Chiều 27/1, trao đổi tại Hội thảo Cơ hội và Chính sách hỗ trợ Doanh nghiệp KH&CN do Hội Tự động hoá Việt Nam (VAA) tổ chức, TS Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ KH&CN, Chủ tịch VAA, nêu thực tế có nhiều chính sách hỗ trợ song nhiều doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn vẫn không mặn mà với danh hiệu "Doanh nghiệp KH&CN".
TS Nguyễn Quân cho biết khái niệm doanh nghiệp KH&CN đã được đặt ra từ gần 20 năm trước, khi Nghị định 80/2007/NĐ-CP của Chính phủ. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng, do nhiều vướng mắc về thể chế, thủ tục và cơ chế hỗ trợ.
Từ quy mô vài trăm doanh nghiệp cách đây 3–4 năm, đến nay lực lượng doanh nghiệp khoa học và công nghệ đã vượt mốc 1.000. Bối cảnh bùng nổ công nghệ số, bán dẫn, vi mạch và chuyển đổi số được xem là điều kiện thuận lợi để khu vực này phát triển nhanh và sâu hơn.
Ông chỉ ra nghịch lý kéo dài nhiều năm: Trong khi số doanh nghiệp đủ tiêu chí khoa học và công nghệ ngày càng tăng, thì hiệu quả chính sách lại chưa tương xứng, khiến nhiều đơn vị không mặn mà với danh hiệu doanh nghiệp KH&CN.
Nguyên nhân cốt lõi nằm ở chỗ các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và tín dụng chưa tạo ra lợi ích đủ rõ để thu hút doanh nghiệp. Thủ tục hành chính tiếp tục là điểm nghẽn lớn.
Trước đây, thẩm quyền cấp giấy chứng nhận giao cho các Sở Khoa học và Công nghệ địa phương, nhưng ở nhiều nơi còn thiếu nhân lực có đủ năng lực đánh giá các dự án công nghệ phức tạp. Cùng với đó, hệ thống hướng dẫn chưa đầy đủ, trong khi quy trình tiếp cận ưu đãi về thuế và đất đai còn rườm rà, khiến không ít doanh nghiệp chùn bước.
Với khu vực doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và startup, bài toán nan giải nhất vẫn là vốn. Tài sản chủ yếu của nhóm này là tri thức và kết quả nghiên cứu, trong khi gần như không có tài sản thế chấp theo chuẩn mực tín dụng truyền thống, dẫn đến khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.
Từ thực tiễn đó, TS Nguyễn Quân cho rằng cần triển khai các giải pháp mang tính căn cơ. Trước hết là cắt giảm mạnh thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi để xác nhận kết quả nghiên cứu và văn bằng sở hữu trí tuệ làm căn cứ cấp chứng nhận. Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Tài chính cần sớm ban hành các hướng dẫn theo hướng thông thoáng, giúp doanh nghiệp tiếp cận hiệu quả hơn các nguồn lực tài chính cho nghiên cứu và ứng dụng.
Ngoài ra, cần ưu tiên hỗ trợ các doanh nghiệp quy mô nhỏ và doanh nghiệp hình thành từ viện nghiên cứu, trường đại học. Dù mức hỗ trợ ban đầu không lớn, nhưng có ý nghĩa khởi động, tạo lực đẩy để doanh nghiệp tăng tốc phát triển. Đặc biệt, ông nhấn mạnh vai trò của các quỹ tài chính đặc thù như quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ phát triển khoa học và công nghệ ở địa phương.
Song song với đó, các địa phương cần xây dựng định hướng công nghệ mang tính chiến lược, tập trung nguồn lực cho những sản phẩm công nghệ chủ lực, thay vì để hoạt động phát triển diễn ra manh mún và tự phát trong các lĩnh vực dễ triển khai.
Trong giai đoạn hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước những thuận lợi rất lớn, khi nhiều nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị đã và đang được ban hành, tạo hành lang chính sách mới cho phát triển khoa học, công nghệ và khu vực kinh tế tư nhân.
Theo TS Nguyễn Quân, 2 nghị quyết có ý nghĩa trực tiếp và thiết thực nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp là Nghị quyết số 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Về bản chất, Nghị quyết 68 chính là nghị quyết về phát triển doanh nghiệp tư nhân, coi doanh nghiệp là động lực trung tâm của tăng trưởng kinh tế.
Ông Quân nhận định nếu các quan điểm mang tính đột phá trong Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân được triển khai đầy đủ và được thể chế hóa hiệu quả thông qua hệ thống luật pháp, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có dư địa phát triển rất lớn.
"Khi đó, hoàn toàn có thể hình thành một hệ thống doanh nghiệp hiện đại, hoạt động hiệu quả, đóng góp trực tiếp, hiệu quả cho mục tiêu phát triển kinh tế đất nước", TS Nguyễn Quân nêu quan điểm.
