Ngày 31/7, trao đổi tại họp báo thường kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số, cho biết Điện Biên là địa phương đầu tiên trên cả nước triển khai thí điểm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) trong lĩnh vực kinh tế không gian tầm thấp.
Theo ông Thuật, ý nghĩa của đề án không chỉ nằm ở việc hoàn thành một mô hình thử nghiệm mà quan trọng hơn là đưa cơ chế sandbox vào thực tiễn đối với một lĩnh vực kinh tế hoàn toàn mới.
Nếu thành công, mô hình tại Điện Biên sẽ không chỉ là thành công của địa phương mà còn trở thành cơ sở tham chiếu để hoàn thiện chính sách quốc gia, tạo nền tảng phát triển kinh tế không gian tầm thấp tại Việt Nam trong những năm tới.
Vì sao chọn Điện Biên?
Ông Nguyễn Văn Thuật cho biết đề án dự kiến sẽ tổ chức thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay thử nghiệm trong thực tế, với mục tiêu cao nhất là đảm bảo 99% chuyến bay diễn ra an toàn tuyệt đối. Đáng chú ý, toàn bộ 100% các hoạt động bay này đều bị bắt buộc phải lập kế hoạch chi tiết và chịu sự giám sát chặt chẽ về lịch trình di chuyển.
Theo tính toán từ các chuyên gia biên soạn đề án, nếu vận hành trơn tru, mô hình này được kỳ vọng sẽ giúp giảm từ 20% đến 30% thời gian hoặc chi phí so với các phương thức vận hành truyền thống trong chu kỳ từ 3 đến 5 năm tới.
Tuy vậy, ông Thuật cho rằng với một lĩnh vực hoàn toàn mới, khó khăn lớn nhất không nằm ở công nghệ mà ở thể chế.
Nếu chờ hệ thống pháp luật hoàn thiện đầy đủ mới triển khai, Việt Nam có thể bỏ lỡ cơ hội phát triển. Ngược lại, nếu triển khai đại trà khi chưa đánh giá đầy đủ các nguy cơ, rủi ro sẽ khó bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, an toàn bay và các lợi ích của xã hội.
Vì vậy, Bộ KH&CN lựa chọn cơ chế sandbox như một công cụ để giải quyết bài toán này, cho phép đổi mới trong khuôn khổ được kiểm soát, thông qua thực tiễn để từng bước hoàn thiện chính sách quốc gia.
Ông Thuật nhấn mạnh việc lựa chọn Điện Biên là địa phương đầu tiên triển khai không phải ngẫu nhiên.
"Điện Biên là tỉnh miền núi có địa hình chia cắt, chi phí logistics cao; nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ y tế, vận chuyển hàng hóa và cung ứng vật tư sản xuất.
Tỉnh có đường biên giới tiếp giáp với Lào và Trung Quốc, diện tích rừng lớn, thường xuyên phát sinh nhu cầu giám sát tài nguyên, phòng cháy chữa cháy rừng, cứu hộ cứu nạn.
Đây đều là những bài toán mà công nghệ không gian tầm thấp có thể tạo ra sự khác biệt rõ rệt so với các phương thức quản lý truyền thống", ông Thuật phân tích.
Tại địa phương, các khu vực thử nghiệm, hành lang bay và lĩnh vực ứng dụng được xác định. Cơ chế thử nghiệm cũng được thiết kế ngay từ đầu theo hướng vừa tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ các rủi ro.
Thử nghiệm 3 nhóm ứng dụng trọng điểm
Theo Bộ KH&CN, đề án tại Điện Biên tập trung vào 3 nhóm ứng dụng.
Thứ nhất là nông nghiệp thông minh, gồm gieo hạt, phun thuốc bảo vệ thực vật, giám sát mùa vụ và vận chuyển vật tư nông nghiệp.
Thứ hai là logistics tầm thấp, phục vụ vận chuyển thuốc, vật tư y tế, bưu phẩm và hàng hóa thiết yếu đến các khu vực vùng sâu, vùng xa.
Thứ ba là quản lý tài nguyên, bảo vệ rừng và hỗ trợ các hoạt động giám sát, cứu hộ, cứu nạn.
Theo ông Thuật, đề án không chỉ hướng tới xây dựng mô hình quản lý thử nghiệm đối với kinh tế không gian tầm thấp mà còn từng bước hình thành mô hình tham chiếu phục vụ xây dựng chính sách trong tương lai.
Quan trọng hơn, đề án đánh dấu sự chuyển đổi trong tư duy quản lý nhà nước, từ quản lý dựa trên giả định sang quản lý dựa trên dữ liệu, từ chờ hoàn thiện thể chế rồi mới triển khai sang cho phép thử nghiệm có kiểm soát để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa từng bước hoàn thiện thể chế.
Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế và Xã hội số cho biết nếu chậm chân, Việt Nam sẽ chỉ trở thành thị trường ứng dụng công nghệ của các quốc gia khác. Nhưng nếu đi đúng hướng ngay từ bây giờ, Việt Nam sẽ có cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới do chính doanh nghiệp Việt Nam làm chủ.
Trao đổi thêm về đề án này, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho rằng giá trị lớn nhất của đề án không chỉ nằm ở kết quả thử nghiệm tại Điện Biên mà còn ở việc tạo cơ sở thực tiễn để hoàn thiện chính sách và xây dựng mô hình quản lý kinh tế không gian tầm thấp trên phạm vi cả nước.
Theo Thứ trưởng, đề án đánh dấu sự chuyển đổi trong tư duy quản lý nhà nước, từ quản lý dựa trên giả định sang quản lý dựa trên dữ liệu, vừa kiểm soát rủi ro vừa tạo dư địa cho đổi mới sáng tạo và từng bước hoàn thiện thể chế.
Thứ trưởng cũng nhấn mạnh nếu chậm phát triển kinh tế không gian tầm thấp, Việt Nam có nguy cơ trở thành thị trường tiêu thụ công nghệ của nước ngoài. Ngược lại, nếu triển khai đúng hướng ngay từ bây giờ, Việt Nam sẽ có cơ hội hình thành một ngành kinh tế mới do doanh nghiệp trong nước làm chủ.
