Quân đội Mỹ đã chính thức tiếp nhận các tiêm kích F-35 được bàn giao mà không lắp đặt radar chính, xác nhận những thông tin xuất hiện từ đầu năm nay về việc Không quân Mỹ bắt đầu nhận các máy bay "thiếu radar". Nguyên nhân xuất phát từ việc chương trình phát triển radar mảng quét điện tử chủ động (AESA) AN/APG-85 bị chậm tiến độ, khiến cả Không quân và Thủy quân lục chiến Mỹ đều bị ảnh hưởng.
Radar AN/APG-85 được phát triển để thay thế hệ thống AN/APG-81 hiện có trong khuôn khổ gói nâng cấp Block 4 vốn đã nhiều lần trì hoãn của F-35. Theo đánh giá của Mỹ, radar AN/APG-81 không còn đủ khả năng cạnh tranh trước thế hệ cảm biến mới mà Trung Quốc đang triển khai. Trong khi đó, đối thủ trực tiếp của F-35 là tiêm kích tàng hình J-20 của Trung Quốc được cho là đã trang bị từ khá lâu loại radar thế hệ mới sử dụng công nghệ gallium nitride (GaN) tương tự.
Kể từ các máy bay thuộc lô sản xuất Lot 17, phần thân trước của F-35 đã được thiết kế lại nhằm tích hợp radar AN/APG-85. Tuy nhiên, do radar mới chưa sẵn sàng, radar AN/APG-81 cũ cũng không thể lắp thay thế vì không tương thích với kết cấu giá đỡ mới.
Hệ quả là các máy bay xuất xưởng hiện nay được bàn giao hoàn toàn không có radar. Thay vào đó, nhà sản xuất lắp các khối đối trọng để duy trì trọng tâm và sự cân bằng của máy bay trong quá trình vận hành.
Việc dây chuyền sản xuất F-35 vẫn tiếp tục hoạt động trong khi chương trình radar bị chậm đã tạo ra tình trạng thân máy bay và chóp mũi được chế tạo theo cấu hình mới nhưng không có radar phù hợp để lắp đặt.
Theo kế hoạch hiện nay, những radar AN/APG-85 sản xuất hàng loạt đầu tiên nhiều khả năng phải tới năm 2028 mới bắt đầu được bàn giao, dù mốc thời gian này vẫn có thể thay đổi. Điều đó đồng nghĩa gần 300 chiếc F-35 có nguy cơ rời dây chuyền sản xuất mà chưa được trang bị radar.
Cuộc đua với tiêm kích tàng hình Trung Quốc
Sự phát triển nhanh chóng của các chương trình máy bay tàng hình Trung Quốc được xem là một trong những động lực lớn nhất thúc đẩy Mỹ phát triển AN/APG-85.
Radar mới được kỳ vọng sẽ giúp F-35 nâng cao đáng kể khả năng nhận thức tình huống trước các mục tiêu như tiêm kích J-20, cũng như các loại máy bay tàng hình khác gồm oanh tạc cơ chiến lược và máy bay không người lái (UAV).
Việc Trung Quốc liên tục cải thiện khả năng tàng hình của J-20, cùng những dấu hiệu cho thấy nước này đang đạt tiến triển nhanh trong chương trình tiêm kích thế hệ thứ sáu, càng khiến nhu cầu đưa AN/APG-85 vào hoạt động trở nên cấp bách hơn.
So với AN/APG-81, radar AN/APG-85 được thiết kế để cải thiện mạnh về tầm phát hiện, độ nhạy, khả năng theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu, khả năng chống gây nhiễu điện tử và chế độ phát sóng có xác suất bị đối phương phát hiện rất thấp (Low Probability of Intercept - LPI).
Mặc dù phần lớn tính năng vẫn được giữ bí mật, nhiều chuyên gia cho rằng AN/APG-85 đã kế thừa các công nghệ phát triển cho oanh tạc cơ tàng hình B-21 Raider, bao gồm năng lực xử lý dữ liệu mạnh hơn và kiến trúc phần mềm linh hoạt hơn.
Những cải tiến này được kỳ vọng sẽ giúp F-35 phát hiện các mục tiêu có diện tích phản xạ radar rất nhỏ ở khoảng cách xa hơn, đồng thời hoạt động hiệu quả hơn trong môi trường tác chiến điện tử cường độ cao.
F-35 không có radar vẫn có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ
Dù thiếu radar chính, các máy bay F-35 được bàn giao vẫn là những khung thân hoàn chỉnh với đầy đủ động cơ, hệ thống điều khiển bay, lớp phủ tàng hình, hệ thống thông tin liên lạc và phần lớn các thiết bị điện tử hàng không khác.
Điều này cho phép chúng vẫn được sử dụng cho nhiều nhiệm vụ huấn luyện dành cho phi công và đội ngũ kỹ thuật mặt đất.
Trong tác chiến, các máy bay này vẫn có thể sử dụng nhiều loại vũ khí thông qua dữ liệu mục tiêu nhận từ các cảm biến bên ngoài, chẳng hạn từ các tiêm kích F-35 khác hoặc từ Hệ thống ngắm mục tiêu quang - điện tử (Electro-Optical Targeting System - EOTS) tích hợp trên máy bay.
Ngoài ra, F-35 không radar vẫn có thể khai thác các cảm biến thụ động để thực hiện nhiệm vụ thu thập tình báo điện tử (ELINT), vai trò mà dòng máy bay này đã nhiều lần đảm nhiệm tại các khu vực xung đột ở Trung Đông và Đông Âu.
Theo đánh giá của các nhà phân tích, khoảng 100 chiếc F-35 nhiều khả năng sẽ được bàn giao trong tình trạng chưa được lắp radar trước khi chương trình AN/APG-85 bắt kịp tiến độ sản xuất.
Theo MW
