Tổng thống Mỹ Donald Trump phủ nhận việc thảo luận bán vũ khí cho Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp thượng đỉnh tuần trước, dù nói rằng Bắc Kinh “có lẽ sẽ muốn mua” vũ khí Mỹ.
Phát biểu với các phóng viên hôm thứ Hai khi được hỏi về cuộc gặp ông Tập và những tiết lộ của Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue, ông Trump cho biết ông không nhớ đã đề cập đến vấn đề này.
Trước đó một ngày, trong cuộc phỏng vấn với Fox News, ông Perdue nói rằng ông Trump từng hỏi ông Tập liệu Trung Quốc có muốn mua vũ khí Mỹ hay không.
“Tôi chưa bao giờ nghe chuyện đó”, ông Trump nói. “Tôi sẽ phải hỏi ông ấy. Ý các bạn là chúng ta sẽ bán ư? Không, họ có lẽ sẽ muốn mua vì chúng ta sản xuất thiết bị tốt hơn họ, nên có lẽ đó là một ý tưởng hay. Nhưng chúng tôi không thảo luận chuyện đó.”
Ông Trump nói thêm rằng có thể ông Perdue đang đề cập đến vấn đề Đài Loan.
Tổng thống Mỹ đồng thời đánh giá rất cao cuộc gặp với ông Tập. Ông cho biết nếu chấm điểm trên thang 10, ông sẽ dành cho cuộc gặp này “12 điểm”.
“Rất tôn trọng, rất tốt, một cuộc gặp tuyệt vời”, ông Trump nói.
Trước đó, Bộ Ngoại giao Mỹ đã bác bỏ khả năng Washington có kế hoạch bán vũ khí cho Trung Quốc, sau khi ông Perdue tiết lộ rằng ông Trump từng hỏi ông Tập liệu Bắc Kinh có muốn mua vũ khí Mỹ hay không.
“Không có đề nghị hay kế hoạch nào như vậy”, một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ nói trong email trả lời hãng SCMP hôm đầu tuần.
Trong cuộc phỏng vấn với Fox News sau chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tập tới Washington, ông Perdue nói: “Ông Trump thực sự đã hỏi Chủ tịch Tập vào một thời điểm nào đó rằng liệu ông ấy có muốn mua một số [vũ khí] hay không”.
Ông Perdue không nói rõ câu hỏi được đưa ra khi nào, điều gì khiến ông Trump nêu vấn đề này hay ông Tập đã phản ứng ra sao.
Quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh chính sách lâu nay của Washington: “Luật pháp Mỹ cấm bán vũ khí cho Trung Quốc và không có đề nghị hay kế hoạch nào về việc bán vũ khí cho Trung Quốc”.
Lời giải thích nhanh chóng từ Bộ Ngoại giao Mỹ được đưa ra trong bối cảnh phát biểu của ông Perdue gây chú ý trong giới nghiên cứu châu Á. Nhiều chuyên gia chỉ ra sự tương phản đáng chú ý giữa việc ông Trump được cho là đã đề cập khả năng bán vũ khí cho Bắc Kinh và việc chính quyền Mỹ vẫn chưa thông qua gói vũ khí trị giá khoảng 14 tỷ USD dành cho đảo Đài Loan.
Washington từ nhiều thập kỷ qua coi Bắc Kinh là đối thủ chiến lược, hạn chế xuất khẩu công nghệ quân sự sang Trung Quốc, tăng cường các quan hệ an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và củng cố năng lực nhằm răn đe nguy cơ xảy ra xung đột.
Bắc Kinh không xác nhận hay phủ nhận
Trung Quốc không trực tiếp đề cập đến vấn đề này trong cuộc họp báo thường kỳ hôm đầu tuần.
Khi được hỏi về lời kể của ông Perdue, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn chỉ nói rằng Trung Quốc “luôn tăng cường năng lực quốc phòng dựa trên nhu cầu của chính mình và cam kết duy trì hòa bình, ổn định thế giới”.
Mỹ đã hơn 30 năm không bán vũ khí thông thường cho Bắc Kinh. Trong phần lớn thời gian đó, Washington xây dựng thế trận quân sự nhằm răn đe quân đội Trung Quốc, chứ không phải cung cấp vũ khí cho nước này.
Trong thập niên 1980, chính quyền Tổng thống Ronald Reagan từng tạm thời mở rộng hợp tác quân sự với Bắc Kinh khi Mỹ và Trung Quốc cùng tìm cách đối phó Liên Xô. Washington khi đó phê duyệt một số thương vụ liên quan đến quân sự, trong đó có chương trình Peace Pearl trị giá khoảng 550 triệu USD, cung cấp hệ thống điện tử hàng không của Mỹ cho tiêm kích J-8 Trung Quốc.
Mối quan hệ này chấm dứt sau cuộc trấn áp tại Quảng trường Thiên An Môn tháng 6/1989. Tổng thống George H.W. Bush khi đó đình chỉ hoạt động bán vũ khí và trao đổi quân sự với Bắc Kinh. Sau đó, Quốc hội Mỹ luật hóa các hạn chế đối với việc chuyển giao trang thiết bị quốc phòng cho quân đội Trung Quốc.
Luật Mỹ cho phép tổng thống miễn trừ trong trường hợp được xác định là vì lợi ích quốc gia, nhưng chưa chính quyền nào sử dụng quyền này để khôi phục hoạt động cung cấp vũ khí thông thường cho Bắc Kinh.
Bối cảnh chiến lược kể từ đó đã thay đổi mạnh. Các chính quyền Mỹ liên tiếp chi hàng tỷ USD để chuẩn bị cho khả năng xảy ra đối đầu quân sự với Trung Quốc, đồng thời cung cấp vũ khí cho Đài Loan nhằm góp phần răn đe nguy cơ xảy ra một cuộc tấn công.
Trong khi đó, Trung Quốc đã xây dựng lực lượng hải quân lớn nhất thế giới nếu tính theo số lượng tàu, đồng thời nhanh chóng mở rộng năng lực tên lửa, không quân và vũ khí hạt nhân. Lầu Năm Góc xác định Trung Quốc là thách thức chiến lược dài hạn có ảnh hưởng lớn nhất đối với Mỹ.
Chính vì vậy, phát biểu của ông Perdue gây chú ý đặc biệt.
Zack Cooper, chuyên gia an ninh châu Á tại Viện Doanh nghiệp Mỹ và từng làm việc tại Lầu Năm Góc và Nhà Trắng, viết trên mạng xã hội rằng ông từng “không mấy ấn tượng” khi dường như kết quả đáng chú ý nhất được hai bên công bố sau thượng đỉnh Trump - Tập chỉ là việc cho thuê hai con gấu trúc.
“Nhưng tôi chưa bao giờ nghĩ một tổng thống Mỹ có thể đề nghị bán vũ khí Mỹ cho Trung Quốc”, ông Cooper viết thêm.
Sau đó, ông Cooper nhấn mạnh rằng thông tin này xuất phát trực tiếp từ ông Perdue chứ không phải một nguồn tin giấu tên.
“Đây không phải một vụ rò rỉ thông tin, mà là bình luận của Đại sứ của Tổng thống Trump tại Trung Quốc trên Fox”, ông viết. “Tôi sẽ tin lời ông ấy cho đến khi được thông báo điều ngược lại.”
Ông Cooper cũng chỉ ra sự tương phản với thương vụ vũ khí đang đình trệ dành cho Đài Bắc, cho rằng việc ông Trump trì hoãn phê duyệt vũ khí cho Đài Loan trong khi cùng lúc được cho là đề cập khả năng bán vũ khí cho Trung Quốc là điều đáng chú ý.
Theo SCMP
