ đi cùng cha cũng có thêm một bài học không nằm trong sách vở về cách một người làm nghề có thể sống có ích.
Người con và bảng vàng Hóa học
Nếu hành trình của người cha được đo bằng những ca mổ và kỹ thuật mới, tuổi học trò của Nguyễn Mạnh Khôi lại được ghi dấu bằng một bảng thành tích đáng tự hào.
Khôi có 12 năm liên tục là học sinh giỏi. Khi còn nhỏ, em học giỏi môn Toán. Nhưng từ lớp 8, Hóa học trở thành môn học mà em thực sự say mê.
Năm 2019, khi còn học tại Trường THCS Trưng Vương, Hà Nội, Khôi giành Giải Nhất và Thủ khoa học sinh giỏi Hóa học cấp trường, sau đó tiếp tục giành Giải Nhất và Thủ khoa học sinh giỏi Hóa học cấp quận Hoàn Kiếm.
Năm 2020, Khôi giành Giải Nhất và Thủ khoa học sinh giỏi Hóa học cấp thành phố Hà Nội. Thành tích ấy giúp em được tuyển thẳng vào lớp chuyên Hóa, Trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên.
Năm 2022, Khôi giành Giải Nhất học sinh giỏi Quốc gia môn Hóa học. Năm 2023, em tiếp tục giành Giải Nhất học sinh giỏi Quốc gia và Huy chương Vàng Olympic Hóa học Quốc tế IChO tại Zurich, Thụy Sĩ.
Với những thành tích ấy, tháng 12/2023, Khôi được trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhì.
Nhìn vào bảng thành tích ấy, người ta dễ nghĩ về một cậu học sinh luôn sống cùng sách vở. Nhưng phía sau là một lựa chọn rất đời thường: Khôi muốn làm bác sĩ.
Ba thế hệ, một câu chuyện nghề Y
Tình yêu với nghề Y của Khôi bắt đầu từ trước cả khi em hiểu nghề Y là gì.
Ông nội Khôi là bác sĩ Nguyễn Mạnh Tài, tốt nghiệp Trường ĐHYHN năm 1962. Ngay khi ra trường, giữa lúc chiến tranh còn ác liệt, ông về công tác tại Bệnh viện Hương Sơn, Hà Tĩnh và có 10 năm gắn bó với nơi này.
Những năm tháng ấy là một phần ký ức về một thế hệ thầy thuốc bước vào nghề trong hoàn cảnh đặc biệt. Trong những lần bom đạn bắn phá, bác sĩ Nguyễn Mạnh Tài từng nhiều lần thoát chết trong gang tấc, nhưng vẫn ở lại để cứu chữa người bệnh.
Sau đó, ông về công tác tại Bệnh viện Bạch Mai, làm việc tại Khoa Hồi sức cấp cứu A9, rồi chuyển sang Khoa Nội Hô hấp và giữ cương vị Phó trưởng khoa.
Khi còn bé xíu, Khôi đã thấy ông khám bệnh cho bệnh nhân. Cậu bé chưa thể hiểu thế nào là trách nhiệm của một người thầy thuốc, càng chưa thể hình dung nghề Y sẽ trở thành con đường của mình, nhưng hình ảnh người ông ân cần bên người bệnh cứ đọng lại.
Có lẽ nghề Y trong gia đình Khôi đã được truyền đi như thế, không phải bằng một bài học được giảng giải, mà bằng những hình ảnh đứa trẻ nhìn thấy mỗi ngày.
Một người ông từng đi qua chiến tranh với chiếc áo blouse. Một người cha bước vào phòng mổ, theo đuổi những kỹ thuật mới và dành thời gian đào tạo đồng nghiệp. Và rồi, nhiều năm sau, người cháu đứng trước một lựa chọn của riêng mình.
Sau này, bố tiếp tục đưa nghề Y đến gần Khôi hơn. Những lần được bố dẫn vào bệnh viện, những câu chuyện về các buổi trực, áp lực công việc và niềm vui khi cứu chữa bệnh nhân khiến tình yêu nghề Y trong em lớn dần.
Khôi nói bố không chỉ giúp em hiểu hơn về nghề, mà còn dạy em về sự kiên nhẫn và lòng trắc ẩn với người bệnh.
Đó là điều đặc biệt trong cách PGS.TS Nguyễn Mạnh Khánh ảnh hưởng đến con trai. Ông không vạch sẵn một con đường để Khôi phải đi theo. Chính công việc hằng ngày, cách ông đối diện với người bệnh và những câu chuyện sau mỗi buổi trực đã giúp Khôi tự hình thành hình dung về nghề mà mình muốn theo đuổi.
Từ bục vinh quang đến giảng đường Y khoa
Với những thành tích rất cao trong Hóa học, Khôi không chọn tiếp tục đi theo con đường nghiên cứu Hóa học mà bước vào Trường ĐHYHN. Đây là một lựa chọn đòi hỏi em phải bắt đầu lại ở một lĩnh vực rộng, khó và khác với những gì từng giúp mình nổi bật ở tuổi học trò.
Nhưng nền tảng Hóa học đã trở thành một phần hành trang khi Khôi bước vào Y khoa.
Ở Trường ĐHYHN, Khôi tiếp tục duy trì việc học, tham gia hoạt động Đoàn thể và nghiên cứu khoa học. Năm 2024 và 2025, Khôi nhận Giấy khen của Hiệu trưởng với thành tích “Sinh viên hoạt động Đoàn thể xuất sắc”. Em cũng được Hiệu trưởng khen thưởng vì thành tích đạt Huy chương Vàng Olympic Hóa học Quốc tế năm 2023.
Đến năm 2025, Khôi bắt đầu xuất hiện trong những công trình nghiên cứu y học. Em là thành viên chính của nhiều bài báo nghiên cứu khoa học và bài báo “Thực trạng viêm âm đạo ở phụ nữ không mang thai đến khám tại Bệnh viện Bạch Mai”, đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Y học của Trường ĐHYHN. Khôi cũng là thành viên chính của hai đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở tại Bệnh viện Bạch Mai.
Đây là bước chuyển đáng chú ý của Khôi. Từ những bài thi Hóa học ở tuổi học trò, Khôi đang dần bước vào thế giới nghiên cứu y khoa, nơi kiến thức không chỉ để đạt điểm số mà hướng tới việc hiểu bệnh, tìm nguyên nhân, tìm cách điều trị và cuối cùng là giúp ích cho người bệnh.
Nhìn lại hành trình của gia đình, điều đáng nói không chỉ là người ông từng dành những năm tháng tuổi trẻ giữa chiến tranh để cứu chữa người bệnh, người cha đã thực hiện khoảng 40.000 ca phẫu thuật hay người con từng giành Huy chương Vàng Olympic Hóa học Quốc tế. Phần đáng quý hơn nằm ở cách họ sử dụng những gì mình học được.
Ba thế hệ, ba chặng đường, ba cách đứng trước nghề Y. Nhưng ở giữa họ có một sợi dây chung: kiến thức cuối cùng phải quay trở về với con người.
Khôi không nói về bố bằng những lời hoa mỹ. Em nhớ những buổi bố đưa mình vào bệnh viện, những câu chuyện về trực đêm, về người bệnh, về những lúc khó khăn và niềm vui khi một bệnh nhân được cứu chữa. Chính những điều rất bình thường ấy đã làm nên một lựa chọn quan trọng trong cuộc đời em.
Có lẽ nghề Y trong gia đình em không được truyền lại bằng một lời “con phải nối nghiệp bố”, Khôi đang đi tiếp bằng một cách riêng. Cậu chọn Y khoa, chọn bắt đầu lại, chọn học về cơ thể con người, bệnh tật và cách chữa trị.
Đó có lẽ mới là ý nghĩa sâu nhất của một truyền thống gia đình: Không nhất thiết phải làm đúng công việc của thế hệ trước, nhưng tiếp nhận những giá trị tốt đẹp nhất mà thế hệ trước đã sống.
Khôi chia sẻ khi tốt nghiệp Trường ĐHYHN, cậu mong muốn trở thành một bác sĩ lâm sàng, được trực tiếp đồng hành với người bệnh trên hành trình điều trị. Với Khôi, đó không chỉ là một lựa chọn nghề nghiệp. Cậu muốn làm nghề bằng kiến thức, sự tận tâm và trách nhiệm, để sau này góp phần giúp những bệnh nhân khó khăn được tiếp cận với dịch vụ y tế tốt hơn.
Điều đáng chờ đợi không phải là Khôi sẽ trở thành một “PGS Nguyễn Mạnh Khánh thứ hai”, mà là cậu sẽ trở thành người thầy thuốc như thế nào bằng tri thức, tính cách và lựa chọn của chính mình.
Bởi điều một gia đình có thể truyền lại cho thế hệ sau không phải là một chức danh hay một con đường có sẵn, mà là cách sống với nghề.
Và trong câu chuyện của gia đình này, nghề Y dường như đã được truyền qua ba thế hệ theo cách giản dị nhất: Từ một người ông từng cứu người giữa bom đạn, đến một người cha miệt mài trong phòng mổ, rồi một người con đang bước vào giảng đường Y khoa với mong muốn sau này được đứng bên người bệnh.
Ba người, ba hành trình khác nhau. Nhưng cùng hướng về một nơi: Người bệnh.
