Tại tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số quốc gia” do Hội Truyền thông số Việt Nam và Tạp chí điện tử VietTimes tổ chức vừa qua, ông Trần Kiên, Trưởng phòng Chính sách số, Cục Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chỉ ra các điểm nghẽn trong quá trình triển khai và định hướng chuyển đổi số đến năm 2030, tầm nhìn 2045.
Khoảng cách lớn trong tổ chức thực thi
Theo đại diện Cục Chuyển đổi số quốc gia, tốc độ thay đổi của AI và công nghệ mới đang nhanh hơn chu kỳ xây dựng chính sách và đầu tư. Bên cạnh đó là những vấn đề về tự chủ công nghệ, chi phí vận hành vòng đời, chất lượng dữ liệu, quyền riêng tư, an ninh mạng, khoảng cách số và năng lực thực thi.
Dẫn số liệu 5 tháng đầu năm 2026, ông Kiên chỉ ra khoảng cách thực thi giữa các bộ, ngành và địa phương, đặc biệt là khoảng cách lớn nhất nằm ở khả năng tái sử dụng dữ liệu.
Tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu tại các bộ, ngành chỉ đạt hơn 5%, trong khi địa phương đạt 96%. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến tại bộ, ngành cũng chỉ ở mức 34%, so với 94% tại địa phương; tỷ lệ số hóa hồ sơ và kết quả điện tử lần lượt là 19% tại bộ, ngành, so với 89% tại địa phương. Những con số này cho thấy khâu tổ chức thực thi, kết nối và khai thác dữ liệu vẫn là điểm cần được tập trung tháo gỡ.
Đặc biệt, tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu số hóa tại các bộ, ngành chỉ đạt 5,29%.
Điều này cho thấy số hóa chưa đồng nghĩa với tạo ra giá trị nếu dữ liệu sau khi số hóa không được khai thác và tái sử dụng trong các quy trình nghiệp vụ.
Theo Cục Chuyển đổi số quốc gia, chuyển đổi số cần được đánh giá không chỉ bằng số lượng hệ thống được xây dựng hoặc dịch vụ được đưa lên môi trường mạng, mà còn bằng mức độ sử dụng thực tế, thời gian xử lý được rút ngắn, chi phí được tiết kiệm, năng suất được nâng cao và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp.
6 nhóm điểm nghẽn cốt lõi
Từ thực tiễn triển khai, Cục Chuyển đổi số quốc gia xác định 6 nhóm điểm nghẽn chính.
Thứ nhất, điểm nghẽn về dữ liệu. Dữ liệu chưa bảo đảm yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống”, trong khi kết nối và chia sẻ còn hạn chế. Hiện vẫn còn 4/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 39/104 cơ sở dữ liệu theo Nghị quyết 11 chưa được kết nối, đồng bộ.
Thứ hai, điểm nghẽn về quy trình. Việc số hóa quy trình cũ vẫn còn phổ biến, trong khi tái cấu trúc quy trình và tái sử dụng dữ liệu chưa đạt yêu cầu. Có 80/775 thủ tục hành chính chưa được tái cấu trúc.
Theo định hướng mới, quy trình cần được thiết kế lại trên nền tảng dữ liệu, ưu tiên những thủ tục có tần suất giao dịch cao, đồng thời giảm giấy tờ và các khâu kiểm tra thủ công.
Thứ ba, điểm nghẽn về nền tảng. Tình trạng phân mảnh và trùng lặp nền tảng khiến cán bộ phải thao tác trên nhiều hệ thống, làm tăng chi phí đầu tư, vận hành và giảm hiệu quả sử dụng.
Thứ tư, điểm nghẽn về hạ tầng và an toàn thông tin. Thiết bị tại cấp cơ sở chưa đồng đều. Khoảng 30% máy tính chưa đáp ứng yêu cầu công việc. Trong khi đó, việc bảo đảm an toàn thông tin cần được triển khai xuyên suốt trong quá trình vận hành hệ thống.
Thứ năm, điểm nghẽn về nhân lực và trách nhiệm. Tình trạng thiếu cán bộ chuyên trách, kỹ năng không đồng đều và việc gắn trách nhiệm cuối cùng với người đứng đầu chưa đầy đủ vẫn ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng chuyển đổi số.
Thứ sáu, điểm nghẽn về đầu tư và tài chính. Công tác chuẩn bị đầu tư còn chậm, cơ chế nghiệm thu và dự toán chi phí vòng đời chưa phù hợp. Đến ngày 17/6/2026, kinh phí chuyển đổi số mới giải ngân 12,17%.
Các điểm nghẽn về dữ liệu, quy trình, nền tảng, hạ tầng, nhân lực và tài chính có mối liên hệ với nhau, đòi hỏi phải được xử lý đồng bộ thay vì giải quyết riêng lẻ từng khâu.
4 cơ hội thúc đẩy chuyển đổi số
Ông Trần Kiên chỉ ra bên cạnh các điểm nghẽn, chuyển đổi số quốc gia đang đứng trước 4 cơ hội lớn.
Thứ nhất là sự hoàn thiện của khung thể chế. Hệ thống quy định mới tạo cơ sở để mở rộng dịch vụ số, quản trị dữ liệu và ứng dụng AI.
Thứ hai, nền tảng người dùng lớn với độ phủ 5G, Internet rộng khắp và hơn 71 triệu tài khoản VNeID đã được kích hoạt.
Thứ ba, khả năng khai thác dữ liệu công, Trung tâm dữ liệu quốc gia và năng lực tính toán để nâng cao năng suất, phát triển các ứng dụng AI và tạo ra những phương thức vận hành mới.
Thứ tư, cơ hội để doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam tham gia giải quyết các bài toán chiến lược quốc gia thông qua thị trường Nhà nước.
Chuyển trọng tâm từ xây dựng hệ thống sang đo lường hiệu quả
Đại diện Cục Chuyển đổi số Quốc gia cho biết đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đưa xếp hạng Chính phủ số vào nhóm 50 quốc gia đứng đầu thế giới, đưa tỷ trọng kinh tế số lên ít nhất 30% GDP, bảo đảm 100% hộ gia đình được phủ cáp quang và 100% cơ sở dữ liệu dùng chung được chuẩn hóa, sẵn sàng cho AI. Đồng thời, trên 70% người từ 18 tuổi được kỳ vọng có chữ ký số hoặc chữ ký điện tử.
Đến năm 2045, Việt Nam hướng tới mục tiêu nằm trong nhóm 30 quốc gia đứng đầu về Chính phủ số, với kinh tế số chiếm ít nhất 50% GDP, khai thác tối đa dữ liệu toàn dân và trở thành quốc gia số phát triển, thịnh vượng, an toàn, nhân văn, có nền quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và AI.
Để thực hiện các mục tiêu trên, 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm được xác định gồm hoàn thiện thể chế số; phát triển hạ tầng số; phát triển dữ liệu số và nền tảng dùng chung; phát triển nhân lực số; phát triển doanh nghiệp công nghệ số và tăng cường hợp tác quốc tế.
Trong tổ chức thực hiện, trọng tâm được chuyển sang đo lường kết quả thực chất. Các chương trình chuyển đổi số cần được đánh giá bằng mức độ sử dụng thực tế, thời gian xử lý được rút ngắn, chi phí được tiết kiệm, năng suất được nâng cao và mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp.
Theo đại diện Cục Chuyển đổi số Quốc gia, kiến trúc hệ thống cần được thống nhất, đồng thời rà soát và loại bỏ các nền tảng trùng lặp. Hệ thống mới chỉ nên được đầu tư khi chứng minh được nhu cầu, khả năng kết nối và khả năng dùng chung.
Đầu tư chuyển đổi số cũng phải tính đến toàn bộ vòng đời, bao gồm dữ liệu, nhân lực, an toàn thông tin, bảo trì và nâng cấp. Một hệ thống không thể được xem là hoàn thành chỉ khi nghiệm thu mà phải tiếp tục được vận hành, bảo đảm an toàn và đánh giá hiệu quả sau đầu tư.
Việc ứng dụng AI cần được triển khai có kiểm soát, tập trung vào các bài toán có dữ liệu tin cậy và khả năng tạo ra hiệu quả rõ rệt, đồng thời bảo đảm cơ chế kiểm chứng và trách nhiệm giải trình của con người.
Nguyên tắc xuyên suốt là người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo chuyển đổi số. Mỗi nhiệm vụ cần gắn với “6 rõ”: Rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ hiệu quả.
“Từ những kết quả và điểm nghẽn hiện nay, thước đo cuối cùng của chuyển đổi số quốc gia không chỉ là số lượng hệ thống được xây dựng, dữ liệu được số hóa hay dịch vụ được cung cấp trực tuyến.
Điều quan trọng là dữ liệu được khai thác và tái sử dụng, dịch vụ thuận tiện hơn và chuyển đổi số có tạo ra giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế”, ông Trần Kiên nói.
Điểm nghẽn nào được gỡ trước trong chiến dịch 100 ngày?
Trước câu hỏi Bộ, ngành đang chọn điểm nghẽn nào để tập trung tháo gỡ trong chiến dịch 100 ngày, ông Trần Kiên cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ xác định hai vấn đề căn cơ, mang tính nền tảng ở quy mô quốc gia.
Theo ông, những điểm nghẽn lớn về thể chế, hạ tầng, khoảng cách số hay an toàn, an ninh thông tin đều là những vấn đề lớn, không thể giải quyết dứt điểm chỉ trong 3 tháng. Vì vậy, trong chiến dịch 100 ngày, kết thúc vào ngày 30/10, Bộ tập trung vào việc xây dựng khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và phát triển, đưa vào sử dụng các nền tảng số dùng chung quốc gia.
Ông Kiên cho biết vừa qua, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu cho Chính phủ ban hành 79 nền tảng dùng chung quốc gia ở 14 bộ, ngành Trung ương. Quan điểm chỉ đạo nhất quán ở đây là bộ, ngành ở Trung ương làm và phát triển, địa phương chỉ việc sử dụng chứ không xây dựng lại nữa.
Để các nền tảng lớn, như VNeID hay nền tảng chia sẻ dữ liệu cơ quan nhà nước theo Nghị định 278 (về kết nối, chia sẻ dữ liệu trong hệ thống chính trị), có thể “nói chuyện” và trao đổi dữ liệu thông suốt với nhau, bắt buộc phải tuân theo một quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất.
Ban Chỉ đạo Trung ương đã đề xuất yêu cầu tất cả 79 nền tảng này phải sử dụng VNeID để đăng nhập và xác thực. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao nhiệm vụ phối hợp với Bộ Công an ban hành hướng dẫn và quy chuẩn chung nhằm xác thực tài khoản người dùng VNeID qua 79 nền tảng này. Đây là bước then chốt để khai thông việc sử dụng các nền tảng dùng chung.
Ông Trần Kiên cho biết những điểm nghẽn lớn về thể chế, hạ tầng, khoảng cách số hay an toàn, an ninh thông tin là các vấn đề rất lớn, không thể giải quyết dứt điểm chỉ trong 3 tháng. Do đó, phía Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất tập trung giải quyết 2 vấn đề căn cơ, mang tính nền tảng ở quy mô quốc gia trong chiến dịch 100 ngày, kết thúc vào ngày 30/10.
Ban Chỉ đạo xác định việc chuyển đổi số muốn đồng bộ thì bắt buộc phải có một bức tranh tổng thể, đó là khung kiến trúc tổng thể quốc gia. Khung kiến trúc này sẽ định hình các thành phần cốt lõi về thể chế, nền tảng, ứng dụng (phân định rõ cái nào dùng chung, cái nào cho địa phương) và hạ tầng (phân định nhiệm vụ giữa quốc gia và địa phương).
"Sau khi Thủ tướng ban hành Quyết định 1425 về khung tổng thể quốc gia số, Bộ Khoa học và Công nghệ đã hoàn thành bước 1. Hiện tại, chúng tôi đang triển khai bước 2 là hướng dẫn các bộ, ngành, địa phương tự xây dựng khung kiến trúc cho riêng mình", ông Kiên nói.
