Tỷ phú Elon Musk cảnh báo Hong Kong (Trung Quốc) có thể đối mặt với nguy cơ cạn kiệt dân số nếu tỷ lệ sinh tiếp tục ở mức thấp kéo dài. Tuy nhiên, các chuyên gia và chính trị gia tại đặc khu cho rằng nhận định này bỏ qua vai trò của dòng người nhập cư, đồng thời nhấn mạnh Hong Kong vẫn có thể duy trì dân số nhờ thu hút nhân lực từ bên ngoài.
Elon Musk cảnh báo Hong Kong có thể không còn người trong tương lai
Tỷ phú công nghệ Elon Musk vừa đưa ra nhận định đáng chú ý về tình trạng suy giảm tỷ lệ sinh tại Hong Kong, cho rằng dân số thành phố này có thể sớm biến mất nếu xu hướng hiện nay không được đảo ngược. Tuy nhiên, cảnh báo của ông nhanh chóng vấp phải những ý kiến phản bác từ giới chuyên gia và chính trị gia địa phương, những người cho rằng dòng người nhập cư sẽ tiếp tục bổ sung nguồn nhân lực và cư dân mới cho đặc khu.
CEO của SpaceX và Tesla đưa ra bình luận sau khi phản hồi một bài đăng trên mạng xã hội của John LeFevre, cựu nhân viên ngân hàng đầu tư. Trong bài viết, LeFevre cho biết ông mắc phải thứ mà ông gọi là "hội chứng Grok Bot" sau khi nhận thấy các nhân viên AI của mình làm việc nhanh chóng, hiệu quả và đáng tin cậy. Điều này khiến ông bắt đầu kỳ vọng con người cũng phải đáp ứng những tiêu chuẩn tương tự.
LeFevre nói thêm rằng bản thân ngày càng mất kiên nhẫn, dễ nóng nảy và khó chấp nhận sự yếu kém trong công việc. Tuy nhiên, ông cũng nhắc lại quãng thời gian làm việc tại Hong Kong trong lĩnh vực ngân hàng, nơi ông từng cộng tác với những đồng nghiệp được mô tả là có học thức, thông minh và đầy tham vọng.
Phản hồi bài đăng này, Musk nhận định: "Hong Kong đã duy trì một trong những tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới trong thời gian dài. Dân số nơi đây sẽ sớm biến mất nếu tình trạng đó không thay đổi".
Nhiều người dùng mạng xã hội đồng tình với mối lo ngại của Musk. Một số ý kiến thậm chí cho rằng Hong Kong về cơ bản đã "biến mất", đồng thời bày tỏ lo ngại văn hóa và ngôn ngữ đặc trưng của thành phố có nguy cơ bị xóa nhòa khi ngày càng có nhiều người từ Trung Quốc đại lục chuyển đến.
Chuyên gia cho rằng nhập cư sẽ giúp Hong Kong duy trì dân số
Giáo sư Paul Yip Siu-fai, Chủ nhiệm danh dự ngành Sức khỏe dân số tại Đại học Hong Kong, cho rằng Musk đã nhìn đúng vào những con số về tỷ lệ sinh nhưng chưa tính đến vai trò của nhập cư trong việc duy trì quy mô dân số của đặc khu.
Theo số liệu của Liên hợp quốc, tỷ lệ sinh tại Hong Kong đã giảm xuống chỉ còn 0,73 con/phụ nữ trong năm 2025, thấp thứ hai thế giới, chỉ sau Macau.
Giáo sư Yip cho rằng nếu chỉ căn cứ vào tỷ lệ sinh hiện tại và thực hiện các phép tính dự báo đơn giản, Hong Kong có thể không còn cư dân sau khoảng 70-80 năm nữa. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh đặc khu có đặc điểm khác biệt so với những nơi không có dòng người nhập cư đáng kể.
"Nếu tính toán theo những con số này, trong 70 hoặc 80 năm nữa sẽ không còn ai ở đây. Nhưng Hong Kong khác biệt vì chúng ta có nhập cư, do đó thành phố sẽ không cạn kiệt dân số. Thay vào đó, chúng ta sẽ có những người mà chúng tôi gọi là 'người Hong Kong mới'", ông Yip nói.
Theo vị giáo sư, Hong Kong chỉ có thể duy trì quy mô dân số thông qua việc tiếp nhận người nhập cư, thúc đẩy tự động hóa và triển khai các chương trình thu hút nhân tài. Trong khi đó, những chính sách khuyến khích sinh con cần được mở rộng theo hướng hỗ trợ lâu dài cho các gia đình, thay vì chỉ dừng lại ở những khoản tiền thưởng một lần.
Tình trạng suy giảm số trẻ sơ sinh tại Hong Kong đã kéo dài nhiều năm. Số liệu mới nhất cho thấy chỉ có 29.700 trẻ chào đời trong giai đoạn từ giữa năm 2025 đến giữa năm 2026. Đây là lần đầu tiên số ca sinh tại đặc khu xuống dưới ngưỡng 30.000 kể từ khi hoạt động thống kê bắt đầu vào năm 1962.
Dù vậy, dân số Hong Kong vẫn đạt 7.518.300 người vào giữa năm 2026, tăng 0,3% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này có được nhờ số người nhập cư ròng tăng lên, bù đắp một phần tác động từ tỷ lệ sinh thấp.
Trong bài phát biểu chính sách hồi tháng 9, Trưởng đặc khu Hong Kong Lý Gia Siêu (John Lee Ka-chiu) đã công bố thêm các biện pháp khuyến khích người dân sinh con. Trong đó có việc gia hạn chương trình hỗ trợ tiền mặt 20.000 đô la Hong Kong (khoảng 2.550 USD) cho mỗi trẻ sơ sinh và giảm mức tiền đặt cọc mua nhà ở trợ giá dành cho các bậc cha mẹ mới có con.
Tuy nhiên, giáo sư Yip cho rằng hỗ trợ tài chính không phải yếu tố duy nhất quyết định việc các gia đình có sinh con hay không.
"Vấn đề không chỉ nằm ở tiền bạc, dù kinh tế là một yếu tố quan trọng", ông nói.
Ông đánh giá chính sách cho phép công chức nghỉ 12 giờ mỗi năm để chăm sóc gia đình là một khởi đầu tích cực, đồng thời cho rằng các doanh nghiệp tư nhân cũng nên áp dụng chế độ tương tự. Theo ông, điều quan trọng là phải xây dựng một môi trường thân thiện hơn với gia đình trên toàn xã hội.
Từ tháng 1/2027, công chức Hong Kong sẽ được hưởng 12 giờ nghỉ chăm sóc gia đình mỗi năm. Thời gian nghỉ có thể được chia thành từng đợt từ một đến bốn giờ, nhằm tạo điều kiện để người lao động đưa người thân đi khám bệnh hoặc tham gia các hoạt động tại trường học của con.
Tỷ lệ sinh thấp khó đảo ngược, Hong Kong cần thay đổi chính sách
Giáo sư Eric Fong Wai-ching, Chủ nhiệm danh dự ngành Xã hội học tại Đại học Hong Kong, nhận định tỷ lệ sinh thấp từ lâu đã là một vấn đề nan giải đối với đặc khu.
Ông cho rằng dù chính quyền đã đưa ra nhiều đề xuất nhằm khuyến khích người dân sinh con, việc đảo ngược xu hướng suy giảm tỷ lệ sinh không hề dễ dàng một khi tình trạng này đã kéo dài.
"Tỷ lệ sinh tại Hong Kong rõ ràng đang ở mức rất thấp. Chính quyền có nhiều đề xuất về cách cải thiện tình hình. Tuy nhiên, thực tế cho thấy một khi tỷ suất sinh tại một địa phương giảm xuống, việc đưa con số này tăng trở lại là vô cùng khó khăn, bất kể chính quyền thực hiện những biện pháp gì", ông Fong nhận định.
Theo chuyên gia này, nguyên nhân không đơn thuần nằm ở vấn đề tài chính. Những thay đổi về quỹ thời gian, lối sống và quan niệm xã hội cũng đang tác động đáng kể đến quyết định sinh con của các gia đình.
Ông cho rằng ngày càng có nhiều yếu tố khiến các cặp vợ chồng phải cân nhắc trước khi quyết định có con, trong khi quan điểm về gia đình và việc nuôi dạy trẻ đã thay đổi đáng kể so với các thế hệ trước.
Vì vậy, những chính sách hỗ trợ các gia đình có con nhỏ cần được duy trì trong dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp khuyến khích nhất thời.
Bên cạnh đó, trước nguy cơ lực lượng lao động ngày càng thu hẹp do tỷ lệ sinh thấp, Hong Kong cần triển khai thêm các giải pháp nâng cao năng suất lao động. Giáo sư Fong đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời cải thiện trình độ giáo dục và kỹ năng của người lao động.
Theo ông, việc nâng cao năng suất có thể giúp đặc khu duy trì đà tăng trưởng kinh tế ngay cả khi quy mô lực lượng lao động suy giảm.
"Chúng ta có thể nâng năng suất của mỗi người lên mức cao hơn. Nhờ đó, ngay cả khi số lượng lao động ít đi, tác động đối với nền kinh tế cũng sẽ được hạn chế, thậm chí có thể không gây ra ảnh hưởng đáng kể nào", ông Fong nói.
Hong Kong cần chính sách dân số toàn diện hơn
Nghị sĩ Judy Chan Kapui cũng không đồng tình với dự báo cho rằng dân số Hong Kong có thể biến mất vì tỷ lệ sinh thấp. Bà cho rằng đặc khu vẫn được hưởng lợi từ dòng người chuyển đến từ Trung Quốc đại lục, trong đó có những người tham gia các chương trình thu hút nhân tài của chính quyền.
Tuy nhiên, theo bà Chan, thu hút nhân lực từ bên ngoài không thể là giải pháp duy nhất để giải quyết bài toán dân số. Chính quyền cần mạnh dạn triển khai những chính sách quyết liệt hơn nhằm duy trì quy mô dân cư và cải thiện tỷ lệ sinh.
Nữ nghị sĩ kêu gọi chính quyền xây dựng một chiến lược dân số tổng thể, đi kèm các chỉ số đánh giá hiệu quả thực hiện (KPI) cụ thể. Bà cũng đề xuất đẩy mạnh việc đề cao các giá trị gia đình trong xã hội, qua đó khuyến khích người dân quan tâm hơn đến việc kết hôn và sinh con.
Một đề xuất đáng chú ý khác của bà là xem xét nới lỏng các quy định hiện hành, cho phép phụ nữ chưa kết hôn tại Hong Kong nhưng có mong muốn sinh con được tiếp cận hợp pháp với phương pháp thụ tinh nhân tạo và các dịch vụ hỗ trợ sinh sản khác.
Theo bà Chan, việc mở rộng khả năng tiếp cận các phương pháp hỗ trợ sinh sản có thể tạo thêm lựa chọn cho những phụ nữ muốn làm mẹ, đồng thời góp phần ứng phó với tình trạng tỷ lệ sinh thấp kéo dài tại đặc khu.
Theo SCMP