Tổng thống Donald Trump hôm 1/4 đã đe dọa rút Mỹ khỏi NATO sau khi các thành viên châu Âu từ chối điều tàu tới giải tỏa eo biển Hormuz gần Iran, trong bối cảnh ông gia tăng chỉ trích liên minh quân sự này.
Các chuyên gia cho rằng vẫn chưa rõ liệu ông Trump có thể đơn phương thực hiện việc rút khỏi liên minh xuyên Đại Tây Dương tồn tại 77 năm này hay không, dù ông thường đưa ra các quyết định lớn mà không cần Quốc hội phê chuẩn — một số trong đó sau đã bị tòa án Mỹ bác bỏ.
Dưới đây là những điểm chính liên quan.
Hiến pháp Mỹ quy định thế nào?
Hiến pháp Mỹ quy định Tổng thống có quyền ký kết các hiệp ước với sự tư vấn và đồng thuận của Thượng viện, với điều kiện có 2/3 trong tổng số 100 thượng nghị sĩ ủng hộ.
Tuy nhiên, văn bản này không đề cập đến việc rút khỏi các hiệp ước.
Hiệp ước NATO quy định thế nào?
NATO được thành lập năm 1949, bao gồm các nước châu Âu, Mỹ và Canada, nhằm đối phó nguy cơ tấn công từ Liên Xô và từ đó trở thành trụ cột an ninh của phương Tây.
Điều 13 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương năm 1949 quy định bất kỳ thành viên nào cũng có thể rút khỏi liên minh sau khi thông báo trước một năm cho chính phủ Mỹ, nước sau đó sẽ thông báo tới các thành viên khác về “ý định rút lui”.
Cho đến nay, chưa có quốc gia nào từng rút khỏi NATO.
Luật pháp Mỹ nói gì?
Năm 2023, Quốc hội Mỹ đã thông qua và Tổng thống khi đó là Joe Biden ký ban hành một đạo luật cấm bất kỳ Tổng thống nào đình chỉ, chấm dứt hoặc rút Mỹ khỏi hiệp ước NATO nếu không có sự ủng hộ của 2/3 Thượng viện.
Đạo luật này được đưa vào như một sửa đổi trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) năm 2024 — dự luật ngân sách thường niên quy định chính sách cho Lầu Năm Góc. Hai nhà tài trợ chính của đợt sửa đổi này là Thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine và Thượng nghị sĩ Cộng hòa khi đó là ông Marco Rubio.
Ông Rubio, hiện đồng thời là Ngoại trưởng và Cố vấn An ninh Quốc gia của ông Trump, hôm thứ Ba cho biết Washington sẽ phải xem xét lại quan hệ với NATO sau cuộc chiến Iran bắt đầu từ ngày 28/2 bằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel.
Sửa đổi trong NDAA cũng quy định không được sử dụng ngân sách liên bang cho việc rút khỏi NATO.
Ông Trump nói gì?
Ông Trump từ lâu đã chỉ trích gay gắt NATO. Năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu của ông, bộ phận tư vấn pháp lý của Bộ Tư pháp Mỹ từng đưa ra ý kiến rằng Tổng thống — chứ không phải Quốc hội — có quyền độc lập trong việc rút khỏi các hiệp ước.
Một báo cáo tháng 2/2026 của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ cho biết nếu vấn đề này được đưa ra tòa, nhánh hành pháp có thể viện dẫn quan điểm trên để lập luận rằng sửa đổi trong NDAA là vi hiến.
Ông Trump nói với Reuters rằng ông “hoàn toàn” đang cân nhắc rút khỏi NATO và sẽ đề cập điều này trong bài phát biểu toàn quốc, đồng thời bày tỏ “sự thất vọng” với liên minh.
Phát biểu của ông được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth từ chối tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với điều khoản phòng thủ tập thể của NATO.
Các chuyên gia cho rằng chính sự thiếu cam kết này — chứ không phải luật pháp — mới là vấn đề cốt lõi.
“Nếu Tổng thống và quân đội không còn cam kết với NATO và an ninh châu Âu, thì Quốc hội cũng khó có thể ngăn chặn điều đó”, ông Max Bergmann, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, hiện là Giám đốc chương trình châu Âu, Nga và Á-Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, nhận định.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Theo luật pháp quốc tế, nguyên thủ quốc gia thường có quyền rút khỏi một hiệp ước nếu hiệp ước đó cho phép và quốc gia tuân thủ đúng quy trình.
Tuy nhiên, luật pháp Mỹ kém rõ ràng hơn, dù các Tổng thống trước đây từng rút khỏi nhiều hiệp ước mà không cần Quốc hội phê chuẩn, bao gồm việc ông Trump rút Mỹ khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở năm 2020 — một thỏa thuận giữa 35 quốc gia cho phép các chuyến bay giám sát không vũ trang.
Nếu vấn đề này được đưa ra tòa án, các thách thức pháp lý đối với quyết định của ông Trump sẽ gặp nhiều trở ngại, trong đó có việc xác định ai có đủ tư cách pháp lý để khởi kiện.
Tòa án Tối cao Mỹ, nơi phe bảo thủ thường có xu hướng ủng hộ ông Trump, chưa từng xét xử một vụ việc liên quan đến rút khỏi hiệp ước theo nội dung thực chất.
Theo Reuters
