close Đăng nhập

Thuốc lá tiếp cận giới trẻ Việt tinh vi thế nào?

57% cửa hàng bày thuốc lá cạnh bánh kẹo, 88% thiếu biển cấm bán cho trẻ vị thành niên. Trên internet, 97% website bán thuốc lá mới dùng khuyến mại, tương tác khách hàng để thu hút người mua.

00:00
0:00
00:00
Tốc độ phát 1x

Trong bối cảnh Quốc hội đang xem xét sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHCTL), Viện Kiểm soát Thuốc lá Toàn cầu thuộc Đại học Johns Hopkins (Hoa Kỳ) đã chia sẻ các nghiên cứu tại Việt Nam và bằng chứng quốc tế liên quan.

Các nghiên cứu cho thấy thuốc lá duy trì sức hấp dẫn qua bao bì, trưng bày, quảng bá trên internet và sự hiện diện trong không gian công cộng.

TS Lauren Czaplicki, nhà nghiên cứu thuộc Viện Kiểm soát Thuốc lá Toàn cầu, cho rằng chính sách cần kiểm soát những con đường tiếp cận này để bảo vệ giới trẻ.

1.png
ảnh báo trên bao thuốc của Việt Nam (trái) và của Thái Lan (phải)

Cảnh báo lớn hơn, sức hấp dẫn của bao thuốc giảm

Nghiên cứu của Johns Hopkins trên 1.494 người trưởng thành hút thuốc tại Việt Nam cho thấy, khi được xem bao thuốc có cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh chiếm 85% diện tích, người tham gia lựa chọn bỏ thuốc cao hơn 30% so với khi xem bao thuốc có cảnh báo 50%.

Bao thuốc trơn, không có hình ảnh thương hiệu nhưng vẫn giữ cảnh báo 50%, cũng gắn với khả năng lựa chọn bỏ thuốc cao hơn 34%. Ngược lại, khi bao thuốc không có cảnh báo sức khỏe, khả năng lựa chọn bỏ thuốc thấp hơn 59% so với bao thuốc có cảnh báo 50%.

TS Lauren Czaplicki cho biết cảnh báo hình ảnh diện tích lớn giúp thu hút sự chú ý, thúc đẩy hành vi có lợi cho sức khỏe và hỗ trợ cai thuốc, đồng thời, khuyến nghị Việt Nam tăng diện tích cảnh báo từ 50% lên 85%, và thay đổi nội dung cảnh báo định kỳ.

Nghiên cứu tại Anh trên 2.953 thanh, thiếu niên chưa từng hút thuốc ghi nhận trong giai đoạn triển khai lệnh cấm trưng bày, tỷ lệ có nguy cơ bắt đầu hút thuốc giảm từ 28% xuống 18%; tỷ lệ nhìn thấy thuốc lá tại cửa hàng giảm từ 81% xuống 28%. Có 90% ủng hộ che khuất thuốc lá; 77% cho rằng cách này khiến sản phẩm kém hấp dẫn hơn.

Tại Việt Nam, khảo sát 1.470 điểm bán trong phạm vi 100m quanh 696 trường học và bưu điện ở 10 tỉnh, thành phố cho thấy 57% cửa hàng trưng bày thuốc lá cạnh đồ ăn vặt; 88% không có biển thông báo cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ tuổi.

Theo nhà khoa học Jennifer Brown (Viện Kiểm soát Thuốc lá Toàn cầu), những kết quả này cho thấy cần giữ thuốc lá, sản phẩm nicotine và hoạt động tiếp thị tránh xa giới trẻ.

Góp ý dự thảo Luật PCTHCTL ngày 17/11, ông Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cũng đề nghị Việt Nam cần nâng diện tích cảnh báo bằng hình ảnh lên ít nhất 85% ở cả mặt trước và sau, thay vì để 50% như hiện nay, tiến tới áp dụng bao bì trơn.

Phòng kín, khu VIP vẫn có nơi cho khách hút thuốc

Nghiên cứu của Johns Hopkins đã thực hiện 36 cuộc phỏng vấn sâu với chủ cơ sở, người quản lý tại 18 nhà hàng, 12 khách sạn và 6 bệnh viện ở Hà Nội, Nha Trang, Đà Lạt vào tháng 5–7/2025.

Kết quả cho thấy một số nhà hàng, khách sạn vẫn cho phép khách hút thuốc trong phòng kín hoặc khu vực VIP vì lo ngại mất khách. Trong khi đó, các cơ sở hạn chế hút thuốc không ghi nhận tổn thất đáng kể về lượng khách hay lợi nhuận. Nhiều cơ sở chưa nắm rõ yêu cầu, trách nhiệm; một số nơi lúng túng về thẩm quyền, quy trình xử lý vi phạm.

TS Lauren Czaplicki khuyến nghị áp dụng chính sách không khói thuốc toàn diện tại các địa điểm công cộng, loại bỏ phòng hút thuốc riêng và những ngoại lệ như quán karaoke. Bà dẫn bằng chứng cho thấy quy định không khói thuốc không làm doanh thu giảm; doanh thu nhìn chung không đổi hoặc tăng, đồng thời bảo vệ sức khỏe và năng suất lao động của nhân viên.

images.jpg
Bệnh nhân ngộ độc thuốc lá mới tại Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Bệnh viện Bạch Mai

Website bán nicotine: Khuyến mại rầm rộ

Nghiên cứu của Johns Hopkins phân tích hoạt động tiếp thị thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trên 30 website bán lẻ hướng tới người tiêu dùng Việt Nam, với 9.019 sản phẩm. Kết quả cho thấy 57% website không hiển thị giới hạn độ tuổi; chỉ một website yêu cầu xác minh tuổi bằng giấy tờ trước khi mua. Trong khi đó, 97% website sử dụng khuyến mại hoặc tương tác với khách hàng, 90% có giảm giá và 87% liên kết tới mạng xã hội.

Đáng chú ý, 60% sản phẩm được phân loại theo hương vị có mô tả hương vị đặc trưng; trong số này, 74% sử dụng mô tả hương trái cây. Nghiên cứu ghi nhận 141 sản phẩm có thiết kế mô phỏng vật thể khác, gồm 49 sản phẩm giống nhân vật hoạt hình hoặc nhân vật giả tưởng, 29 sản phẩm giống thiết bị điện tử và 27 sản phẩm giống đồ uống.

TS Lauren Czaplicki nhận định ngành công nghiệp thuốc lá sử dụng hương vị, thiết bị nhiều màu sắc và thiết kế mô phỏng đồ chơi để thu hút giới trẻ. Chuyên gia cho rằng cần duy trì lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đồng thời cấm bán các sản phẩm thuốc lá trực tuyến. Hai biện pháp này bổ trợ cho nhau để bảo vệ người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Bà Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, cảnh báo các công ty thuốc lá và nicotine dùng bao bì sặc sỡ, hương vị ngọt và truyền thông tinh vi để thu hút người trẻ. Luật sửa đổi cần bảo vệ thanh, thiếu niên trước cả những sản phẩm có thể xuất hiện trong tương lai, hạn chế tiếp thị và mở rộng môi trường không khói thuốc.

Ông Nguyễn Tuấn Lâm, Văn phòng WHO tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Các quyết định chính sách kiểm soát thuốc lá dựa trên bằng chứng, cùng với việc thực thi mạnh mẽ và liên tục, sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ bệnh tật và tử vong do thuốc lá”.

Y tế