Kỳ 1: Chiêu "tẩy não" suốt 7 giờ và những hợp đồng khiến người già mất trắng hàng chục nghìn tệ

Người Trung Quốc gọi “Timeshare” (mô hình mua quyền sử dụng căn hộ nghỉ dưỡng theo thời gian) bằng cái tên “分时度假” (“Phân thời độ giá” hay “Sở hữu kỳ nghỉ”). Loại hình kinh doanh này đã tác oai tác quái ở Trung Quốc suốt một thời gian dài, khiến nhiều gia đình, nhất là những người già lâm vào tình cảnh khốn đốn, kiệt quệ.

Người Trung Quốc đã bị lừa vào bẫy “Timeshare” như thế nào?

Vốn là hình thức du lịch khá phổ biến ở nhiều quốc gia, nhưng khi du nhập vào Trung Quốc, mô hình sở hữu kỳ nghỉ đã bị một số doanh nghiệp biến tướng thành công cụ chiếm đoạt tiền của khách hàng.

Từ những năm 2000, nhiều công ty tại Trung Quốc bán các gói "sở hữu kỳ nghỉ" với lời quảng cáo hấp dẫn như: Được nghỉ dưỡng tại hàng nghìn resort trên thế giới; có thể trao đổi kỳ nghỉ sang Maldives, châu Âu hay Mỹ; cơ hội đầu tư sinh lời hoặc dễ dàng bán lại…

Tuy nhiên, sau khi khách hàng ký hợp đồng và đóng tiền, nhiều người phát hiện: Khó hoặc không thể đặt phòng vào mùa cao điểm; chất lượng dịch vụ không như cam kết; muốn hủy hợp đồng hoặc hoàn tiền gần như bất khả thi; một số công ty thậm chí đóng cửa rồi biến mất…

Cơ quan bảo vệ người tiêu dùng Trung Quốc từng tổng kết “7 tội” hay "7 cái bẫy" phổ biến của mô hình sở hữu kỳ nghỉ, bao gồm:

1. Doanh nghiệp lấy danh nghĩa các khách sạn nổi tiếng hoặc các chương trình du lịch miễn phí để tổ chức hội thảo, thu hút người tiêu dùng đến tham dự rồi tiến hành chào bán sản phẩm.

2. Liên tục nhấn mạnh những thông điệp như "chỉ mua trong hôm nay mới được giá ưu đãi", "cơ hội cuối cùng"... nhằm tạo áp lực tâm lý, dụ khách hàng thanh toán hoặc đặt cọc ngay tại chỗ.

3. Sử dụng các hợp đồng mẫu với điều khoản bất bình đẳng, xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

4. Thổi phồng khả năng sinh lời từ việc đầu tư vào sở hữu kỳ nghỉ, mang tính chất lừa dối khách hàng.

5. Tô vẽ, đánh bóng khái niệm "sở hữu kỳ nghỉ", cố tình gây nhầm lẫn để người tiêu dùng hiểu sai bản chất sản phẩm.

6. Áp dụng các phương thức bán hàng bị nghi ngờ mang tính ép buộc, gây áp lực khiến khách hàng phải mua sản phẩm.

7. Yêu cầu khách hàng vừa ký hợp đồng vừa phải thanh toán ngay một khoản tiền lớn sau khi ký.

"Qua các đơn thư khiếu nại mà chúng tôi tiếp nhận, đa số người từng tham gia chương trình “sở hữu kỳ nghỉ” đều cảm thấy hối tiếc," thông tin được đại diện Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng Bắc Kinh công bố.

Chỉ trong quý I/2007, đã có hơn chục người tiêu dùng tại Bắc Kinh gửi đơn khiếu nại liên quan đến mô hình sở hữu kỳ nghỉ, với tổng số tiền bị thiệt hại lên tới hơn 140.000 NDT. Hai doanh nghiệp nhận nhiều khiếu nại nhất bị nêu đích danh là Công ty Phát triển nghỉ dưỡng Thiên Luân và Công ty Tư vấn đầu tư kỳ nghỉ Hồng Nguyên.

Sở hữu kỳ nghỉ bị biến thành công cụ "hút tiền"

Theo mô hình này, người tiêu dùng bỏ tiền mua quyền sử dụng một căn phòng nghỉ dưỡng hoặc khách sạn trong một tuần mỗi năm. Đổi lại, họ có thể sử dụng quyền lợi này để trao đổi với các khu nghỉ dưỡng khác trên thế giới trong thời gian kéo dài hàng chục năm.

Ông Lý, một người tiêu dùng, được mời tham dự hội thảo do một công ty tổ chức tại một tòa nhà văn phòng. Tại đây, nhân viên tư vấn khẳng định chỉ cần đóng trước một khoản phí là ông có thể sử dụng hệ thống khu nghỉ dưỡng và khách sạn trên toàn thế giới của công ty.

Tuy nhiên, sau khi ký hợp đồng, ông mới phát hiện văn bản này chứa hàng loạt điều khoản miễn trừ trách nhiệm có lợi cho doanh nghiệp. Khi yêu cầu hủy hợp đồng và hoàn tiền, ông lập tức bị từ chối.

Theo Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng Bắc Kinh, quy trình bán hàng của các doanh nghiệp sở hữu kỳ nghỉ gần như giống nhau, gồm "7 bước" đưa khách hàng vào bẫy.

Đầu tiên, họ lấy danh nghĩa các khách sạn nổi tiếng hoặc chương trình du lịch miễn phí để tổ chức hội thảo, thu hút khách hàng tới tham dự. Tiếp đó, nhân viên liên tục nhấn mạnh những lời mời chào như "chỉ hôm nay mới có giá ưu đãi", "cơ hội cuối cùng", nhằm tạo áp lực buộc khách hàng phải đặt cọc hoặc thanh toán ngay tại chỗ.

Sau khi khách nộp tiền, doanh nghiệp mới đưa hợp đồng để ký. Khi phát sinh tranh chấp, khách hàng thường rơi vào tình thế khó đòi lại tiền vì đã ký kết đầy đủ giấy tờ.

Các nhân viên bán hàng còn quảng bá rằng ngoài việc sử dụng cho mục đích nghỉ dưỡng, quyền sở hữu kỳ nghỉ còn có thể mua đi bán lại để sinh lời hoặc tăng giá trị đầu tư.

Cuối cùng, khách hàng được yêu cầu thanh toán ngay một khoản tiền lớn cùng lúc với việc ký hợp đồng. Một số nhân viên thậm chí yêu cầu người mua dùng toàn bộ số tiền mặt mang theo làm khoản trả trước, thậm chí cử người đi theo về tận nhà để lấy tiền.

"Tẩy não" khách hàng suốt nhiều giờ

Hiệp hội cũng cho biết các đơn vị kinh doanh sở hữu kỳ nghỉ thường cố tình đánh tráo khái niệm. Chẳng hạn, họ quảng cáo khách hàng có thể du lịch tới hơn 100 quốc gia trên thế giới, trong khi trên thực tế nhiều quốc gia trong số đó chưa mở cửa du lịch cho công dân Trung Quốc vào thời điểm đó.

Đáng chú ý, nhân viên bán hàng thường áp dụng hình thức tư vấn riêng từng người, thực hiện các cuộc thuyết trình kéo dài nhiều giờ đồng hồ theo kiểu "tẩy não". Có trường hợp một cặp vợ chồng ngoài 60 tuổi bị thuyết phục liên tục suốt 7 giờ đồng hồ, cuối cùng phải ký các văn bản trong trạng thái bị thao túng.

Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng đã phát đi cảnh báo: Hãy tránh xa bẫy sở hữu kỳ nghỉ, kêu gọi người dân thận trọng trước chúng. Theo cơ quan này, thời hạn của các hợp đồng thường rất dài, có trường hợp kéo dài tới 40 năm. Nếu người mua thay đổi kế hoạch hoặc không còn muốn tham gia, việc hoàn tiền gần như không thể thực hiện.

Ngoài ra, nếu doanh nghiệp phá sản hoặc ngừng hoạt động, khoản đầu tư kéo dài hàng chục năm của người mua có nguy cơ mất trắng.

Hiệp hội khuyến cáo người tiêu dùng cần kiểm tra kỹ đơn vị tổ chức có đủ tư cách kinh doanh du lịch hay không, không nên dễ dàng tin vào những lời hứa như "đảm bảo xin được visa".

Trước khi ký kết, khách hàng cần đọc kỹ từng điều khoản trong hợp đồng, không nên ký ngay tại chỗ hoặc nộp tiền trước. Tốt nhất nên yêu cầu một bản hợp đồng mẫu mang về nghiên cứu và nhờ chuyên gia pháp lý tư vấn.

Nếu buộc phải ký tại chỗ, người tiêu dùng nên yêu cầu bổ sung điều khoản về "thời gian cân nhắc", cho phép hủy hợp đồng trong một khoảng thời gian nhất định và được hoàn trả đầy đủ tiền đã thanh toán. Nếu doanh nghiệp không chấp nhận điều khoản này, người tiêu dùng nên từ chối giao dịch.

Vụ việc tai tiếng tại Thượng Hải

Một trong số những vụ tai tiếng nhất của ngành timeshare ở Trung Quốc đầu thập niên 2010 là vụ việc tại Công ty TNHH Dịch vụ nghỉ dưỡng du lịch tự do Thượng Hải (FVC).

Theo điều tra của báo “Tin kinh tế hàng ngày” (National Business Daily), công ty thường: Gọi điện mời khách tham dự các buổi giới thiệu du lịch miễn phí, giới thiệu mạng lưới nghỉ dưỡng toàn cầu thông qua hệ thống trao đổi kỳ nghỉ của RCI, (Resort Condominiums International), mạng lưới trao đổi kỳ nghỉ lớn nhất thế giới trong lĩnh vực sở hữu kỳ nghỉ, hứa hẹn khách hàng có thể nghỉ tại hàng nghìn khu nghỉ dưỡng ở hơn 100 quốc gia, khuyến khích khách ký hợp đồng ngay trong ngày để hưởng "ưu đãi đặc biệt".

Theo số liệu của Hiệp hội Bảo vệ Người tiêu dùng Thượng Hải, chỉ trong giai đoạn 2010-2011 đã có gần 70 khách hàng khiếu nại công ty này. Giá trị tranh chấp dao động từ 6.500 NDT đến 70.000 NDT mỗi trường hợp.

Các khiếu nại tập trung vào: Thứ nhất, quảng cáo "đi khắp thế giới" nhưng thực tế rất khó đặt phòng. Một khách hàng họ Lý mua gói 6.800 NDT sau khi được giới thiệu có thể dễ dàng đổi kỳ nghỉ tại các resort quốc tế. Tuy nhiên khi chuẩn bị đi du lịch, bà phát hiện nhiều resort gần như không có suất trao đổi, có nơi cả năm chỉ mở một phòng cho chương trình đổi kỳ nghỉ, thời gian lưu trú bị ràng buộc rất chặt và không thể chia nhỏ kỳ nghỉ như lời nhân viên tư vấn.

Thứ hai, muốn sử dụng dịch vụ phải tiếp tục đóng thêm tiền. Một số khách phản ánh rằng sau khi đã mua gói ban đầu, họ được yêu cầu nâng cấp lên các gói đắt hơn mới có thể tiếp tục sử dụng các quyền lợi đã được hứa hẹn trước đó. Một khách hàng cho biết đã mua gói 28.000 NDT, sau đó liên tục phải đóng thêm phí quản lý và các khoản phát sinh khác. Tổng số tiền bỏ ra vượt xa chi phí ban đầu.

Thứ ba, hứa miệng rất nhiều nhưng hợp đồng không ghi. Đây là điểm mà báo chí Trung Quốc nhấn mạnh nhiều nhất. Nhiều lời cam kết như: Đặt phòng dễ dàng; đi nghỉ dưỡng tại châu Âu, Mỹ; được đổi kỳ nghỉ linh hoạt… đều chỉ được nhân viên nói miệng nhưng không xuất hiện trong hợp đồng chính thức. Khi tranh chấp xảy ra, khách hàng rất khó chứng minh doanh nghiệp đã quảng cáo sai sự thật.

Thứ tư, gây áp lực buộc khách ký ngay. Nhân viên bán hàng liên tục thúc ép khách mua ngay, nói rằng nếu rời khỏi buổi giới thiệu thì sẽ mất cơ hội ưu đãi, không muốn cho khách mang hợp đồng về nhà nghiên cứu, dùng hình thức tư vấn "một kèm một" kéo dài khoảng 90 phút. Đây là kiểu bán hàng mà báo chí Trung Quốc gọi là “bán hàng kiểu tẩy não".

Điều thú vị nhất, chính RCI cũng không đồng tình. Trong cuộc điều tra, đại diện của RCI tại Trung Quốc cho biết một số cam kết của FVC như: "Đặt trước 2 tháng chắc chắn có phòng ở Đông Nam Á, đặt trước 6 tháng chắc chắn có phòng ở châu Âu và Mỹ", là những tuyên bố không phù hợp và không được RCI bảo đảm. Điều này khiến vụ việc càng gây chú ý vì ngay cả đối tác quốc tế mà công ty thường dùng để quảng bá cũng không hoàn toàn đứng về phía họ.

Điều đáng nói là thời điểm đó Trung Quốc chưa có khung pháp lý rõ ràng cho ngành “timeshare”. Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng Thượng Hải thừa nhận: Có rất nhiều khiếu nại, nhiều khách cho rằng bị lừa. Nhưng cơ quan quản lý lại thiếu căn cứ pháp lý chuyên biệt để xử phạt.

Một số khách hàng đã khởi kiện ra tòa, nhưng nhiều vụ không thành công vì các lời hứa của nhân viên bán hàng không được ghi trong hợp đồng.

Mô hình “sở hữu kỳ nghỉ” đã xuất hiện ở Việt Nam nhiều năm nay và được quảng bá như hình thức mua trước quyền nghỉ dưỡng tại resort/khách sạn trong một khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, đã xuất hiện nhiều ý kiến về cách bán hàng, nội dung hợp đồng và khả năng bảo vệ quyền lợi người mua. Báo chí đã liên tục điều tra, cảnh báo; Quốc hội và các cơ quan chức năng cũng yêu cầu rà soát, báo cáo và xem xét hoàn thiện khung pháp lý quản lý loại hình này.

(Còn nữa)

Theo Sina, NBD