Các đợt mất điện kéo dài đang trở thành nỗi ám ảnh mới đối với hàng triệu người dân Iran, khi hệ thống điện quốc gia vốn đã xuống cấp nghiêm trọng tiếp tục hứng chịu các cuộc không kích giữa lúc căng thẳng quân sự với Mỹ và Israel leo thang.
Từ trường học, bệnh viện đến doanh nghiệp và các khu công nghiệp, tình trạng cắt điện diễn ra gần như mỗi ngày đang làm đảo lộn cuộc sống của người dân, gây thiệt hại nặng cho nền kinh tế và phơi bày những điểm yếu tích tụ trong nhiều năm của hạ tầng năng lượng Iran.
Mất điện làm đảo lộn cuộc sống người dân
Trên một chuyến tàu điện ngầm ở thủ đô Tehran, Kamran và Moein – hai sinh viên Đại học Công nghệ Sharif – chăm chú theo dõi đoạn video lan truyền mạnh trên mạng xã hội ghi lại cảnh một người bán kem bật khóc khi hơn 180 kg kem tan chảy hoàn toàn sau nhiều giờ mất điện.
Đoạn video nhanh chóng trở thành biểu tượng cho tình cảnh mà hàng triệu người Iran đang phải đối mặt trong mùa hè năm nay.
Kamran, 22 tuổi, cho biết chỉ vài ngày trước, các máy chủ của trường đại học bị ngừng hoạt động giữa kỳ thi cuối kỳ vì mất điện, khiến toàn bộ hệ thống thi trực tuyến sập hoàn toàn. Hậu quả là 38 bài thi phải dời sang tháng sau.
"Mọi kế hoạch của chúng tôi đều bị đảo lộn. Bạn có thể thức trắng cả đêm ôn tập, nhưng sáng hôm sau lại nhận thông báo kỳ thi bị hoãn vì điện bị cắt", Kamran chia sẻ.
Theo anh, sự bất định khiến nhiều sinh viên mất động lực học tập bởi không ai biết liệu kỳ thi có diễn ra đúng kế hoạch hay không.
Đối với Moein, vấn đề còn nghiêm trọng hơn rất nhiều.
"Hãy nghĩ đến những bệnh nhân phải thở máy tại nhà hoặc những người cần bảo quản thuốc trong tủ lạnh. Với họ, mất điện không chỉ là chuyện sinh hoạt bị xáo trộn mà là vấn đề sống còn", anh nói.
Khảo sát tại Tehran cho thấy người dân đang phải thích nghi với cuộc sống trong bóng tối. Nhiều cửa hàng phải sử dụng máy phát điện cỡ nhỏ để bảo quản thực phẩm, các màn hình quảng cáo điện tử trên nhiều tuyến phố bị tắt hoàn toàn, còn cảnh sát phải trực tiếp điều tiết giao thông tại các nút giao lớn do hệ thống đèn tín hiệu không hoạt động.
Trong khi đó, các bệnh viện vẫn duy trì được hoạt động nhờ hệ thống điện dự phòng, giúp các khoa hồi sức tích cực tiếp tục vận hành dù nhiều khu dân cư xung quanh bị cắt điện kéo dài.
Hạ tầng điện bị chiến tranh tàn phá
Điều khiến dư luận Iran thêm bất bình là chỉ ít ngày trước khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát trở lại hồi tháng 2, Tổng thống Masoud Pezeshkian cùng Bộ trưởng Năng lượng Abbas Aliabadi từng khẳng định mùa hè năm nay sẽ không còn cảnh mất điện diện rộng.
Tuy nhiên, những cam kết đó nhanh chóng bị thực tế phủ nhận.
Nắng nóng cực đoan kết hợp với các cuộc không kích liên tiếp nhằm vào miền Nam Iran đã khiến việc cắt điện từ hiện tượng cục bộ trở thành tình trạng diễn ra hàng ngày tại nhiều địa phương.
Khi bị báo giới chất vấn về các đợt cắt điện không báo trước, Chủ tịch Hội đồng thành phố Tehran Mehdi Chamran chỉ đáp ngắn gọn: "Nếu biết có bao nhiêu cơ sở điện lực vừa bị đánh bom cách đây hai ngày thì các anh sẽ không còn hỏi câu đó nữa."
Theo Giám đốc điều hành Công ty Điện lực Quốc gia Iran Mohammad Allahdad, các cuộc tấn công đã khiến hệ thống điện quốc gia mất khoảng 4.200 MW công suất phát, đồng thời phá hủy hơn 2.000 điểm trên mạng lưới truyền tải.
Truyền thông Iran cho biết nhiều cơ sở điện lực tại đảo Kish, Bandar Abbas, Jask và Chabahar đã bị hư hại nghiêm trọng. Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh vì nắng nóng, những thiệt hại này khiến hệ thống vốn đã quá tải càng rơi vào khủng hoảng.
Nghịch lý của cuộc khủng hoảng điện Iran
Theo Giáo sư Bahman Arman của Đại học Tehran, điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng hiện nay lại diễn ra trong bối cảnh nhiều nhà máy công nghiệp lớn đã phải ngừng hoạt động sau các đợt không kích.
Hai nhà máy thép lớn nhất Iran là Mobarakeh Steel và Khouzestan Steel trước đây tiêu thụ tổng cộng khoảng 2.000 MW điện. Khi hai cơ sở này dừng hoạt động, lượng điện đó lẽ ra phải được giải phóng cho lưới điện quốc gia.
Tuy nhiên, điều ngược lại đã xảy ra.
Tổ hợp hóa dầu Mahshahr – trước đây từng sản xuất lượng điện dư để cung cấp ngược trở lại hệ thống – cũng bị hư hại nặng sau các cuộc không kích.
"Thay vì cung cấp điện, giờ chính cơ sở này lại phải lấy điện từ lưới quốc gia để duy trì hoạt động. Một nguồn cung đã biến thành nguồn tiêu thụ", ông Arman phân tích.
Theo chuyên gia này, chiến tranh chỉ là cú đánh cuối cùng làm bộc lộ những vấn đề vốn tồn tại nhiều năm.
Nguyên nhân cốt lõi vẫn là tình trạng thiếu đầu tư kéo dài khiến hệ thống truyền tải xuống cấp, tỷ lệ thất thoát điện ở mức cao, trong khi nhiều dự án nhà máy điện mới bị đình trệ vì khó khăn tài chính và các lệnh trừng phạt quốc tế.
Ngay cả khi lượng mưa lớn trong năm nay giúp các nhà máy thủy điện cải thiện sản lượng, toàn bộ hệ thống vẫn không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu điện trong đợt nắng nóng kéo dài.
Ngành công nghiệp trả giá, chưa thấy lối thoát
Ông Hossein Selahvarzi, cựu Chủ tịch Phòng Thương mại, Công nghiệp, Mỏ và Nông nghiệp Iran, cho biết nhiều khu công nghiệp hiện bị cắt điện từ 4 đến 6 giờ mỗi ngày.
Việc thiếu điện khiến dây chuyền sản xuất liên tục bị gián đoạn, chi phí tăng cao, đơn hàng giao chậm và hoạt động xuất khẩu gặp nhiều khó khăn.
Theo ông, khu vực sản xuất ngoài dầu mỏ – vốn được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng của nền kinh tế Iran – đang chịu sức ép rất lớn khi vừa phải khắc phục thiệt hại do chiến tranh, vừa đối mặt với cuộc khủng hoảng điện chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Giáo sư Bahman Arman cho rằng giải pháp ngắn hạn duy nhất là nâng cấp các nhà máy điện hiện có. Trong khi đó, những dự án quy mô lớn như đập Bakhtiari có thể bổ sung khoảng 2.600 MW công suất nhưng cần ít nhất 500 triệu USD vốn đầu tư cùng khoảng 5 năm xây dựng.
Điều đó đồng nghĩa với việc Iran gần như không có giải pháp tức thời.
Trong khi mùa đông tới còn tiềm ẩn nguy cơ thiếu khí đốt – vấn đề đã lặp lại nhiều năm qua – nhiều chuyên gia cảnh báo cuộc khủng hoảng năng lượng tại Iran có thể sẽ còn kéo dài. Đối với hàng triệu người dân, câu hỏi lớn nhất lúc này không còn là khi nào điện được khôi phục hoàn toàn, mà là đất nước sẽ cầm cự được bao lâu khi hậu quả của chiến tranh chồng chất lên một hệ thống hạ tầng đã xuống cấp từ nhiều năm trước.
Theo AJ
