Trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển nhanh chóng và hiệu ứng thay thế đối với việc làm cũng bắt đầu bộc lộ rõ rệt, đặc biệt tác động mạnh đến các vị trí như công nhân dây chuyền sản xuất trong lĩnh vực chế tạo, nhân viên văn thư, trợ lý hành chính, kế toán sơ cấp...
Báo cáo “Future of Jobs Report 2025” (Dự báo việc làm trong tương lai 2025) của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo rằng, đến năm 2030, số lượng vị trí việc làm bị AI thay thế sẽ lên tới 92 triệu. Báo cáo “Robot thế giới 2025” mới nhất của Liên đoàn Robot quốc tế (IFR) cho thấy, trong năm 2024, số robot công nghiệp mới được lắp đặt trên toàn cầu đạt 542.000 chiếc, tăng hơn gấp đôi so với 10 năm trước.
Ở Trung Quốc, năm 2025 số lượng doanh nghiệp sản xuất robot hoàn chỉnh trong nước đã có tới hơn 140 đơn vị, số sản phẩm robot hình người đã công bố vượt 330 mẫu. Giới công nghiệp nhìn chung đánh giá 2025 là “năm đại trà hóa của robot hình người”, triển vọng thị trường rộng mở.
Làm sao cân bằng thách thức việc làm do AI mang lại?
Thứ trưởng Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin Trung Quốc Trương Vân Minh gần đây cũng phát biểu rằng, phát triển AI tất yếu sẽ đối mặt với thách thức về việc làm.
Ông cho rằng, tiến bộ công nghệ thường đi kèm với việc tái cấu trúc thị trường lao động và thay thế các vị trí việc làm, nhưng nhấn mạnh rằng “tái cấu trúc không đồng nghĩa với biến mất, thay đổi thế hệ không đồng nghĩa với bị thay thế — cần nhìn vấn đề bằng tư duy phát triển”. Ông kêu gọi phát huy vai trò hội nhập của AI, nâng cao năng lực AI của người lao động, và đào tạo đội ngũ nhân lực “kép”: vừa am hiểu AI, vừa am hiểu chế tạo.
Ông cho biết, bất kỳ quốc gia nào trong tiến trình phát triển AI đều gặp thách thức tương tự. Bộ Công nghiệp và Công nghệ thông tin sẽ kiên trì phương châm “dẫn dắt ứng dụng”, đồng thời thúc đẩy tái cấu trúc mô hình tổ chức, phương thức làm việc và mô thức sản xuất, không ngừng nâng cao năng lực AI của người lao động, bồi dưỡng thêm nhiều nhân tài tổng hợp “vừa hiểu AI vừa hiểu sản xuất”.
Ông nói thêm: “Đây là vấn đề mà quy luật phát triển lịch sử đã chứng minh nhất định có thể giải quyết”. Từ cách mạng công nghiệp tới cách mạng công nghệ thông tin, mỗi cuộc biến đổi lớn đều từng gây lo ngại về việc làm, nhưng cuối cùng đều thông qua chuyển dịch ngành để nâng cao năng suất, tối ưu cơ cấu việc làm và tăng thêm việc làm mới.
Đẩy nhanh đột phá các công nghệ
Ngoài ra, ông Trương Vân Minh nói rằng năm ngoái là một năm mà ngành AI của Trung Quốc bùng nổ sức sống. Theo các tổ chức có thẩm quyền, số lượng doanh nghiệp AI trong nước đã vượt 6.000, quy mô ngành cốt lõi dự kiến vượt 1,2 nghìn tỷ nhân dân tệ.
Hiện nay, ứng dụng AI đã bao phủ các ngành trọng điểm như điện lực, viễn thông, đồng thời đang dần thâm nhập vào các khâu như R&D sản phẩm, kiểm định chất lượng và dịch vụ khách hàng.
Gần đây, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin phối hợp 7 cơ quan khác ban hành “Ý kiến triển khai hành động chuyên đề ‘AI và sản xuất chế tạo’”, kèm theo là các hướng dẫn chuyển đổi ngành và cẩm nang ứng dụng cho doanh nghiệp.
Ông Trương Vân Minh cho biết bước tiếp theo, MIIT sẽ coi việc thực thi “Ý kiến triển khai” là trọng điểm, nhằm thúc đẩy phát triển chất lượng cao của ngành AI, trong đó sẽ đẩy mạnh đổi mới công nghệ, đẩy nhanh đột phá các công nghệ then chốt như chip huấn luyện và năng lực tính toán dị cấu trúc.
Đồng thời, MIIT sẽ thúc đẩy ứng dụng tích hợp, tập trung vào các lĩnh vực sản xuất phần mềm, nghiên cứu vật liệu mới, nghiên cứu dược phẩm, và thông tin – truyền thông, thúc đẩy mang tính hệ thống các mô hình lớn, mô hình nhỏ và các tác tử thông minh.
Nghiên cứu hỗ trợ việc làm cho những người bị ảnh hưởng
Tân Hoa xã dẫn thông tin từ Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc cho biết, chính quyền sẽ triển khai chiến dịch “ổn định – mở rộng – nâng chất” việc làm, ban hành các biện pháp hỗ trợ việc làm cho những ngành trọng điểm, và công bố các tài liệu chính sách thúc đẩy việc làm nhằm ứng phó với ảnh hưởng của AI.
Nội dung bao gồm việc tăng cường hỗ trợ việc làm cho các nhóm trọng yếu, ban hành văn bản về việc làm của sinh viên tốt nghiệp đại học và thanh niên, công bố ý kiến xây dựng hệ thống việc làm thống nhất giữa thành thị và nông thôn, và thiết lập cơ chế thường xuyên hỗ trợ việc làm nhằm ngăn chặn tái nghèo.
Song song với đó, chính quyền cũng sẽ xây dựng “Biện pháp bảo đảm quyền lợi cơ bản của người lao động trong các hình thái việc làm mới”, quy định rõ hơn các tiêu chí lao động và trách nhiệm bảo hộ lao động của doanh nghiệp trong lĩnh vực việc làm mới; ban hành “Quy định tạm thời về bảo đảm quyền lợi cơ bản của người lao động quá tuổi”; thúc đẩy sửa đổi “Điều lệ nghỉ phép năm có hưởng lương của người lao động” nhằm thúc ép các đơn vị sử dụng lao động thực thi chế độ nghỉ phép có lương.
Tuy nhiên, Phó nghiên cứu viên Cung Phí Minh thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế vĩ mô Trung Quốc nhận định rằng, cải cách hệ thống và chính sách việc làm hiện nay của Trung Quốc đang tụt hậu so với tốc độ phát triển nhanh của công nghệ AI, khiến nước này khó có thể ứng phó hiệu quả trước quá trình tái cấu trúc mang tính hệ sinh thái mà AI đang gây ra đối với thị trường việc làm.
Theo Creaders, Sina
