Hài lòng cao chưa chắc đã được chăm sóc tốt
Tại hội thảo “Quản lý chất lượng, quản lý rủi ro và trải nghiệm người bệnh” do Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng (Trường Đại học Y Hà Nội) tổ chức ngày 18/11, với sự tham gia của gần 40 bệnh viện, PGS.TS Nguyễn Thị Hoài Thu (Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng) đưa ra tình huống: Người bệnh ra viện chấm điểm 5 sao, nhưng một tuần sau phải quay lại cấp cứu vì không nhớ cách uống thuốc và các dấu hiệu cần theo dõi.
Điều này đặt ra câu hỏi: Bệnh viện đang đo lường chất lượng chăm sóc hay mới chỉ đo mức độ hài lòng?
Dẫn kết quả khảo sát tại một bệnh viện công, PGS.TS Nguyễn Thị Hoài Thu cho biết tỷ lệ hài lòng lên tới 98,5%. Tuy nhiên, con số này chưa chắc phản ánh đầy đủ trải nghiệm thực tế. Kết quả có thể chịu tác động bởi tâm lý nể nang, ngại phê bình khi đang điều trị, cách phát phiếu khảo sát tại bệnh viện hoặc câu hỏi còn chung chung.
“Con số cao không sai, nhưng chưa cho biết cần cải tiến điều gì. Bệnh viện cần phân biệt giữa khảo sát mức độ hài lòng và đo lường trải nghiệm thực tế của người bệnh” - PGS.TS Nguyễn Thị Hoài Thu nhấn mạnh.
Biểu đồ về trải nghiệm tích cực tại một bệnh viện lớn ở Hà Nội cho thấy những khoảng trống cụ thể: 79% người bệnh cho biết nhân viên y tế giải thích về tác dụng phụ và cách sử dụng thuốc; 71,5% đánh giá bác sĩ thường lắng nghe; 67,6% cho rằng bác sĩ giải thích dễ hiểu.
Trong khi đó, chỉ 20,6% cho biết được hỗ trợ kịp thời khi cần đi vệ sinh hoặc sử dụng bô; tỷ lệ người bệnh cho biết được nhân viên y tế giúp đỡ kịp thời khi cần chỉ là 9,9%.
Theo bà Thu, bệnh viện cần tìm hiểu người bệnh có được giải thích rõ về thuốc và điều trị, có hiểu hướng dẫn khi ra viện, được lắng nghe và tham gia quyết định liên quan đến sức khỏe hay không.
Quan trọng hơn, cần thay đổi vị thế người bệnh: Từ đối tượng được điều trị thành đối tác trong quá trình chăm sóc. Người bệnh và gia đình có thể tham gia cung cấp thông tin, cùng quyết định phương án điều trị, phối hợp chăm sóc tại nhà, góp ý cải tiến dịch vụ và tham gia các hội đồng của bệnh viện.
Một cách làm cụ thể là “teach-back”: Sau khi tư vấn, nhân viên y tế đề nghị người bệnh nhắc lại cách dùng thuốc, lịch tái khám hoặc dấu hiệu cần quay lại viện. Qua đó, giúp người bệnh hiểu hướng dẫn hay chưa, thay vì mặc định rằng đã dặn dò là người bệnh đã nắm được.
Muốn giảm sai sót, phải tìm lỗ hổng của hệ thống
Từ góc nhìn quản lý chất lượng và an toàn người bệnh, hai chuyên gia Pháp, Dr. Cynthia Garignon và Dr. Lorraine François, nhấn mạnh cần chuyển từ tư duy tìm cá nhân để quy lỗi sang phân tích nguyên nhân từ quy trình và hệ thống.
WHO ước tính chăm sóc y tế kém chất lượng liên quan tới 5,7-8,4 triệu ca tử vong mỗi năm tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, tương đương khoảng 15% tổng số ca tử vong ở các nước này. Thiệt hại do chất lượng chăm sóc kém lên tới 1.400-1.600 tỷ USD mỗi năm.
Theo hai chuyên gia, 97% sai sót lâm sàng có nguyên nhân từ hệ thống; 3% còn lại liên quan đến thiếu năng lực, liều lĩnh, cố ý phá hoại hoặc cẩu thả. Vì vậy, chỉ xử lý người mắc lỗi sẽ không giải quyết được tận gốc vấn đề nếu bất cập trong quy trình và tổ chức chăm sóc vẫn còn nguyên.
Rủi ro có thể xuất hiện ở nhiều khâu, từ phẫu thuật, nội soi, sử dụng thuốc, kiểm soát nhiễm khuẩn, vận hành trang thiết bị y tế đến chẩn đoán và theo dõi người bệnh. Bệnh viện cần xây dựng văn hóa báo cáo sự cố, kể cả những tình huống suýt gây hại, thay vì che giấu hoặc chỉ xử lý khi đã có hậu quả.
Mỗi sự cố cần được nhận diện, phân tích và theo dõi việc khắc phục. Quản lý chất lượng không thể là phần việc riêng của phòng quản lý chất lượng, mà cần sự chỉ đạo của lãnh đạo bệnh viện, sự tham gia của các khoa, phòng và đại diện người bệnh.
Nhận diện nguy cơ và cải tiến phải trở thành hoạt động thường xuyên trong vận hành bệnh viện, không phải phong trào theo từng đợt.
Quản lý bệnh viện phải trở thành năng lực chuyên nghiệp
Từ thực tiễn địa phương, ông Trịnh Văn Mạnh, Phó Giám đốc Sở Y tế Quảng Ninh, cho rằng phát triển đội ngũ bác sĩ giỏi chuyên môn chưa đồng nghĩa với việc các cơ sở y tế có đủ nhân lực được đào tạo bài bản về quản lý.
Trong giai đoạn 2020-2025, ngành y tế Quảng Ninh có thêm 7 tiến sĩ, 97 bác sĩ chuyên khoa II, 36 thạc sĩ và 382 bác sĩ chuyên khoa I; hơn 16.000 lượt cán bộ được đào tạo ngắn hạn.
Dù vậy, theo ông Mạnh, nhiều cán bộ trưởng thành từ chuyên môn khám, chữa bệnh nhưng còn thiếu kiến thức chuyên sâu về quản trị chiến lược, tự chủ tài chính, quản lý chất lượng, điều hành và tổ chức nhân lực.
Thách thức càng rõ khi Quảng Ninh sắp xếp lại hệ thống y tế theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tổ chức lại các trung tâm y tế thành bệnh viện đa khoa khu vực. Những thay đổi này đòi hỏi người đứng đầu phải biết điều phối dịch vụ, phân bổ nguồn lực, đánh giá hiệu quả và giữ chân nhân lực, chứ không chỉ giỏi chuyên môn.
Ông Mạnh kiến nghị Bộ Y tế xem xét chứng chỉ quản lý bệnh viện là tiêu chuẩn cần có hoặc tiêu chí ưu tiên khi bổ nhiệm lãnh đạo các bệnh viện công lập. Theo ông, đây là điều kiện để nâng cao tính chuyên nghiệp trong quản trị, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của hệ thống y tế.