Tiến bộ về hạ tầng chất lượng
Dẫn thông tin về Chỉ số Hạ tầng chất lượng cho phát triển bền vững (QI4SD) năm 2026 vừa được UNIDO công bố tại Diễn đàn Chất lượng toàn cầu 2026 diễn ra ngày 4-6/11 tại Vienna (Áo), Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Việt Nam đạt 52,8 điểm, xếp thứ 47 trong tổng số 170 quốc gia và vùng lãnh thổ được đánh giá.
So với kỳ đánh giá năm 2024, điểm số của Việt Nam tăng 1,6 điểm, từ 51,2 lên 52,8 điểm. Tuy nhiên, thứ hạng giảm từ vị trí 42 xuống 47. Nguyên nhân một phần do số lượng quốc gia và vùng lãnh thổ được đưa vào đánh giá tăng từ 155 lên 170.
Đáng chú ý, ngoài kết quả về điểm số, UNIDO còn lựa chọn Việt Nam để giới thiệu trong nhóm quốc gia có mức cải thiện đáng kể về hạ tầng chất lượng trong giai đoạn 2024-2026, cùng với Colombia, Iran, Nigeria và Uzbekistan.
Theo đại diện Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng Quốc gia, sự ghi nhận của UNIDO là "tín hiệu tích cực" đối với những nỗ lực phát triển hạ tầng chất lượng của Việt Nam thời gian qua. Kết quả này cho thấy ý nghĩa của việc đầu tư đồng bộ vào năng lực tiêu chuẩn hóa, đo lường, công nhận và đánh giá sự phù hợp.
QI4SD là bộ chỉ số do UNIDO xây dựng, lần đầu công bố năm 2022, nhằm đánh giá mức độ phát triển và khả năng đóng góp của hệ thống hạ tầng chất lượng một quốc gia đối với việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.
Điểm số QI4SD được tổng hợp từ 37 chỉ tiêu thuộc 5 cấu phần gồm tiêu chuẩn hóa, đo lường, công nhận, đánh giá sự phù hợp và chính sách chất lượng.
Hạ tầng chất lượng không chỉ là công cụ kiểm soát sản phẩm
Trong QI4SD, hạ tầng chất lượng (Quality Infrastructure - QI) không phải là hạ tầng vật lý như đường sá, cầu cống, nhà máy hay trung tâm dữ liệu. Đây là hệ thống gồm các tổ chức, quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình và dịch vụ kỹ thuật nhằm bảo đảm sản phẩm, dịch vụ đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn và môi trường.
Thông qua hệ thống này, một quốc gia có thể đo lường, kiểm tra, chứng nhận và bảo đảm chất lượng sản phẩm, dịch vụ theo những chuẩn mực thống nhất. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp chứng minh khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn an toàn và quy định của thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Năm 2026, UNIDO lần đầu phân tích mức độ tiến bộ giữa các kỳ đánh giá dựa trên bộ chỉ tiêu được hài hòa về phương pháp và dữ liệu, gọi là Harmonised QI4SD Index.
Cách tiếp cận này giúp nhận diện những cải thiện thực chất trong từng cấu phần của hệ thống hạ tầng chất lượng, thay vì chỉ căn cứ vào thứ hạng tổng thể. Do có sự thay đổi về phạm vi quốc gia, chỉ tiêu và phương pháp đánh giá, điểm số tổng hợp giữa hai kỳ không thể được so sánh trực tiếp như một thước đo tiến bộ tuyệt đối.
Việc UNIDO ghi nhận Việt Nam trong nhóm quốc gia cải thiện đáng kể vì vậy có ý nghĩa bổ sung cho kết quả xếp hạng, cho thấy những chuyển biến về năng lực hạ tầng chất lượng cần được nhìn nhận qua nhiều khía cạnh.
Trong bối cảnh các nền kinh tế chuyển đổi theo hướng xanh, số và bền vững, hạ tầng chất lượng ngày càng đóng vai trò quan trọng. Hệ thống này không chỉ giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm mà còn hỗ trợ cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao năng suất, bảo đảm an toàn, tạo thuận lợi thương mại và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Lợi thế cạnh tranh mới của doanh nghiệp Việt
Đối với Việt Nam, phát triển hạ tầng chất lượng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều ngành hàng xuất khẩu đang phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn, môi trường và truy xuất nguồn gốc.
Ở các lĩnh vực như dệt may, nông sản, thực phẩm và sản phẩm công nghiệp, việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, nâng cao năng lực đo lường, kiểm nghiệm, chứng nhận và đánh giá sự phù hợp giúp doanh nghiệp chứng minh sản phẩm đáp ứng yêu cầu của đối tác và thị trường nhập khẩu.
Đặc biệt, trong xu hướng thương mại gắn với phát triển bền vững, khả năng chứng minh sự tuân thủ đang trở thành một yếu tố cạnh tranh quan trọng. Doanh nghiệp không chỉ cần sản xuất được sản phẩm có chất lượng mà còn phải có khả năng cung cấp bằng chứng về quy trình sản xuất, nguồn gốc, mức độ an toàn và các tiêu chí môi trường liên quan.
Hạ tầng chất lượng vì vậy không đơn thuần là công cụ kiểm tra sản phẩm sau sản xuất, mà cần trở thành một phần trong toàn bộ chuỗi hoạt động sản xuất, kinh doanh. Từ khâu nghiên cứu, thiết kế, lựa chọn nguyên liệu đến sản xuất, kiểm nghiệm và đưa hàng hóa ra thị trường, các tiêu chuẩn và hoạt động đo lường cần được tích hợp để bảo đảm chất lượng ngay từ đầu.
Kết quả QI4SD năm 2026 cho thấy Việt Nam đã có những bước tiến được UNIDO ghi nhận trong phát triển hạ tầng chất lượng. Tuy nhiên, yêu cầu tiếp theo là chuyển những cải thiện về năng lực tiêu chuẩn hóa, đo lường, công nhận và đánh giá sự phù hợp thành giá trị thực chất cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Việc tiếp tục phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng chất lượng, gắn năng lực kỹ thuật với nhu cầu thực tế của sản xuất và xuất khẩu sẽ góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa, tăng khả năng tiếp cận thị trường và củng cố vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
