Biến nhu cầu ứng dụng thành thị trường cho doanh nghiệp Việt
Tại Diễn đàn AI360, ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng chuyển đổi AI quốc gia không thể chỉ dừng ở việc đưa các công cụ trí tuệ nhân tạo vào hoạt động của cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp. Quá trình này phải gắn với phát triển năng lực công nghiệp AI trong nước, qua đó tạo khả năng chủ động triển khai và tiếp tục đổi mới công nghệ.
Theo ông Tú, nhu cầu ứng dụng AI chính là cơ hội để doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, hoàn thiện sản phẩm. Ngược lại, năng lực công nghệ nội địa sẽ giúp Việt Nam chủ động hơn trong quá trình chuyển đổi AI, thay vì chỉ phụ thuộc vào các giải pháp có sẵn.
Một trong những yêu cầu được ông Trần Anh Tú nhấn mạnh là phải cụ thể hóa nhu cầu ứng dụng thành những bài toán có đơn vị sử dụng, yêu cầu đầu ra và điều kiện tiếp nhận rõ ràng. Đây là cơ sở để thực hiện đặt hàng, thuê dịch vụ và mua sắm đổi mới sáng tạo theo quy định pháp luật.
Doanh nghiệp AI Việt Nam cần giữ vai trò chủ lực trong nghiên cứu, phát triển và triển khai chuyển đổi AI quốc gia. Mỗi doanh nghiệp cần lựa chọn khâu tham gia phù hợp, liên kết với các doanh nghiệp khác, viện nghiên cứu và trường đại học để phát triển sản phẩm, tham gia chuỗi giá trị.
Đầu tư nghiên cứu cũng cần tập trung vào những khâu then chốt, từng bước làm chủ mô hình, thuật toán và công nghệ AI. Chiến lược quốc gia đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành tối thiểu 10 thương hiệu AI Việt Nam có năng lực cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, theo ông Tú, thương hiệu phải được xây dựng từ năng lực công nghệ và chất lượng sản phẩm, dịch vụ.
Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), nhìn nhận năm 2026 là thời điểm AI Việt Nam bước vào giai đoạn vận hành thực tế. Nếu trước đây doanh nghiệp chủ yếu triển khai các dự án thử nghiệm, thì hiện nay thị trường đã xuất hiện những nhu cầu cụ thể hơn, từ tích hợp AI vào dịch vụ công đến hỗ trợ hàng trăm nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng suất.
Ông Khoa cho rằng Việt Nam đang có cơ hội lớn khi hành lang pháp lý đã rõ ràng hơn, trong khi doanh nghiệp công nghệ trong nước có lợi thế hiểu tiếng Việt và các bài toán đặc thù của người Việt, đồng thời đã phát triển những sản phẩm AI "Make in Viet Nam".
Cần thúc đẩy chia sẻ năng lực tính toán, mô hình dùng chung
Để doanh nghiệp Việt có thể tham gia sâu hơn vào thị trường AI, ông Nguyễn Văn Khoa kiến nghị sớm vận hành Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia và các cơ chế hỗ trợ, ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng giải pháp AI do doanh nghiệp Việt Nam phát triển.
VINASA cũng đề xuất tăng cường đặt hàng và hợp tác công - tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia xây dựng các nền tảng AI dùng chung và tích hợp AI vào dịch vụ công.
Một vấn đề khác được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm là khả năng tiếp cận dữ liệu và hạ tầng tính toán. Ông Khoa kiến nghị mở dữ liệu dùng chung, dữ liệu tiếng Việt và hạ tầng tính toán cho doanh nghiệp, phục vụ phát triển các mô hình AI Việt Nam. Đồng thời, cần đơn giản hóa thủ tục tuân thủ, thử nghiệm và sớm cụ thể hóa các cơ chế ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất cho hoạt động AI theo định hướng của Chiến lược quốc gia.
Những kiến nghị này có điểm tương đồng với các nhiệm vụ mà ông Trần Anh Tú đề cập về mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực phát triển AI. Theo đó, dữ liệu phục vụ AI phải có chất lượng, được cập nhật, có chủ thể chịu trách nhiệm và điều kiện khai thác rõ ràng. Việc chia sẻ, sử dụng dữ liệu phải tuân thủ pháp luật, bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền sở hữu trí tuệ và bí mật kinh doanh.
Bên cạnh dữ liệu, cần thúc đẩy chia sẻ năng lực tính toán, mô hình dùng chung và môi trường phát triển, kiểm thử. Các dịch vụ cần phù hợp với quy mô, khả năng chi trả và yêu cầu an toàn của người sử dụng. Đặc biệt, với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và hợp tác xã, cần chú trọng những giải pháp dễ triển khai, chi phí minh bạch và có hỗ trợ vận hành.
Đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển nhân lực AI đồng bộ, từ phổ cập, ứng dụng đến chuyên sâu. Doanh nghiệp và cơ sở đào tạo cần phối hợp đào tạo theo nhu cầu từng ngành, chú trọng đào tạo lại người lao động. Người hiểu nghiệp vụ và người làm công nghệ phải cùng tham gia ngay từ khi xác định bài toán.
Bên cạnh mục tiêu phát triển thị trường, ông Trần Anh Tú lưu ý quá trình ứng dụng AI phải đi cùng cơ chế quản trị phù hợp với mức độ rủi ro. Luật Trí tuệ nhân tạo phân loại hệ thống AI thành ba mức rủi ro cao, trung bình và thấp; yêu cầu quản lý phải tương xứng với mục đích, bối cảnh sử dụng và phạm vi tác động.
Trách nhiệm của nhà cung cấp, bên triển khai và người sử dụng cần được xác định rõ. Hệ thống phải được giám sát trong quá trình vận hành; khi có thay đổi về tích hợp hoặc mục đích sử dụng làm phát sinh rủi ro mới hoặc cao hơn, cần rà soát và phân loại lại.
Theo ông Tú, đây không chỉ là yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con người, bảo đảm an toàn xã hội mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng uy tín và phát triển thị trường.