Việt Nam có lợi thế ứng dụng AI vào báo chí
Trao đổi bên lề Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo (AI) quốc tế WAN-IFRA Việt Nam 2026 diễn ra chiều 14/8, ông Lê Quốc Minh, Tổng biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhận định AI đang mở ra giai đoạn chuyển đổi mới của báo chí và truyền thông.
Ông cho biết trên thế giới hiện chưa có nhiều tòa soạn xây dựng được hệ thống AI hoàn chỉnh. Một số cơ quan báo chí tiên phong đã bắt đầu ứng dụng AI từ khoảng năm 2019, nhưng phần lớn vẫn mới ở giai đoạn thử nghiệm và hiện mới bắt đầu đưa AI vào hạ tầng, quy trình vận hành ở quy mô lớn.
Đối với Việt Nam, dù tiếp cận AI muộn hơn nhưng đây lại là lợi thế của người đi sau. Theo ông, nếu nắm bắt nhanh, các cơ quan báo chí sẽ có cơ hội ứng dụng ngay những công nghệ hiện đại thay vì phải trải qua các thế hệ công nghệ đầu tiên.
Ông cũng đánh giá đội ngũ chuyên gia AI của Việt Nam có năng lực tốt và các công cụ AI do doanh nghiệp Việt phát triển đang ngày càng hiệu quả. Đối với các hệ thống quy mô lớn, đặc biệt trong lĩnh vực báo chí, các giải pháp AI trong nước có nhiều lợi thế về ngôn ngữ, văn hóa, dữ liệu và khả năng đáp ứng những yêu cầu đặc thù của Việt Nam.
“Không cần chờ đến 5 hay 10 năm, chỉ trong khoảng 2 năm tới, AI sẽ trở thành công cụ phổ biến trong các cơ quan báo chí”, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nói.
Cho rằng cùng với cơ hội là những băn khoăn về việc AI có thể thay thế con người hay ảnh hưởng đến tính trung thực, nhân văn của thông tin. Chính vì vậy, thông điệp được nhấn mạnh tại Diễn đàn AI quốc tế WAN-IFRA Việt Nam là AI là xu hướng không thể đảo ngược, nhưng điều quan trọng là phải sử dụng đúng cách và đúng mục đích.
"AI không thể thay thế con người mà sẽ hỗ trợ con người làm việc hiệu quả hơn. Điều quan trọng là chúng ta biết sử dụng AI như thế nào cho hiệu quả, sử dụng vào khâu nào trong quá trình sản xuất, xuất bản", ông nói.
Ông cho biết đến nay, các cơ quan báo chí đều có chung khuyến nghị không sử dụng AI để trực tiếp sản xuất thông tin. Thay vào đó, AI nên được sử dụng để hỗ trợ nhà báo trong các công việc như tìm kiếm và kiểm chứng thông tin, gỡ băng phỏng vấn, dịch thuật, tạo phụ đề và nhiều công việc kỹ thuật khác.
"AI chỉ là công cụ hỗ trợ cho nhà báo, phóng viên và biên tập viên", ông nhấn mạnh.
Theo ông, việc ứng dụng AI trong báo chí cần được triển khai với tinh thần chủ động nhưng thận trọng. Các tòa soạn không nên từ chối AI vì e ngại rủi ro, song cũng không nên nóng vội khi chưa hoàn thiện khung quy định và quy trình quản trị phù hợp.
Hội Nhà báo Việt Nam đã ban hành bộ quy tắc sử dụng AI trong tòa soạn. Từ đó mỗi cơ quan báo chí cần xây dựng quy chế riêng để bảo đảm AI được sử dụng hiệu quả và có trách nhiệm.
Không chỉ hỗ trợ tác nghiệp, AI còn có thể tham gia nhiều công đoạn quản trị tòa soạn như hành chính, nhân sự, tài chính và kinh doanh. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo việc lạm dụng AI có thể khiến người dùng phụ thuộc vào công nghệ, giảm khả năng tư duy phản biện và đánh giá thông tin.
Hiệu quả ứng dụng AI phụ thuộc vào năng lực nhà báo
Ông Lê Quốc Minh nêu quan điểm hiệu quả ứng dụng AI hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào năng lực của từng cá nhân.
"Những người biết khai thác AI có thể nhanh chóng tạo ra các sản phẩm đa phương tiện từ một bài viết như video, giọng đọc, phụ đề đa ngôn ngữ hay các sản phẩm phái sinh khác. Ngược lại, nhiều người vẫn mới chỉ dừng ở mức sử dụng AI để trò chuyện, chưa biết khai thác AI phục vụ công việc chuyên môn", ông Minh nói.
Dẫn thực tế tại báo Nhân dân, ông Minh cho biết khoảng 100 phóng viên và biên tập viên đã được đào tạo về AI trong năm qua. Trong chương trình của Hội Nhà báo Việt Nam, khoảng 2.500 nhà báo đã được đào tạo và thời gian tới mục tiêu là tiếp tục đào tạo khoảng 7.000-8.000 nhà báo.
Hiện Báo Nhân Dân đang xây dựng một hệ thống AI hỗ trợ quản trị tòa soạn theo hướng tổng thể. Hệ thống này sẽ hỗ trợ lãnh đạo phân tích xu hướng thông tin, giúp phóng viên tìm kiếm tư liệu, xác minh thông tin, tổng hợp dữ liệu, đồng thời hỗ trợ lập báo cáo, quản lý nhân sự, tài sản và nhiều hoạt động điều hành khác.
Theo ông, giá trị lớn nhất mà AI mang lại không phải là cắt giảm nhân lực mà là giảm bớt những công việc lặp lại, tốn thời gian để nhà báo có thêm thời gian cho sáng tạo.
"AI không thay thế con người mà giúp con người giảm bớt những công việc tỉ mỉ, mất nhiều thời gian để tập trung làm những việc có giá trị và sáng tạo hơn. Thay vì tiếp tục chờ đợi hay cân nhắc quá lâu, các cơ quan báo chí nên chủ động bắt tay vào ứng dụng AI ngay từ bây giờ", ông Lê Quốc Minh nói thêm.
