Tại Đại hội Thể thao Robot hình người thế giới diễn ra ở Trung Quốc tháng trước, những robot hình người đã nhảy, đấu quyền Anh và khiêu vũ. Một số robot có tốc độ đáng kinh ngạc, thậm chí chạy 100 m nhanh hơn Usain Bolt. Khán giả vừa trầm trồ trước khả năng ngày càng cải thiện của máy móc, vừa thích thú với những màn vấp ngã dễ trở thành meme trên mạng xã hội.
Chỉ hai ngày sau khi sự kiện kết thúc, tờ PLA Daily, cơ quan ngôn luận chính thức của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA), đã đưa ra một kết luận khác. Tờ báo kêu gọi các nhà nghiên cứu đẩy nhanh quá trình đưa những công nghệ tiên tiến từ phòng thí nghiệm ra thao trường, hướng tới phát triển các “chiến binh” robot.
Một khảo sát của Reuters về hơn 100 hồ sơ mua sắm quân sự, nghiên cứu học thuật, bằng sáng chế, ấn phẩm chính thức, tài liệu chính phủ và tài liệu của các công ty quốc phòng Trung Quốc cho thấy giới quốc phòng nước này đang đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng robot hình người trong quân sự và lên kế hoạch cho khả năng triển khai chúng trong chiến tranh.
Các tài liệu chưa từng được công bố trước đây cho thấy các cơ quan quân sự Trung Quốc đang thử nghiệm robot hình người dựa trên những yêu cầu thực tế của chiến trường, tìm mua robot và công nghệ để huấn luyện chúng, đồng thời nghiên cứu cách những hệ thống này có thể phối hợp với binh sĩ.
Hoạt động nghiên cứu tăng tốc trong năm 2025 và 2026, tập trung vào khả năng nhận biết môi trường, thao tác vật thể và dữ liệu huấn luyện cho robot.
Theo BofA Global Research, các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm khoảng 95% lượng robot hình người được xuất xưởng trên toàn cầu trong năm 2025. Vị thế thống trị về thương mại này giúp PLA tiếp cận một ngành công nghiệp đang phát triển nhanh, đồng thời tạo điều kiện để quân đội Trung Quốc phát triển các ứng dụng riêng cho mục đích quân sự.
Nỗ lực nghiên cứu robot phục vụ quốc phòng của Trung Quốc cho thấy công nghệ quân sự trên thế giới đang thay đổi nhanh đến mức nào.
Trong cuộc chiến Nga - Ukraine, các drone bán tự động sử dụng AI để định vị và xác định mục tiêu đã làm thay đổi hoạt động trinh sát và tấn công, trong khi robot được sử dụng để vận chuyển vật tư và đưa thương binh, người bị thương khỏi khu vực nguy hiểm. Truyền thông quốc tế trước đây cũng từng ghi nhận những nỗ lực của quân đội Trung Quốc nhằm rút kinh nghiệm từ cuộc xung đột đẫm máu nhất châu Âu kể từ Thế chiến II.
Những diễn biến này đang thúc đẩy sự quan tâm của quân đội nhiều nước đối với các hệ thống tự động.
“Đi đến những nơi mà chúng ta không muốn con người phải đặt chân tới là một trong những lý do thuyết phục nhất để phát triển robot ngay từ đầu”, Dennis Hong, giáo sư kỹ thuật cơ khí và hàng không vũ trụ tại Đại học California, Los Angeles (UCLA), nói.
Theo ông, nếu việc mất một robot đồng nghĩa với tránh được thương vong về người, robot hoàn toàn có thể trở thành một phương tiện có thể chấp nhận hy sinh.
Bộ Quốc phòng Trung Quốc và Đại học Quốc phòng Khoa học và Công nghệ (NUDT), cơ sở nghiên cứu hàng đầu của PLA, không trả lời yêu cầu bình luận về việc ứng dụng robot hình người trong quân sự.
Reuters không tìm thấy bằng chứng cho thấy Trung Quốc đã triển khai robot hình người có vũ trang cùng một đơn vị PLA đang hoạt động.
Hiện các robot này vẫn tiêu tốn nhiều năng lượng và chưa thực sự đáng tin cậy khi hoạt động ngoài những màn trình diễn được kiểm soát chặt chẽ. Aaron Johnson, giáo sư kỹ thuật cơ khí tại Đại học Carnegie Mellon, cho rằng môi trường chiến trường chứa quá nhiều biến số và có thể đặt robot trước những tình huống khó dự đoán.
Lực lượng đột kích đô thị
Trung Quốc đã bắt đầu hình dung một vai trò cụ thể cho robot hình người trong tác chiến đô thị.
Theo một kịch bản, 6 “robot chiến đấu” gồm robot hình người, chó robot hoặc phương tiện không người lái sẽ được chia thành hai đội đột kích. Phối hợp với lực lượng mặt đất, các robot sẽ tiến vào một tòa nhà do đối phương kiểm soát, lần lượt kiểm soát từng tầng và từng căn phòng.
Kịch bản này được mô tả trong một nghiên cứu công bố tháng 8/2025 bởi các nhà nghiên cứu tại trung tâm thử nghiệm của NUDT ở Tây An.
Nghiên cứu mô phỏng một lực lượng đột kích đô thị sử dụng những thiết bị mà nhóm tác giả dự đoán có thể xuất hiện trong vòng 5-10 năm tới. Tuy nhiên, nghiên cứu không nêu rõ quy tắc khai hỏa của robot, loại vũ khí chúng có thể mang theo hay cách chúng xử lý tình huống có dân thường.
Juo-Min Chou, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Quốc gia Đài Loan, cho rằng những cải tiến về khả năng giữ thăng bằng, nhận biết môi trường và thời gian hoạt động có thể giúp robot hình người phát huy tác dụng trong các địa điểm như tòa nhà, đường hầm và bên trong tàu.
“Về lý thuyết, hai tay và hai chân của chúng có thể kết hợp khả năng di chuyển, leo trèo và thao tác với vật thể”, bà nói.
Tuy nhiên, với những nhiệm vụ trinh sát hoặc hậu cần đơn giản hơn, robot bốn chân, robot bánh xích hoặc robot bánh xe thường rẻ hơn và dễ triển khai trên quy mô lớn hơn, Chou nhận định.
Các bình luận quân sự tại Trung Quốc cũng hình dung ngày càng nhiều vai trò cho robot hình người.
Một bài viết trên PLA Daily tháng 7/2025 cho rằng nhiệm vụ của robot hình người về sau có thể chuyển “từ hỗ trợ chiến đấu sang trực tiếp tham chiến”, đồng thời thảo luận khả năng robot được phép khai hỏa vào một mục tiêu là con người sau khi mục tiêu đó đã được con người xác nhận.
Tháng 12, Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Đông của PLA công bố một đoạn video dựng bằng AI, trong đó các robot quân sự, bao gồm robot hình người và robot bốn chân, áp đảo hệ thống phòng thủ của Đài Loan trong một kịch bản xung đột giả định trong tương lai.
Trung Quốc không phải nước duy nhất nghiên cứu việc đưa robot hình người vào chiến trường.
Năm ngoái, Lục quân Mỹ phát động một cuộc thi nhằm phát triển “năng lực robot hình người quân sự hóa”, với mục tiêu xa hơn là để chúng có thể hoạt động cùng binh sĩ.
Theo Lục quân Mỹ, các vai trò tiềm năng bao gồm trinh sát, an ninh, dọn chướng ngại vật, xử lý vật liệu nguy hiểm và thực hiện nhiệm vụ tấn công, phòng thủ trong môi trường đô thị. Tối đa 10 đội lọt vào vòng cuối dự kiến thử nghiệm hệ thống với các chuyên gia quân sự Mỹ trong năm nay, với khoản tài trợ tiếp theo có thể lên tới 1,25 triệu USD.
Tuy nhiên, ngành công nghiệp robot của Mỹ hiện vẫn tụt khá xa Trung Quốc trong việc phát triển các loại máy móc hai chân và bốn chân.
Reuters tháng trước đưa tin các robot của Unitree, một trong những nhà sản xuất robot hình người và robot bốn chân hàng đầu thế giới của Trung Quốc, đã dựa trên những thiết kế được hình thành từ các công nghệ do quân đội Mỹ tài trợ để phát triển dòng chó robot bán chạy nhất của hãng.
Lầu Năm Góc và Lục quân Mỹ không bình luận về thông tin này.
Xâm nhập tuyến phòng thủ của đối phương
Sự quan tâm của Trung Quốc đối với ứng dụng quân sự của robot hình người bắt đầu tăng lên từ năm 2024.
Theo website NUDT, trong năm đó, NUDT và Học viện Khoa học Quân sự Trung Quốc tổ chức một diễn đàn về công nghệ quốc phòng, trong đó có một phiên thảo luận về ứng dụng quân sự của các hệ thống robot hình người.
Một năm sau, NUDT công khai định vị robot hình người như một công cụ trên chiến trường.
Một cuộc thi cấp trường diễn ra tháng 6/2025 có nội dung mô phỏng nhiệm vụ “xâm nhập phía sau tuyến phòng thủ của đối phương”. Robot phải tiến vào một khu vực, lập bản đồ và xác định mục tiêu, theo website của trường.
Một nội dung khác hình dung robot thực hiện kiểm tra danh tính, kiểm tra kỷ luật và tuần tra an ninh tại các căn cứ quân sự.
Trường đại học nghiên cứu quân sự này mô tả cuộc thi một phần như một bãi thử để robot hình người từng bước “tiến ra chiến trường”.
Các hồ sơ mua sắm quân sự cùng thời điểm cũng phản ánh mục tiêu cuối cùng đó.
Tháng 5/2025, PLA phát hành hồ sơ mời thầu mua một robot hình người, bao gồm cả việc lắp đặt và đào tạo kỹ thuật.
Bốn tháng sau, một thông báo mua sắm có địa chỉ email liên hệ của NUDT tìm kiếm một “hệ thống nhận thức thông minh và thao tác khéo léo cho robot hình người”.
Các hồ sơ không cung cấp nhiều thông tin cụ thể. Reuters không thể xác định các gói thầu này có được hoàn tất hay không, nếu có thì công ty nào giành được hợp đồng hoặc những mẫu robot nào đã được cung cấp.
Tháng 6 năm nay, PLA dành khoảng 300.000 USD cho một hệ thống thu thập và gắn nhãn dữ liệu từ camera, radar và chuyển động dành cho robot hình người. Dữ liệu bao gồm cả thông tin về những loại địa hình mà robot có thể di chuyển qua.
Các yêu cầu kỹ thuật cho thấy mối quan tâm của quân đội Trung Quốc không còn dừng ở bản thân robot, mà đã mở rộng sang hệ thống nhận biết, thao tác và huấn luyện - những yếu tố mà các học giả quốc phòng cho rằng rất quan trọng để robot hình người có thể vượt ra ngoài môi trường trình diễn được kiểm soát.
Điều khiển từ xa
Đến năm 2026, nghiên cứu robot hình người đã vượt ra khỏi phạm vi các trường đại học quân sự và bắt đầu lan sang ngành công nghiệp quốc phòng Trung Quốc.
Robot Fuxi do Norinco, tập đoàn quốc phòng quốc doanh của Trung Quốc, sản xuất là một ví dụ.
Các tài liệu do công ty công bố tháng 8 mô tả Fuxi là robot hình người kích thước đầy đủ, có khả năng thực hiện nhiệm vụ canh gác, trinh sát trong mọi điều kiện thời tiết, tuần tra thông minh và đảm nhiệm những công việc nguy hiểm.
Theo Norinco, Fuxi có thể kết nối với hệ thống điều khiển từ xa của tập đoàn, cho phép con người điều khiển robot hình người từ khoảng cách xa.
Việc không buộc robot phải tự đưa ra toàn bộ quyết định có thể giải quyết một trong những thách thức lớn nhất mà nhiều chuyên gia robot đang chỉ ra.
Malcolm Davis, nhà phân tích cấp cao tại Viện Chính sách Chiến lược Australia, cho rằng robot hình người hiện chưa phải hệ thống thực tế để đưa ra chiến trường.
“Nhưng trong 5-10 năm nữa”, ông nói, “chúng hoàn toàn có thể trở thành như vậy”.
Ngay cả khi được điều khiển từ xa ở thời điểm hiện tại, những hệ thống robot hình người được thiết kế để hoạt động tự động về lâu dài sẽ phải đối mặt với các vấn đề đạo đức.
Luật chiến tranh yêu cầu lực lượng tham chiến phải phân biệt giữa binh sĩ và dân thường, đồng thời không được tấn công những người bị thương hoặc đã đầu hàng.
Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế cảnh báo các vũ khí tự động có thể gặp khó khăn trong việc nhận biết chính xác dấu hiệu đầu hàng, bởi phán đoán này đôi khi phụ thuộc vào bối cảnh, hành vi và ý định của con người.
Quân đội Mỹ yêu cầu các hệ thống vũ khí tự động phải trải qua quá trình đánh giá pháp lý và thử nghiệm trong điều kiện thực tế. Chỉ huy và người vận hành cũng phải đưa ra phán đoán phù hợp khi sử dụng vũ lực.
Bộ Quốc phòng Trung Quốc hồi tháng 3 cho biết các vũ khí sử dụng AI vẫn phải nằm dưới sự kiểm soát của con người.
Tuy nhiên, những lo ngại này chưa khiến Trung Quốc từ bỏ việc nghiên cứu ứng dụng robot hình người trong quân sự.
Wang Yonghua, nhà nghiên cứu tại Học viện Khoa học Quân sự Trung Quốc, viết trong một bài bình luận hồi tháng 11 rằng robot hình người vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết liên quan đến khả năng vận động, nhận thức và trí thông minh.
Theo ông, để robot hình người trở thành hệ thống quân sự phổ biến, cần có những đột phá về công nghệ, giảm chi phí sản xuất và đạt quy mô sản xuất công nghiệp.
Nếu những điều kiện đó được đáp ứng, ông Wang nhận định, “robot hình người sẽ tràn ra chiến trường”.
Theo Reuters
