Phát hiện muộn, biến chứng chồng chất
Tại lễ mít tinh Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường diễn ra sáng 14/11, TS Phan Hoàng Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, cho biết khoảng 60% người mắc đái tháo đường tại Việt Nam chưa được chẩn đoán; trong số bệnh nhân đã được phát hiện, hơn 55% có biến chứng. Những con số này cho thấy khoảng trống lớn trong phát hiện và quản lý bệnh từ sớm.
Theo TS Phan Hoàng Hiệp, tỷ lệ đái tháo đường ở nhóm tuổi 30-69 tại Việt Nam tăng từ 5,4% năm 2012 lên 7,3% năm 2020. Tỷ lệ tiền đái tháo đường cũng tăng từ 13,7% lên 17,8%. Trong khi đó, hơn một nửa người trưởng thành chưa từng xét nghiệm đường huyết, khiến nhiều trường hợp không biết mình đang mắc bệnh hoặc đã ở giai đoạn nguy cơ cao.
Điều tra năm 2023 tại Việt Nam cho thấy phụ nữ có thai có tỷ lệ mắc đái tháo đường thai kỳ là 23,7% (khu vực thành thị 29%, nông thôn 19,6%).
Thống kê của Bộ Y tế cũng chỉ ra có hơn 55% bệnh nhân đái tháo đường đã bị biến chứng. Trong đó, 34% gặp biến chứng tim mạch; 39,5% có biến chứng ở mắt và thần kinh; 24% có biến chứng thận.
Các tổn thương này dẫn đến suy giảm thị lực, suy thận, loét bàn chân, thậm chí phải cắt cụt chi. Người mắc đái tháo đường có nguy cơ phải cắt cụt chi cao gấp 25 lần so với người không mắc bệnh.
Thực tế, mỗi ngày, Bệnh viện Nội tiết Trung ương tiếp nhận hơn 2.000 lượt người đến khám, phần lớn là bệnh nhân đái tháo đường. Không ít trường hợp được chuyển đến khi đã có tổn thương tim mạch, thận, mắt hoặc loét bàn chân. Khi biến chứng xuất hiện, điều trị thường kéo dài, chi phí tăng cao và việc phục hồi cũng khó khăn hơn.
Đái tháo đường thường không gây ra những dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn đầu. Người bệnh có thể vẫn sinh hoạt, làm việc bình thường, không cảm thấy đau đớn hay bất thường đáng kể. Vì vậy, việc chờ đến khi cơ thể xuất hiện triệu chứng mới đi khám có thể khiến cơ hội can thiệp sớm bị bỏ lỡ.
Chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống đái tháo đường năm nay là “Hành động sớm với bệnh đái tháo đường”, nhấn mạnh việc chuyển từ chờ phát hiện bệnh sang chủ động nhận diện nguy cơ, sàng lọc và can thiệp sớm. Kiểm soát đường huyết cần đi cùng kiểm soát huyết áp và các yếu tố nguy cơ; việc quản lý bệnh tại y tế cơ sở cũng có vai trò quan trọng.
Thừa cân, béo phì, chế độ ăn thiếu lành mạnh và ít vận động là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Đáng lưu ý, đái tháo đường có xu hướng xuất hiện ở người trẻ hơn. Vì vậy, kiểm tra đường huyết không nên chỉ được đặt ra khi cơ thể đã có triệu chứng, mà cần trở thành một phần của việc chủ động chăm sóc sức khỏe, nhất là với người có yếu tố nguy cơ.
Thiếu i-ốt đang quay trở lại
Cũng tại lễ mít tinh, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu i-ốt đang có dấu hiệu tái xuất hiện, sau nhiều năm Việt Nam triển khai chương trình bổ sung i-ốt vào muối ăn.
Theo kết quả điều tra dinh dưỡng năm 2020 được công bố tại sự kiện, nồng độ i-ốt niệu trung vị ở trẻ em vùng núi là 90 mcg/L, ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản là 98,9 mcg/L. Các mức này đều thấp hơn ngưỡng khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), từ 100-199 mcg/L.
Đáng chú ý, ở phụ nữ mang thai, chỉ số này chỉ đạt 85,3 mcg/L, trong khi ngưỡng khuyến nghị là 150-249 mcg/L.
I-ốt là vi chất thiết yếu để cơ thể tổng hợp hormone tuyến giáp, nhưng cơ thể không tự sản xuất được. Thiếu i-ốt có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Đặc biệt, nếu xảy ra trong thai kỳ, tình trạng này có thể tác động đến sự phát triển não bộ của thai nhi, ảnh hưởng lâu dài đến thể chất và trí tuệ của trẻ. Bướu cổ chỉ là một trong những biểu hiện có thể gặp khi thiếu i-ốt.
Theo số liệu công bố tại buổi lễ, Việt Nam nằm trong 135 quốc gia thành viên WHO thiếu i-ốt. Điều này cho thấy thành quả phòng, chống các rối loạn do thiếu i-ốt không thể mặc nhiên được duy trì nếu người dân và cơ sở sản xuất lơ là việc sử dụng, bổ sung i-ốt.
Các tác hại với sức khoẻ do thiếu I ốt có thể xảy ra đối với tất cả mọi người, ở mọi lứa tuổi, nhưng việc phòng tránh rất đơn giản.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân sử dụng thường xuyên muối i-ốt và các loại gia vị mặn có bổ sung i-ốt như bột canh, hạt nêm. Các cơ sở sản xuất cần thực hiện đúng quy định về bổ sung i-ốt vào muối dùng trong chế biến thực phẩm.
