Nguồn lực hạn chế, Lạng Sơn tìm cách tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số

Đầu tư dữ liệu không chỉ là bài toán xây dựng hệ thống

Trao đổi tại tọa đàm “Gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số quốc gia” hôm 24/9, ông Nguyễn Quang Huy, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn dẫn chứng bài toán xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai của ngành tài nguyên và môi trường và chỉ ra một trong những khó khăn lớn của Lạng Sơn trong triển khai chuyển đổi số là nguồn lực đầu tư, đặc biệt với những hệ thống dữ liệu có nhu cầu kinh phí lớn.

Theo ông Huy, trước đây Lạng Sơn yêu cầu hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trong năm 2026. Sau đó, thời hạn được kéo dài đến năm 2027. Tuy nhiên, khả năng cân đối ngân sách của địa phương còn rất khó khăn. Khoảng cách về nhu cầu và khả năng bố trí nguồn lực đang trở thành một điểm nghẽn đối với tiến độ triển khai.

Tuy nhiên, với một địa phương miền núi còn nhiều khó khăn như Lạng Sơn, yêu cầu về nguồn lực cũng đặt ra bài toán về quyết tâm và cách thức tổ chức thực hiện. Theo ông Huy, dù khả năng cân đối ngân sách còn hạn chế, tỉnh vẫn phải xác định chuyển đổi số là một nhiệm vụ cần được ưu tiên, từ đó chủ động rà soát, sắp xếp và cân đối các nguồn lực để từng bước triển khai những nhiệm vụ cấp thiết.

Đây không chỉ là câu chuyện bố trí thêm kinh phí, mà còn là nỗ lực của địa phương trong việc lựa chọn đúng trọng tâm, tránh đầu tư dàn trải và bảo đảm nguồn lực được đưa vào những hệ thống có khả năng tạo ra giá trị thực tế.

Tuy nhiên, bài toán chuyển đổi số ở Lạng Sơn không chỉ nằm ở khả năng bố trí nguồn lực, mà còn ở việc tổ chức xây dựng, quản lý và khai thác dữ liệu.

Theo mô hình của Chính phủ, mỗi ngành, mỗi lĩnh vực đều được giao nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, quá trình triển khai đang diễn ra trong thời gian gấp, ngắn nên các cơ quan, đơn vị chưa có đầy đủ dữ liệu. Một nguyên nhân được ông Huy chỉ ra là nhận thức của lãnh đạo các ngành, đơn vị về vấn đề này chưa rõ. Lạng Sơn đã phải làm việc với từng đơn vị để làm rõ các yêu cầu về khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Đối với dữ liệu, theo ông Huy, đơn vị quản lý lĩnh vực nào thì phải xây dựng dữ liệu về lĩnh vực đó. Khi đưa vào điều hành, hệ thống IOC có vận hành được hay không phụ thuộc vào việc có số liệu để hiển thị trên dashboard.

Nhưng khi triển khai thực tế, việc thu thập dữ liệu lại đòi hỏi phải phù hợp với nền tảng. Đồng thời, cần xây dựng quy chế, xác định rõ đơn vị cấp xã cập nhật dữ liệu gì, sở, ngành cập nhật dữ liệu gì, từ đó mới hình thành được hệ thống.

Bài toán "hậu đầu tư"

Một vấn đề khác Lạng Sơn đang đặt ra là duy trì và vận hành trung tâm dữ liệu của địa phương. Ông Huy cho biết địa phương đã nghiên cứu các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn về vấn đề này và cho rằng vẫn phải duy trì, nâng cấp trung tâm dữ liệu ở địa phương.

Theo ông, ở cấp quốc gia có những hệ thống, dữ liệu được quản lý ở cấp quốc gia, nhưng ở địa phương vẫn có những quy định, yêu cầu quản lý riêng và cần có hệ thống để duy trì, khai thác.

Do đó, cần phân định rõ dữ liệu nào do địa phương hình thành thì địa phương quản lý, sử dụng và dữ liệu nào bắt buộc phải đưa lên cấp quốc gia.

“Đây cũng là vấn đề chúng tôi đang khá thận trọng”, ông Huy nói. Theo ông, cần xác định dữ liệu được hình thành từ đâu, quy trình như thế nào, sau đó mới tính đến vấn đề duy trì, nâng cấp.

Điều này cho thấy bài toán đầu tư cho chuyển đổi số không dừng ở kinh phí xây dựng ban đầu, mà còn gắn với việc tổ chức quản lý, vận hành và duy trì hệ thống sau đầu tư.

Bên cạnh nguồn lực, Lạng Sơn còn gặp khó khăn trong kết nối, chia sẻ dữ liệu.

Mặc dù Chính phủ đã có về kết nối, trong đó bắt buộc phải kết nối dữ liệu trong hệ thống chính trị, nhưng vẫn còn dữ liệu của một số bộ, ngành chưa kết nối được.

Đơn cử, trong quá trình triển khai hệ thống cửa khẩu số, sau này là cửa khẩu thông minh, Lạng Sơn có một số cơ sở dữ liệu nhưng không kết nối được. Có trường hợp không hợp tác dẫn đến địa phương phải truy vấn qua nhiều trung tâm khác nhau. Có hệ thống do nước ngoài cung cấp, sau đó mới chia sẻ, nhưng cũng có trường hợp bị lỗi nên không chia sẻ được.

Theo ông Huy, mặc dù quy định việc kết nối là bắt buộc nhưng thực tế vẫn còn những vấn đề như vậy. Việc này cũng ảnh hưởng đến khả năng tái sử dụng dữ liệu. Trong khi tái sử dụng dữ liệu có thể giúp giảm chi phí thì trên thực tế địa phương vẫn gặp khó khăn.

Thiếu nhân lực

Cùng với bài toán đầu tư và dữ liệu, Lạng Sơn còn gặp khó khăn về nhân lực công nghệ thông tin, trong đó có nhân lực an toàn thông tin.

Nhân lực công nghệ thông tin nói chung, đặc biệt là an toàn thông tin, đối với các địa phương là rất khó khăn. Theo quy định về vị trí việc làm, nhiều cơ quan, đơn vị không có vị trí việc làm chuyên trách về công nghệ, đặc biệt ở cấp xã. Vì vậy, việc tuyển dụng gặp khó khăn.

Bên cạnh đó là vấn đề chế độ đãi ngộ. Theo giám đốc Sở KHCN tỉnh Lạng Sơn, trong cơ quan nhà nước, chế độ đãi ngộ phải theo thang bảng lương. Chính sách thu hút chỉ có tác dụng trong 2-3 năm đầu, trong khi nhân lực công nghệ có thể làm việc tự do, không phụ thuộc vào khu vực nhà nước và có mức thu nhập tốt.

“Do đó, việc thu hút nhân lực vào khu vực nhà nước với mức đãi ngộ thấp cũng gặp nhiều khó khăn”, ông Huy nói.

Dù còn nhiều khó khăn về nguồn lực, Lạng Sơn vẫn đang nỗ lực cân đối các nguồn ngân sách, xác định những nhiệm vụ ưu tiên để từng bước triển khai các hệ thống, cơ sở dữ liệu phục vụ chuyển đổi số. Với những bài toán cần nguồn kinh phí lớn, địa phương phải tính toán lộ trình phù hợp, đồng thời làm rõ nhu cầu, trách nhiệm của từng ngành, từng cấp để tránh đầu tư dàn trải.

Theo ông Nguyễn Quang Huy, trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế, Lạng Sơn sẽ phải vừa tháo gỡ từng điểm nghẽn, vừa cân đối khả năng đầu tư với yêu cầu thực tế. Đây được xem là cơ sở để địa phương tiếp tục thúc đẩy chuyển đổi số theo hướng thiết thực, từng bước đưa các hệ thống và dữ liệu vào phục vụ quản lý, điều hành.