Nguy cơ thiếu nước thô trên diện rộng
Ngày 9/9, Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Mạnh Hùng chủ trì buổi làm việc với Sở Xây dựng và các đơn vị liên quan về tình hình cấp nước trên địa bàn sau hợp nhất.
Báo cáo tại cuộc họp, Sở Xây dựng TP Đà Nẵng cho biết tổng công suất thiết kế toàn hệ thống cấp nước đô thị hiện tại của Đà Nẵng đạt hơn 599.000 m3/ngày, trong khi công suất thực tế phát vào mạng lưới bình quân 5 tháng đầu năm 2026 chỉ khoảng 443.400 m3/ngày. Về lý thuyết nguồn cung còn dư, song áp lực ngày càng lớn do xâm nhập mặn, quy hoạch vùng phục vụ lỗi thời và thủ tục đầu tư nâng công suất bị ách tắc.
Theo đó, hệ thống cấp nước đô thị do hai đơn vị chính đảm nhận là Công ty CP Cấp nước Đà Nẵng (Dawaco) quản lý công suất thiết kế 468.520 m3/ngày (thực tế 369.301 m3/ngày), trong đó Nhà máy Cầu Đỏ chiếm tỷ trọng lớn nhất với thiết kế 290.000 m3/ngày và thực tế 255.208 m3/ngày; và Công ty CP Cấp thoát nước Quảng Nam quản lý 80.500 m3/ngày thiết kế (thực tế 67.102 m3/ngày), gồm các nhà máy Tam Kỳ (35.000 m3/26.989 m3), Hội An (18.000 m3/14.645 m3), Trảng Nhật (15.000 m3/14.088 m3)…
Ông Võ Tấn Hà, Phó Giám đốc Sở Xây dựng chỉ rõ điểm yếu lớn nhất hiện nay của Đà Nẵng là nguồn nước thô. Vào mùa hè, nhiều trạm nước suối khô kiệt, nguồn cấp chủ yếu dựa vào nước mặt. Tình trạng xâm nhập mặn trên các sông Thu Bồn, Vĩnh Điện, Bàn Thạch và Cầu Đỏ buộc nhiều trạm bơm phải ngừng hoạt động khi độ mặn vượt ngưỡng. Nhà máy Hội An nhiều thời điểm chỉ sản xuất được khoảng 15.000 m3/ngày; Nhà máy Duy Xuyên cũng thường xuyên thiếu nước từ sông Thu Bồn…
Ông Ngô Đức Trung, Giám đốc Công ty CP Cấp thoát nước Quảng Nam thừa nhận: “Vấn đề xâm nhập mặn đang ngày càng nghiêm trọng hơn trước do biến đổi khí hậu. Trước đây nhiều khu vực chưa bị mặn, nhưng nay nước vẫn mặn. Đây là khó khăn lớn nhất”.
Theo ông Trung, trước đây đơn vị còn lấy nước từ trên cao qua các đập để hòa, nhưng hiện các đập không còn hoạt động được. Dự án đập ngang sông Ba Trắc trên sông Thu Bồn đã được đề cập nhiều năm nhưng đến nay vẫn chưa có kế hoạch cụ thể. Trong lúc chờ đợi, công ty buộc phải lấy nước từ kênh N30, song lưu lượng chỉ đủ khoảng ba ngày, không thể đáp ứng nhu cầu 10.000 m3.
Cũng theo ông Trung, UBND TP đã cho phép khai thác tạm thời nước từ hồ Phú Ninh qua kênh N30 (tối đa 3.000 m3/ngày) cho Nhà máy Duy Xuyên và nâng khai thác tại Trảng Nhật từ 15.000 lên 20.000 m3/ngày để hỗ trợ khu vực Hội An đến hết mùa cạn 2026. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế và với dự báo El Nino có thể kéo dài sang đầu năm 2027, nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trên lưu vực Vu Gia – Thu Bồn là hiện hữu.
Bên cạnh đó, tỷ lệ cấp nước trên địa bàn có nhiều chênh lệch giữa các khu vực không đồng đều khiến mục tiêu tăng tỷ lệ hộ dân được cấp nước máy gặp khó khăn. Cụ thể, khu vực Đà Nẵng cũ đạt 99 - 100%; trong khi đó, nhiều phường thuộc Quảng Nam cũ còn thấp: Điện Bàn Bắc chỉ 6,76%, Điện Bàn Đông 24,14%, Hội An Tây 41,7%. Nguyên nhân chính là người dân chưa đấu nối vào mạng lưới hiện có khiến chi phí lắp đặt cao và nhiều khu vực chưa được đầu tư mạng lưới nên mục tiêu năm 2026 có 93% hộ dân được cấp nước máy và đến năm 2030 mới có khả năng đạt 100%.
Thủ tục đầu tư và nâng công suất nhà máy bị ách tắc
Tại cuộc họp, nhiều ý kiến cho rằng nhiều dự án nhà máy cấp nước đã được phê duyệt nâng công suất từ trước, nhưng đến nay vẫn chưa triển khai khiến nguy cơ thiếu nước máy là hiện hữu.
Điển hình là dự án nâng Nhà máy Duy Xuyên từ 3.000 m3 lên 10.000 m3, đã được UBND tỉnh Quảng Nam cũ phê duyệt năm 2023 với tổng mức đầu tư khoảng 20 tỷ đồng. UBND tỉnh Quảng Nam cũ cũng từng có chủ trương hỗ trợ, nhưng sau khi chuyển về địa phương, UBND xã thông báo không đủ kinh phí đối ứng (tỷ lệ 50-50). Cơ chế theo Nghị quyết 30 của HĐND tỉnh cũ cũng không còn được áp dụng khiến dự án bị đình trệ.
“Công ty Cấp thoát nước Quảng Nam đã bỏ ra khoảng 2,8 tỷ đồng đầu tư trước phần cổng Nhà máy Trảng Nhật nhưng phải chờ vốn đối ứng. Công ty nhiều lần đề nghị điều chỉnh cơ chế, cho phép tự vay và tự đầu tư nếu ngân sách không hỗ trợ, song đến nay vẫn chưa nhận được phản hồi chính thức”, đại diện Công ty Cấp thoát nước Quảng Nam cho hay.
Một khó khăn chung khác là công tác di dời hạ tầng khi thi công. Trước khi đầu tư, chính quyền xã, phường thường xác nhận “cấp bách”, nhưng khi đào đường thì gặp trở ngại. Nhiều tuyến hẻm nông thôn, công ty không thể tự di dời công trình của hộ dân. Theo quy định hiện hành (tương tự ngành điện), chủ sở hữu tài sản phải tự di dời, trong khi công ty không có cơ chế hỗ trợ kinh phí.
Ngoài ra, các thỏa thuận thực hiện dịch vụ cấp nước và vùng phục vụ ký kết trước đây không còn phù hợp với địa giới hành chính mới. Việc đầu tư mở rộng bị chậm vì thiếu cơ sở pháp lý. Giá nước sạch vẫn tạm thời áp dụng theo quyết định của từng địa phương trước sáp nhập, khiến sự chênh lệch giữa khu vực Đà Nẵng cũ và Quảng Nam cũ vẫn tồn tại.
Trước thực trạng này, Sở Xây dựng kiến nghị UBND thành phố chỉ đạo các đơn vị cấp nước khẩn trương lập lại thỏa thuận dịch vụ và kế hoạch phát triển cấp nước phù hợp với địa giới mới; nghiên cứu mở rộng vùng phục vụ theo hướng liên vùng. Đồng thời, giao Sở NN&MT nghiên cứu giải pháp ngăn mặn trên hệ thống sông Thu Bồn; Sở Tài chính hướng dẫn thủ tục đầu tư nâng công suất các nhà máy đang quá tải.
“Công suất thiết kế hiện tại dù còn dư khoảng 155.617 m3/ngày, nhưng nếu không giải quyết dứt điểm bài toán nguồn nước thô, vốn đối ứng và quy hoạch vùng phục vụ, Đà Nẵng sẽ khó bảo đảm cấp nước an toàn, ổn định trong những mùa khô tới”, đại diện Công ty CP Cấp thoát nước Quảng Nam nhấn mạnh.
Kết luận buổi làm việc, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Nguyễn Mạnh Hùng yêu cầu các sở, ngành, đơn vị liên quan khẩn trương rà soát quy hoạch, hoàn thiện phương án giá nước và chủ động các giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố trong thời gian tới.
Liên quan đến cấp nước đô thị, Chủ tịch UBND TP yêu cầu Sở Xây dựng sớm hoàn thiện phương án quy hoạch và giá nước; trong quá trình xây dựng cần tổ chức đối thoại với các doanh nghiệp, tính toán đầy đủ các yếu tố chi phí và đề xuất phương án phù hợp để thành phố xem xét.
