Các nỗ lực ngoại giao nhằm duy trì lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran tiếp tục đối mặt với nhiều trở ngại sau khi Tehran khẳng định không có cuộc đàm phán nào với Washington được lên lịch trong những ngày tới, bất chấp Nhà Trắng thông báo sẽ cử phái đoàn cấp cao tới Doha. Diễn biến mới nhất cho thấy thỏa thuận đình chiến đạt được hôm 17/6 vẫn rất mong manh, sau khi hai bên tiếp tục đấu tên lửa vào cuối tuần qua.
Theo Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt, Tổng thống Donald Trump sẽ cử con rể Jared Kushner cùng đặc phái viên Steve Witkoff dẫn đầu đoàn đàm phán Mỹ tới thủ đô Doha của Qatar.
Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định phái đoàn kỹ thuật của Tehran tới Qatar trong tuần này không liên quan đến phía Mỹ.
"Chúng tôi sẽ không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với phía Mỹ ở bất kỳ cấp độ nào trong những ngày tới", ông Baghaei tuyên bố.
Sự bất đồng ngay từ việc hai bên có gặp nhau hay không cho thấy mức độ mong manh của thỏa thuận ký ngày 17/6 nhằm tạm dừng cuộc xung đột kéo dài bốn tháng. Cuộc chiến đã làm gián đoạn hoạt động vận tải dầu mỏ qua eo biển Hormuz, đồng thời tạo thêm sức ép chính trị đối với Tổng thống Trump trước cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ vào tháng 11.
Theo khuôn khổ bản ghi nhớ gồm 14 điểm, Mỹ và Iran dành ít nhất 60 ngày để thực thi các cam kết, tiếp tục thảo luận về chương trình hạt nhân Iran và hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài. Tuy nhiên, tiến trình này diễn ra chậm chạp khi cả hai liên tục cáo buộc nhau vi phạm các điều khoản đã thống nhất.
Sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hôm 28/2, hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến đường từng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu – gần như tê liệt trong một thời gian.
Israel hiện không tham gia các cuộc thương lượng giữa Mỹ và Iran, đồng thời cũng giữ khoảng cách với thỏa thuận hiện nay. Trong khi đó, căng thẳng Washington - Tehran tiếp tục làm phức tạp các nỗ lực chấm dứt xung đột tại Lebanon, nơi Chủ tịch Quốc hội Nabih Berri, đồng minh của Hezbollah, bày tỏ nghi ngờ về thỏa thuận ngừng bắn riêng do Mỹ làm trung gian giữa Lebanon và Israel.
Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa trước đó đã khiến giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, đẩy lạm phát toàn cầu tăng cao và tạo thêm áp lực đối với ông Trump trong bối cảnh một số nghị sĩ đảng Cộng hòa chỉ trích Tổng thống phát động chiến dịch quân sự mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội.
Một quan chức cấp cao Iran tiết lộ vẫn sẽ có cuộc họp tại Doha vào ngày thứ Ba theo giờ địa phương, song khác với các cuộc đàm phán kỹ thuật trước đây giữa Mỹ và Iran tại Thụy Sĩ, trọng tâm lần này sẽ là quản lý eo biển Hormuz và giảm leo thang căng thẳng.
Một nguồn tin khác am hiểu kế hoạch cho biết các nhóm kỹ thuật của Mỹ và Iran dự kiến sẽ làm việc riêng với các nhà trung gian từ Qatar và Pakistan vào ngày thứ Tư.
Sự bất định tại Washington
Phát biểu tại Phòng Bầu dục, Tổng thống Donald Trump tỏ ra thận trọng về triển vọng ngoại giao. "Cuộc gặp ở Doha có thể quan trọng, cũng có thể không. Chúng ta sẽ sớm biết", ông nói với các phóng viên.
Tuy nhiên, ông Trump vẫn khẳng định Mỹ đang "chiếm ưu thế về quân sự" và tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu Iran không được phát triển vũ khí hạt nhân.
Trong khi đó, Iran tiếp tục sử dụng eo biển Hormuz như một công cụ gây sức ép. Tehran tuyên bố sẽ thu phí các tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải chiến lược này và áp dụng các biện pháp đối với những tàu đi chệch khỏi tuyến đường được chỉ định.
Washington cáo buộc Iran đã sử dụng tên lửa hoặc máy bay không người lái tấn công ít nhất 2 tàu thương mại trong những ngày gần đây và đáp trả bằng các cuộc không kích nhằm vào cơ sở quân sự của Iran. Đáp lại, Tehran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự Mỹ tại Kuwait và Bahrain hôm Chủ nhật vừa qua.
Đặc phái viên Steve Witkoff cùng Ngoại trưởng Marco Rubio cũng đã điện đàm với các nghị sĩ Quốc hội Mỹ để cập nhật tình hình Iran.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Steve Daines đánh giá cuộc trao đổi mang tính xây dựng dù hai quan chức chỉ cung cấp thông tin ở mức tối thiểu.
Trái lại, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer cho rằng cuộc họp là "thiếu sót và gần như không có chi tiết".
"Sau khi kéo nước Mỹ vào một cuộc chiến tốn kém, chính quyền Trump vẫn chưa thể chỉ ra người dân Mỹ nhận được điều gì. Thay vào đó, Ngoại trưởng Rubio xác nhận với tôi rằng Iran sẽ thu về hàng tỷ USD doanh thu dầu mỏ, đồng thời vẫn duy trì đòn bẩy nguy hiểm đối với eo biển Hormuz", ông Schumer chỉ trích.
Iran sắp nhận lại 6 tỷ USD tài sản bị phong tỏa
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày thứ Hai cho biết 6 tỷ USD trong tổng số 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa tại Qatar sẽ sớm được giải ngân và chuyển trả cho Iran, theo truyền thông nhà nước Iran.
Ông Pezeshkian gọi bản ghi nhớ giữa hai bên, trong đó có các điều khoản Mỹ miễn trừ một số lệnh trừng phạt đối với lĩnh vực dầu mỏ và hóa dầu của Iran, là "một chiến thắng lớn của nhân dân Iran".
Giá dầu thế giới đã tăng hơn 1% sau các cuộc giao tranh cuối tuần, phản ánh lo ngại của thị trường về sự mong manh của thỏa thuận giữa Washington và Tehran.
Về phía châu Âu, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Paris đang phối hợp với Oman nhằm hạ nhiệt căng thẳng và sẵn sàng hợp tác với các đối tác để rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi lập tức phản đối trên mạng xã hội X, khẳng định việc rà phá thủy lôi chỉ do Iran thực hiện theo đúng nội dung của kế hoạch 14 điểm, đồng thời cảnh báo Pháp không nên có những hành động khiến tình hình thêm phức tạp.
Theo Reuters
