Học trò xuất sắc của Bác Hồ đứng đầu Chính phủ 32 năm
Hơn 80 năm kể từ khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời – nay là nước Cộng hòa XHCN Việt Nam – dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều thế hệ lãnh đạo Đảng, Nhà nước, đất nước đã giành độc lập, thống nhất và từng bước phát triển.
Trong tiến trình đó, vị trí người đứng đầu Chính phủ cũng có những thay đổi về mô hình tổ chức và tên gọi. Tùy từng giai đoạn, chức danh này được gọi là “Thủ tướng”, “Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng”, song về bản chất đều là người đứng đầu Chính phủ, cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của Nhà nước.
Theo danh sách công bố từ Cổng Thông tin Chính phủ, từ năm 1945 đến nay, Việt Nam có 11 người đứng đầu Chính phủ, gồm 10 Thủ tướng, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và 1 Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa giữ chức Chủ tịch nước, vừa kiêm nhiệm Thủ tướng Chính phủ trong giai đoạn từ tháng 11/1946 đến tháng 9/1955. Dưới sự lãnh đạo của Người, nhân dân Việt Nam tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược và giành thắng lợi vào năm 1954.
Sau Hiệp định Genève, miền Bắc bước vào thời kỳ khôi phục kinh tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội, đồng thời chi viện cho cuộc đấu tranh thống nhất đất nước. Trên cương vị lãnh đạo Nhà nước và Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh chú trọng xây dựng bộ máy hành chính, đề cao kỷ cương pháp luật, tinh thần trách nhiệm và phục vụ nhân dân. Những quan điểm và thực tiễn lãnh đạo trong giai đoạn này đã đặt nền móng quan trọng cho tổ chức và hoạt động của Nhà nước Việt Nam.
Kế nhiệm lãnh tụ Hồ Chí Minh là ông Phạm Văn Đồng. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng sinh ngày 1/3/1906 tại tỉnh Quảng Ngãi, là một trong những học trò xuất sắc nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chịu ảnh hưởng sâu sắc của Người về tư tưởng, đạo đức, tác phong, về tư duy chính trị và văn hóa.
Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng bắt đầu giữ cương vị Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Chính phủ mở rộng (từ kỳ họp thứ 5 đến kỳ họp thứ 10 Quốc hội khoá I) từ 9/1955. Ông tiếp tục nắm giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội từ khoá II tới khóa VI (1960-1981) và Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khoá VII (1981-1987).
Trong khoảng 32 năm giữ cương vị người đứng đầu Chính phủ (1955-1987), cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng trực tiếp lãnh đạo Chính phủ trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, cũng như giai đoạn đầu xây dựng đất nước sau hòa bình.
Đáng chú ý, trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước và giải phóng miền Nam thống nhất đất nước, ông Huỳnh Tấn Phát (sinh ngày 15/12/1913, quê Bến Tre, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long) giữ chức Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam giai đoạn từ năm 1969-1976.
Sau khi thống nhất đất nước, theo Hiến pháp 1980, Chính phủ được tổ chức dưới tên gọi Hội đồng Bộ trưởng, người đứng đầu mang chức danh “Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng”. Thời kỳ này, người đầu tiên giữ chức danh Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng là ông Phạm Văn Đồng như đã nêu, người kế nhiệm là ông Phạm Hùng.
Ông Phạm Hùng (sinh ngày 11/6/1912, quê Vĩnh Long) giữ chức Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng nhiệm kỳ Quốc hội khoá VIII (1987-1992) từ năm 1987 đến khi từ trần ngày 10/3/1988. Sau khi ông Phạm Hùng qua đời, ông Võ Văn Kiệt được phân công giữ Quyền Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, trực tiếp điều hành hoạt động của Chính phủ trong giai đoạn từ tháng 3/1988 đến tháng 6/1988.
Đến tháng 6/1988, ông Đỗ Mười (sinh ngày 2/2/1917, quê Hà Nội) được Quốc hội bầu giữ chức Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, đảm nhiệm cương vị người đứng đầu Chính phủ từ năm 1988 đến năm 1991, khi được bầu làm Tổng Bí thư tại Đại hội VII của Đảng.
Thủ tướng trẻ nhất
Sau khi Hiến pháp 1992 được Quốc hội khóa VIII thông qua ngày 15/4/1992, chức danh người đứng đầu Chính phủ được quy định là "Thủ tướng Chính phủ" và sử dụng cho tới nay.
Người đầu tiên giữ cương vị Thủ tướng sau khi Hiến pháp 1992 ra đời là ông Võ Văn Kiệt (sinh ngày 23/11/1922, quê Cửu Long cũ, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long), kế nhiệm ông Đỗ Mười, người đã được bầu làm Tổng bí thư.
Trước khi giữ chức Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khoá IX (1992-1997) theo Hiến pháp năm 1992, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt từng đảm nhiệm vai trò Quyền Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng trong giai đoạn ông Phạm Hùng vừa qua đời năm 1988 và sau đó được bầu làm Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khoá VIII từ tháng 8/1991 đến khi Hiến pháp 1992 có hiệu lực.
Người kế nhiệm cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt là ông Phan Văn Khải (sinh ngày 25/12/1933, quê TP.HCM). Ông Phan Văn Khải làm Thủ tướng Chính phủ khoảng gần 9 năm, trong 2 nhiệm kỳ Quốc hội khoá X (1997-2002) và XI (2002-2007).
Kế nhiệm cố Thủ tướng Phan Văn Khải là ông Nguyễn Tấn Dũng (sinh ngày 17/11/1949, quê Cà Mau). Ông Nguyễn Tấn Dũng bắt đầu giữ chức vụ Thủ tướng Chính phủ ở 56 tuổi 7 tháng và đảm nhiệm cương vị này gần 10 năm từ tháng 6/2006 đến tháng 4/2016, trải qua 3 nhiệm kỳ Quốc hội khoá XI (2002-2007), XII (2007-2011), XIII (2011-2016).
Tiếp đó là ông Nguyễn Xuân Phúc, sinh ngày 20/7/1954, quê Quảng Nam, nay thuộc TP Đà Nẵng. Ông Phúc giữ cương vị này khoảng 5 năm từ tháng 4/2016 đến tháng 4/2021, trải qua với 2 nhiệm kỳ Quốc hội khoá Quốc hội khóa XIII (2011-2016) và Quốc hội khóa XIV (2016-2021)
Sau đó đến ông Phạm Minh Chính (sinh ngày 10/12/1958, quê Thanh Hóa). Ông bắt đầu giữ chức Thủ tướng Chính phủ năm 62 tuổi, và đảm nhiệm cương vị người đứng đầu Chính phủ khoảng 5 năm từ tháng 4/2021 đến tháng 4/2026, qua 2 nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV, XV.
Kế nhiệm ông Phạm Minh Chính là ông Lê Minh Hưng, sinh ngày 11/12/1970, quê Hà Tĩnh. Thủ tướng Lê Minh Hưng, vừa được Quốc hội bầu giữ chức Thủ tướng Chính phủ hôm 7/4/2026.
Theo dữ liệu của VietTimes, ông Lê Minh Hưng là Thủ tướng trẻ nhất sau đổi mới 1986 khi giữ chức Thủ tướng ở 55 tuổi 4 tháng. Trong khi, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng là Thủ tướng trẻ tuổi nhất khi nhậm chức người đứng đầu Chính phủ ở tuổi 49.
Tân Thủ tướng Lê Minh Hưng.
Trong khi đó, xét theo quê quán, có 5 người đứng đầu Chính phủ có quê ở khu vực miền Trung, 5 người có quê ở miền Nam và 1 người ở miền Bắc. Cụ thể, miền Trung gồm: Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông Phạm Văn Đồng, ông Nguyễn Xuân Phúc, ông Phạm Minh Chính, ông Lê Minh Hưng. Khu vực Nam Bộ gồm: ông Huỳnh Tấn Phát, ông Phạm Hùng, ông Võ Văn Kiệt, ông Phan Văn Khải, ông Nguyễn Tấn Dũng. Miền Bắc có ông Đỗ Mười.
Xét về thời gian đảm nhiệm chức vụ Thủ tướng, ông Phạm Văn Đồng là người đảm nhiệm cương vị lâu nhất, khoảng 32 năm. Tiếp đến là ông Nguyễn Tấn Dũng với khoảng 10 năm từ 2006-2016. Người giữ cương vị này trong thời gian ngắn nhất là ông Phạm Hùng, khoảng một năm do qua đời khi đang đương nhiệm.
