Bên lề Hội nghị Chấn thương Chỉnh hình toàn quốc 2026 với chủ đề “Ứng dụng khoa học công nghệ trong chấn thương chỉnh hình”, PGS.TS Nguyễn Mạnh Khánh, Phó Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức (BV Việt Đức), Chủ tịch Hội Chấn thương Chỉnh hình Việt Nam, đã có cuộc trao đổi với VietTimes về xu hướng đưa robot, trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống định vị phẫu thuật (navigation) và vật liệu mới vào phẫu thuật.
Theo ông, công nghệ đang mở ra nhiều khả năng mới cho chấn thương chỉnh hình, nhưng điều quan trọng không phải chạy theo công nghệ, mà phải trả lời được câu hỏi công nghệ đó có thực sự đem lại giá trị cho người bệnh hay không.
Ông nhìn nhận thế nào về việc robot đang bắt đầu được đưa vào phẫu thuật khớp tại Việt Nam?
+ Đây là xu hướng tất yếu của y học hiện đại. Sáng 2/10, BV Việt Đức đã tiến hành ca thay khớp gối có sự hỗ trợ của robot đầu tiên.
Tuy nhiên, tôi cho rằng điều quan trọng là bác sĩ phải nắm được công nghệ và làm chủ công nghệ. Công nghệ phải phục vụ thầy thuốc, chứ không phải thầy thuốc chạy theo công nghệ.
Qua hơn 200 báo cáo tại hội nghị, chúng tôi muốn cùng nhau trả lời những câu hỏi rất thực tế: Công nghệ đó có thực sự hữu ích không? Có đáp ứng nhu cầu của người bệnh không? Giá trị và lợi ích mang lại là gì? Hiệu quả đến đâu? Có phù hợp với điều kiện thực tế hay không?
Những câu trả lời này không chỉ có ý nghĩa với người bệnh và thầy thuốc mà còn giúp chúng ta có thêm cơ sở để xây dựng các cơ chế quản lý, chính sách phù hợp.
Ca thay khớp gối bằng robot đầu tiên tại BV Việt Đức đã thay đổi cách tiếp cận của thầy thuốc ra sao và mang lại hiệu quả như thế nào, thưa ông?
+ Bệnh nhân là một phụ nữ 68 tuổi, bị thoái hóa khớp gối hai bên, đau nhiều trong nhiều năm. Với công nghệ robot, dựa trên các dữ liệu của người bệnh, bác sĩ có thể lập trình và thực hiện việc thay khớp với các thông số gần với sinh lý bình thường hơn. Điều này khác với cách tiếp cận trước đây chủ yếu dựa vào cấu hình của khớp.
Mục tiêu của những công nghệ mới là cải thiện tính sinh lý, chức năng vận động và độ chính xác trong tái tạo khớp, từ đó nâng cao kết quả điều trị lâu dài.
Như vậy, trong tương lai, mọi bệnh nhân thay khớp đều sẽ được chỉ định robot?
+ Không phải trường hợp nào cũng cần sử dụng robot. Với những trường hợp tổn thương nặng, bệnh ở giai đoạn muộn hoặc có những tổn thương cũ, biến chứng, việc lựa chọn phương pháp nào phải do bác sĩ đánh giá cụ thể.
Thầy thuốc phải xem xét tổn thương, mức độ biến dạng và tình trạng của từng người bệnh để lựa chọn phương pháp phẫu thuật, loại khớp phù hợp.
Robot hay AI cũng cần thời gian để đào tạo, hoàn thiện. Robot không thể thay thế con người. Người bác sĩ vẫn phải là người làm chủ và kiểm soát công nghệ.
Không làm tăng chi phí không cần thiết
AI có thể được ứng dụng như thế nào trong chấn thương chỉnh hình, thưa ông?
AI có thể hỗ trợ sàng lọc, phát hiện sớm tổn thương và gợi ý phương án điều trị. Bên cạnh AI còn có robot, navigation, các vật liệu sinh học và nhiều vật liệu mới.
Đây đều là những vấn đề mới và cần tiếp tục nghiên cứu. Chúng ta phải trả lời được AI có phù hợp với người bệnh Việt Nam không, hiệu quả như thế nào và có thực sự giúp nâng cao chất lượng điều trị hay không. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả điều trị nhưng không làm tăng chi phí một cách không cần thiết.
Vì sao ông đặc biệt nhấn mạnh yếu tố hiệu quả và chi phí khi nói về công nghệ?
+ Gánh nặng bệnh lý cơ xương khớp rất lớn. Riêng tại BV Việt Đức mỗi năm có hơn 50.000 trường hợp liên quan đến chấn thương chỉnh hình, còn trên cả nước là vài triệu.
Vì vậy, chúng ta phải nghiên cứu những giải pháp, phương tiện và kỹ thuật thực sự có giá trị, có hiệu quả và có giá trị kinh tế hợp lý. Điều đó có lợi cho thầy thuốc, người bệnh và cả bảo hiểm.
Ngành Chấn thương Chỉnh hình Việt Nam tiếp cận công nghệ robot từ khá sớm. Theo ông, việc lựa chọn robot phẫu thuật cần lưu ý điều gì?
+ Chúng tôi đã tìm hiểu nhiều hệ thống robot của các nhà sản xuất khác nhau. Hơn 10 năm trước, khi những hệ thống robot đầu tiên xuất hiện, chúng tôi đã có cơ hội tiếp cận thông qua các chương trình đào tạo, trao đổi tại Mỹ, châu Âu và Australia.
Mỗi hệ thống robot lại có những đặc điểm khác nhau. Có hệ thống cần chụp CT trước mổ, có hệ thống không cần. Có hệ thống sử dụng cánh tay robot để cắt xương, có hệ thống thực hiện việc mài xương, cũng có hệ thống kết hợp giữa con người và robot.
Mỗi nhà sản xuất có những ưu điểm, hạn chế và cấu hình khớp gối khác nhau. Vì thế, việc lựa chọn công nghệ cũng phải dựa trên nhu cầu thực tế chứ không đơn giản là cứ có robot là sử dụng.
Ông kỳ vọng gì về công nghệ chấn thương chỉnh hình do Việt Nam phát triển?
+ Tôi hy vọng trong tương lai Việt Nam có thể phát triển được những hệ thống robot “Made in Vietnam”, phù hợp với người Việt Nam, phù hợp về cấu hình và quan trọng là phù hợp với điều kiện kinh tế trong nước.
Khi đó, chúng ta sẽ có thêm những công nghệ thực sự phù hợp với người bệnh và điều kiện điều trị của Việt Nam.
Cám ơn ông đã trao đổi!
