Chỉ vài ngày sau khi ông Donald Trump rời Bắc Kinh mà chưa tạo ra bước đột phá lớn nào với Trung Quốc, ông Vladimir Putin lại chuẩn bị tới thủ đô Trung Quốc trong chuyến công du được Điện Kremlin mô tả là mang ý nghĩa “đặc biệt chiến lược”.
Phía Nga cho biết ông Putin sẽ tới Bắc Kinh trong hai ngày 19-20/5 theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Thời điểm này trùng đúng dịp kỷ niệm 25 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác láng giềng Nga - Trung, văn kiện từng được xem là nền móng cho quan hệ song phương hiện đại giữa hai cường quốc.
Điều khiến giới quan sát đặc biệt chú ý không chỉ là thời điểm chuyến đi diễn ra ngay sau chuyến thăm của ông Trump, mà còn là quy mô phái đoàn Nga. Theo trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov, đây sẽ là một trong những đoàn công tác lớn nhất của Moscow tới Trung Quốc trong nhiều năm qua.
Ngoài Ngoại trưởng Sergey Lavrov, Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov hay Thống đốc Ngân hàng Trung ương Elvira Nabiullina, Moscow còn đưa sang Bắc Kinh hàng loạt “đại gia quyền lực” của nền kinh tế Nga như CEO Rosneft Igor Sechin, CEO Gazprom Alexei Miller, lãnh đạo Sberbank Herman Gref và nhiều tỷ phú công nghiệp lớn.
Việc các ông trùm năng lượng và tài chính cùng xuất hiện khiến nhiều chuyên gia nhận định chuyến đi này không đơn thuần là màn thể hiện tình hữu nghị chính trị. Nga hiện ngày càng phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc để tiêu thụ dầu khí, duy trì dòng tiền ngoại tệ và tìm lối thoát trước các lệnh phong tỏa tài chính của phương Tây.
Ông Ushakov nói hai nhà lãnh đạo sẽ có cả các cuộc gặp riêng lẫn hội đàm mở rộng để bàn về “những vấn đề quan trọng và nhạy cảm nhất” trong quan hệ song phương cũng như tình hình quốc tế. Khoảng 40 văn kiện hợp tác dự kiến được ký kết, trong đó có tuyên bố chung về việc làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác chiến lược toàn diện Nga - Trung.
“Quan hệ Nga - Trung đã đạt tới mức cao chưa từng có”, ông Ushakov nhấn mạnh, đồng thời bác bỏ đồn đoán rằng chuyến thăm của ông Putin có liên quan tới chuyến đi của ông Trump. Theo ông, kế hoạch công du đã được chuẩn bị từ sau cuộc điện đàm giữa ông Putin và ông Tập hồi tháng 2.
Không chỉ dừng ở thương mại hay năng lượng, Moscow và Bắc Kinh còn chuẩn bị ký một tuyên bố riêng về “thế giới đa cực” và “một kiểu quan hệ quốc tế mới” – cụm từ được Nga và Trung Quốc sử dụng ngày càng thường xuyên trong vài năm gần đây để phản đối điều họ gọi là trật tự toàn cầu do phương Tây dẫn dắt.
“Chúng tôi không kết bạn để chống lại ai”, ông Ushakov nói. “Nga và Trung Quốc đang hợp tác vì hòa bình và sự thịnh vượng chung.”
Tuy nhiên, phía sau những tuyên bố ngoại giao mang tính biểu tượng ấy là hàng loạt tính toán thực dụng.
Một trong những chủ đề được chú ý nhất tại cuộc gặp lần này là dự án đường ống khí đốt Power of Siberia 2 – tuyến đường được kỳ vọng sẽ giúp Nga chuyển hướng lượng khí đốt từng bán cho châu Âu sang thị trường Trung Quốc sau khi quan hệ Moscow - phương Tây đổ vỡ vì chiến sự Ukraine.
Theo các nguồn tin được Financial Times và Bloomberg dẫn lại, Điện Kremlin hy vọng khủng hoảng năng lượng toàn cầu do căng thẳng Trung Đông và eo biển Hormuz sẽ khiến Bắc Kinh mềm mỏng hơn trong đàm phán giá khí đốt. Dự án này có giá trị ước tính khoảng 50 tỷ USD và có thể vận chuyển tới 50 tỷ mét khối khí mỗi năm từ vùng Bắc Cực Nga qua Mông Cổ tới Trung Quốc.
Trước chuyến đi, ông Putin cũng phát đi thông điệp khá hiếm hoi gửi trực tiếp tới người dân Trung Quốc, thay vì đăng bài trên báo như các năm trước. Trong đoạn video được Kremlin công bố, nhà lãnh đạo Nga khẳng định Moscow và Bắc Kinh “sẵn sàng hỗ trợ lẫn nhau” trong các vấn đề cốt lõi như bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.
Ông Putin nói quan hệ hai nước hiện dựa trên “mức độ tin cậy và thấu hiểu chưa từng có”, đồng thời cho rằng sự phối hợp giữa Nga và Trung Quốc đang góp phần duy trì “ổn định toàn cầu”.
Trong khi đó, giới phân tích nhận định Bắc Kinh đang cố giữ thế cân bằng rất khó khăn. Chỉ trong vòng chưa đầy một tuần, ông Tập Cận Bình tiếp đón cả ông Trump lẫn ông Putin – hai nhân vật đại diện cho hai cực đối đầu ngày càng rõ nét của trật tự thế giới hiện nay.
Chuyến đi của ông Trump trước đó tập trung vào các vấn đề Iran, Đài Loan, thương mại và cạnh tranh công nghệ, nhưng không đạt được bước đột phá lớn nào. Điều này khiến cuộc gặp Putin - Tập lần này càng được theo dõi sát sao, đặc biệt trong bối cảnh Trung Quốc và Nga ngày càng xích lại gần nhau về kinh tế, năng lượng và địa chính trị.
Theo AP, Trung Quốc hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Nga và cũng là khách hàng mua dầu khí Nga lớn nhất kể từ khi phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt quy mô lớn lên Moscow.
Một số nhà quan sát cho rằng Bắc Kinh đang muốn duy trì “niềm tin chiến lược” với Nga, nhưng đồng thời vẫn cố tránh để quan hệ với Mỹ rơi xuống mức đối đầu toàn diện.
Dù vậy, với việc hai bên chuẩn bị ký thêm hàng chục thỏa thuận mới và cùng thúc đẩy khái niệm “thế giới đa cực”, chuyến công du của ông Putin lần này nhiều khả năng sẽ tiếp tục củng cố trục Moscow - Bắc Kinh giữa lúc cục diện toàn cầu ngày càng chia rẽ sâu sắc.
Theo Reuters, RT, Bloomberg
