Cần phải cắt giảm "thực chất"
Tại tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết 68” do Tạp chí Đầu tư Tài chính - VietnamFinance tổ chức sáng nay, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế trung ương (CIEM) cho rằng cải cách môi trường kinh doanh cần được nhìn nhận một cách thực chất, dựa trên hiệu quả triển khai trong thực tế thay vì chỉ đánh giá trên hệ thống văn bản.
Theo ông Cung, thời gian qua có thể thấy các thủ tục hành chính đã có những chuyển động nhất định, tuy nhiên việc đánh giá kết quả cải cách cần phải bám sát thực tiễn.
“Môi trường kinh doanh được cải thiện hay không không phải là ban hành bao nhiêu văn bản, mà là văn bản đó có thực sự đi vào cuộc sống hay không. Chúng ta chỉ cần một văn bản nhưng hiệu lực thực thi tốt còn hơn ban hành nhiều văn bản mà không tạo ra thay đổi”, ông nhấn mạnh.
Ông cho rằng đây là thách thức buộc các cơ quan quản lý phải nhìn nhận nghiêm túc. Nếu các chính sách, nghị quyết ban hành không tạo ra hiệu quả rõ ràng thì cần phải thẳng thắn nhìn lại để điều chỉnh.
Thực tế, theo ông, có không ít nghị quyết mang tính chương trình hành động chung chung, nội dung mờ nhạt, không có cơ chế theo dõi và cũng không lượng hóa được kết quả.
“Có những nghị quyết gần như không tạo ra tác động cụ thể nào. Một phần vì nội dung quá chung chung, một phần vì không có ai theo dõi việc thực hiện. Trong khi đó, việc đánh giá lại thường do chính các bộ, ngành thực hiện nên kết quả thường là ‘đánh giá tốt’”, ông Cung nhận xét.
Ông Cung cho rằng việc đánh giá cải cách cần có cơ chế độc lập để bảo đảm tính khách quan.
Một trong những nội dung quan trọng được ông Cung đề cập là việc cắt giảm các ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Theo ông, nếu chỉ cắt giảm trên giấy tờ mà các điều kiện kinh doanh kèm theo vẫn được giữ lại thì việc cải cách gần như không có ý nghĩa.
Vị tiến sĩ nhìn nhận cần phải cắt giảm thực chất khoảng 50-60 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đồng thời bãi bỏ toàn bộ các điều kiện đi kèm. “Nếu cắt gốc thì ngọn cũng sẽ tự mất. Nhưng nếu chỉ cắt trong luật mà các quy định chi tiết vẫn giữ nguyên thì cải cách sẽ không có tác dụng”, ông nói.
Theo quy định hiện hành, danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện nằm trong Luật Đầu tư. Vì vậy, để điều chỉnh danh mục này cần có nghị quyết của Quốc hội hoặc phải sửa luật. Đồng thời, cần đặt ra nguyên tắc rõ ràng rằng các luật chuyên ngành không được bổ sung thêm điều kiện kinh doanh ngoài danh mục đã quy định.
Ông Cung cho biết hiện tượng một luật chung nhưng nhiều luật chuyên ngành lại bổ sung thêm các điều kiện khác là vấn đề tồn tại lâu nay và gần như không có cơ chế giám sát.
“Nếu thực sự quyết tâm cải cách thì chỉ cần một ‘nhát cắt’ là có thể loại bỏ rất nhiều điều kiện kinh doanh một cách triệt để”, ông nói.
Theo ông, câu chuyện bãi bỏ các ngành nghề kinh doanh có điều kiện đã được đặt ra suốt hơn 20 năm qua nhưng kết quả vẫn chưa đạt kỳ vọng. Dù lần này danh mục có sự điều chỉnh với việc loại bỏ một số ngành nghề, ông cho rằng đó mới chỉ là bước đầu.
Bước tiếp theo, theo ông, là phải rà soát lại toàn bộ hệ thống ngành nghề kinh doanh có điều kiện và xây dựng một phương pháp luận khoa học để phân loại. Hiện nay, danh mục hơn 200 ngành nghề kinh doanh có điều kiện vẫn chưa cho thấy một logic phân loại rõ ràng.
Ông dẫn ví dụ, có những ngành rất rộng như kinh doanh thủy sản, hóa chất được đưa vào danh mục, trong khi có những nội dung rất hẹp như cấp chứng chỉ thiết kế cũng được xếp thành một ngành nghề kinh doanh có điều kiện.
“Từ phạm vi rất rộng đến rất hẹp, cách tiếp cận như vậy rõ ràng thiếu tính khoa học và mang nhiều yếu tố chủ quan. Khi cách tiếp cận đã chủ quan thì chính sách rất khó tốt được”, ông nhận định.
Theo ông, sau khi xây dựng được phương pháp luận phân loại ngành nghề kinh doanh có điều kiện, Nhà nước mới có thể xác định rõ ngành nào cần quản lý, ngành nào không cần quản lý, và nếu quản lý thì nên theo hướng tiền kiểm hay hậu kiểm.
"Nếu làm một cách nghiêm túc, số lượng ngành nghề kinh doanh có điều kiện có thể giảm xuống còn vài chục ngành, đúng với tinh thần của Hiến pháp , trong đó quy định quyền tự do kinh doanh của người dân chỉ bị hạn chế trong những trường hợp thật sự cần thiết.
![z7819990362577-547fb41fe8140ac6b6fb861ecd26fdc0.jpg](https://cdn.viettimes.vn/images/32b987f4c5c77bab25aec9668291dbb95f0a6cadde24ed0163ce297ab62914492a57ac1361fa02679e860cfed0a68bfcd424a0bf7852d9d026d686539d814d65edef59c64bcd5202ee8b6d22522638a5/z7819990362577-547fb41fe8140ac6b6fb861ecd26fdc0.jpg.avif "TS Nguyễn Đình Cung: "Niềm tin của doanh nghiệp rất quan trọng. Khi chính sách chưa thuyết phục thì doanh nghiệp sẽ không mở rộng đầu tư.”")
Nguồn lực phải chảy vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo
TS Nguyễn Đình Cung đề xuất cần có một cơ chế giám sát độc lập đối với việc thực thi các nghị quyết. Theo đó, nên có một nhóm theo dõi riêng, định kỳ báo cáo theo tháng hoặc theo quý lên Thủ tướng để đánh giá tiến độ và kịp thời điều chỉnh nếu cần.
Nguyên Viện trưởng CIEM cũng nhấn mạnh rằng cải cách không thể chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản mà phải được triển khai thực sự trong thực tế. Khi chính sách được thực thi hiệu quả, cộng đồng doanh nghiệp mới có thể cảm nhận được lợi ích và từ đó khôi phục niềm tin.
“Niềm tin của doanh nghiệp là yếu tố rất quan trọng. Khi chính sách chưa đủ thuyết phục thì doanh nghiệp sẽ chưa mở rộng đầu tư. Điều này thể hiện khá rõ qua số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường thời gian qua”, ông nói.
Theo ông, một dấu hiệu khác cho thấy sự phục hồi còn hạn chế là đầu tư tư nhân vẫn chưa quay lại mức trước đây. Mặc dù có nhiều tín hiệu chuyển biến tích cực, nhưng hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc rất lớn vào khâu triển khai chính sách.
Ông cũng lưu ý rằng trong thời gian gần đây, một số tập đoàn tư nhân lớn được hưởng lợi rõ rệt từ các chính sách, trong khi tâm lý xã hội lại có xu hướng nghi ngại đối với các dự án do khu vực nhà nước triển khai. “Nhiều người có tâm lý rằng tư nhân làm thì tin, còn nhà nước làm thì không tin”, ông nói.
Theo ông, để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, nguồn lực đầu tư cần hướng mạnh hơn vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, thực tế hiện nay vẫn chưa thấy dòng vốn lớn chảy vào các lĩnh vực này.
“Chúng ta nói rất nhiều về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như là động lực chính của tăng trưởng. Nhưng thực tế nguồn lực vẫn chưa chảy mạnh vào đó”, ông nhận xét.
Ông cho rằng cả khu vực Nhà nước và khu vực tư nhân đều cần coi khoa học công nghệ là ưu tiên hàng đầu. Để làm được điều này, cần có các cơ chế đủ mạnh để tạo ra dòng vốn đầu tư lớn cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
