Tạo dựng niềm tin số cho giao dịch không biên giới
Ngày 29/10, tại Hội thảo quốc tế “Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI”, Thứ trưởng Bộ KHCN Phạm Đức Long nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hạ tầng tin cậy số để thúc đẩy giao dịch điện tử xuyên biên giới.
Ông cho rằng cần chuyển từ cách tiếp cận phát hiện, xử lý thông tin giả mạo sau khi xuất hiện sang chủ động xác thực nguồn gốc và kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số.
“Khi AI ngày càng tham gia vào các giao dịch tự động, việc xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các chủ thể cũng trở nên cần thiết để xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và đáng tin cậy”, ông Phạm Đức Long nói.
Ông Long nhấn mạnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, các dịch vụ tin cậy như chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không chỉ là giải pháp công nghệ, mà còn là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số.
Các dịch vụ này giúp xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng của giao dịch điện tử, qua đó góp phần củng cố niềm tin trong môi trường số.
Để phát triển dịch vụ tin cậy tại Việt Nam, Thứ trưởng yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài. Đồng thời, thúc đẩy liên thông kỹ thuật, nâng cao khả năng kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số và bằng chứng điện tử.
Thứ trưởng cũng yêu cầu phát triển hệ sinh thái dịch vụ gắn với nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp và thúc đẩy tăng cường hợp tác quốc tế, lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng để thử nghiệm trước khi mở rộng.
Thúc đẩy liên thông dịch vụ tin cậy số với quốc tế
Tại Hội thảo, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó giám đốc NEAC, thông tin hệ sinh thái dịch vụ tin cậy hiện gồm 3 loại hình chính: chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu.
Trong đó, dịch vụ dấu thời gian giúp xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu; dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử.
NEAC cũng đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo thuận lợi cho việc triển khai và sử dụng dịch vụ.
Theo ông Hoàn, một trong những khó khăn của việc công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới là quá trình xác minh chữ ký số nước ngoài vẫn còn nhiều thao tác thủ công. Trong khi đó, các quốc gia có sự khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý.
Để thúc đẩy liên thông, cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), đối chiếu mức độ bảo đảm giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia.
"Việt Nam hướng tới phát triển hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, cho phép kiểm chứng nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập của giao dịch điện tử", ông Hoàn nói và cho biết hạ tầng này cũng cần đáp ứng xu hướng giao dịch tự động giữa các hệ thống, tạo điều kiện để cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp ở các quốc gia giao dịch thuận lợi, an toàn và có khả năng xác minh lẫn nhau.
Hướng tới công nhận chữ ký số xuyên biên giới
Đại diện Hiệp hội Hạ tầng khóa công khai châu Á (APKIC) và các chuyên gia đến từ Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, Liên bang Nga, Malaysia và Singapore đã chia sẻ kinh nghiệm phát triển hạ tầng tin cậy số, thúc đẩy liên thông và công nhận chữ ký số xuyên biên giới.
Ông Vijayakumar Manjunatha, Tổng thư ký APKIC, cho biết khảo sát sơ bộ của hiệp hội năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ cho thấy phần lớn đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng số lượng quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.
Từ thực tế này, APKIC đề xuất lộ trình từng bước, bắt đầu bằng xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp. Các quốc gia cũng có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông trước khi mở rộng hợp tác.
Từ kinh nghiệm của châu Âu, ông Fábio Rego, đại diện Ascertia (Vương quốc Anh), nhấn mạnh vai trò của danh sách tin cậy, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế công nhận tương đương.
"Kết nối kỹ thuật chỉ là một phần của bài toán; để chữ ký số được công nhận trong giao dịch xuyên biên giới, các quốc gia còn cần giải quyết khác biệt về pháp luật, cơ chế giám sát và mức độ bảo đảm tin cậy", đại diện Ascertia nêu quan điểm.
Ông Sergey, đại diện Gazinformservice (Liên bang Nga), giới thiệu mô hình bên thứ ba tin cậy (TTP), hỗ trợ xác thực chữ ký điện tử nước ngoài và trao đổi văn bản điện tử có giá trị pháp lý giữa các quốc gia.
Trong khi đó, ông Nazril Bin Mohd Ghani, đại diện Pos Digicert (Malaysia), chia sẻ định hướng kết nối hạ tầng tin cậy quốc gia trong ASEAN. Theo đó, mỗi quốc gia có thể duy trì hệ thống chứng thực riêng, đồng thời thúc đẩy liên thông dựa trên những yêu cầu chung về pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế xác thực.
Các kinh nghiệm được chia sẻ cho thấy việc công nhận chữ ký số xuyên biên giới không nhất thiết đòi hỏi xây dựng một hạ tầng chứng thực thống nhất. Điều quan trọng là thiết lập cơ chế kết nối và xác lập niềm tin giữa các hệ thống quốc gia.
