Nhiều lãnh đạo quốc gia và các nhà khoa học hàng đầu thế giới tham dự
Các nguyên thủ và lãnh đạo quốc tế nổi bật tham dự gồm: Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chủ trì lễ khai mạc, lần đầu trực tiếp dự WAIC; Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres; Tổng thống Kazakhstan Kassym Tokayev; Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul; Thủ tướng Campuchia Hun Manet…
Ngoài ra còn có: 9 nhà khoa học đoạt Giải Turing và Nobel; hàng trăm CEO, nhà sáng lập và chuyên gia AI hàng đầu thế giới; lãnh đạo nhiều tổ chức quốc tế.
Theo Ban tổ chức WAIC, Hội nghị có hơn 1.200 đại biểu quốc tế đến từ hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự các diễn đàn và hoạt động chuyên môn.
29 quốc gia đã ký văn kiện tham gia sáng kiến thành lập WAICO do Trung Quốc khởi xướng
Tuy nhiên, nếu nói riêng về Hội nghị cấp cao quản trị AI toàn cầu (High-Level Meeting on Global AI Governance) diễn ra song song với WAIC, thì điểm nhấn lớn nhất là việc Trung Quốc khởi động Tổ chức Hợp tác AI thế giới (World AI Cooperation Organization - WAICO).
Trong lễ ra mắt WAICO, 29 quốc gia đã ký văn kiện tham gia sáng kiến do Trung Quốc khởi xướng. Vì vậy, WAIC 2026 không đơn thuần là một hội nghị công nghệ mà còn mang màu sắc ngoại giao rất rõ nét.
Trong khi Mỹ đang thúc đẩy sáng kiến AI riêng với khoảng 35 quốc gia tham gia, thì Trung Quốc tranh thủ WAIC 2026 để xây dựng một mạng lưới hợp tác AI của mình thông qua WAICO, với 29 nước thành viên đầu tiên. Một vài điểm đáng chú ý:
ASEAN có 5 nước tham gia sáng lập, gồm: Indonesia, Malaysia, Campuchia, Lào và Myanmar (Việt Nam không có tên).
Nhóm BRICS hoặc đối tác BRICS góp mặt khá đông, gồm: Trung Quốc, Nga, Brazil, Nam Phi, Ethiopia (5 nước).
Các nước Trung Á: Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan (4 nước).
Các nước Mỹ Latinh: Brazil, Cuba, Nicaragua, Venezuela (4 nước).
Các nước châu Phi chiếm số lượng lớn: Algeria, Cameroon, Cộng hòa Dân chủ Congo, Ethiopia, Kenya, Lesotho. Mozambique, Senegal, Nam Phi, Zambia (10 nước); ngoài ra còn có Belarus, tổng cộng 29 nước.
Đây là các thành viên sáng lập sau lễ ký hiệp định ngày 16/7/2026 tại Thượng Hải. Theo thông báo của một số nước tham gia, WAICO vẫn mở tiếp nhận thêm thành viên sáng lập đến hết ngày 30/7/2026, vì vậy danh sách này có thể còn được mở rộng trước khi chính thức khép lại giai đoạn thành lập.
Nhiều nhà quan sát đánh giá WAIC 2026 là cột mốc cho thấy Trung Quốc muốn biến Thượng Hải thành không chỉ "thủ phủ AI" về công nghệ, mà còn là trung tâm ngoại giao AI toàn cầu, nơi Trung Quốc thúc đẩy các tiêu chuẩn, quy tắc và cơ chế hợp tác quốc tế trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Các vấn đề quan trọng nổi lên
Các bài phát biểu tại WAIC 2026 không chỉ xoay quanh công nghệ mà còn phản ánh rõ cuộc cạnh tranh về quyền định hình trật tự AI toàn cầu. Dưới đây là những điểm đáng chú ý nhất:
AI phải là "tài sản công toàn cầu"
Phát biểu khai mạc của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được quan tâm nhất vì là lần đầu tiên ông Tập Cận Bình trực tiếp dự WAIC. Những thông điệp chính trong bài phát biểu của ông gồm: AI là cuộc cách mạng công nghệ quan trọng ngang với động cơ hơi nước và điện; phản đối việc biến AI thành công nghệ độc quyền của một số quốc gia; kêu gọi phát triển AI mã nguồn mở (Open Source AI) để các nước đang phát triển cũng có thể tiếp cận; đề xuất xây dựng hệ thống quản trị AI toàn cầu, trong đó con người luôn giữ quyền kiểm soát AI; công bố kế hoạch hỗ trợ đào tạo AI và xây dựng các trung tâm hợp tác AI với ASEAN, BRICS, châu Phi và Mỹ Latinh.
Ông Tập Cận Bình đề xuất hàng loạt sáng kiến hợp tác AI toàn cầu, với những nội dung chính như sau:
- Chính thức công bố Tổ chức Hợp tác Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAICO) được thành lập tại Thượng Hải, trở thành nền tảng đa phương chủ chốt nhằm điều phối phát triển AI toàn cầu và thu hẹp khoảng cách số giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển.
- Trong 5 năm tới, Trung Quốc sẽ dành 5.000 suất đào tạo chuyên sâu về AI cho các nước đang phát triển, nhằm hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực về công nghệ, công nghiệp và quản trị AI.
- Từng bước thành lập các Trung tâm Hợp tác ứng dụng AI quốc tế tại sáu khu vực lớn gồm ASEAN, Liên đoàn Arab (AL), Liên minh châu Phi (AU), Cộng đồng các quốc gia Mỹ Latinh và Caribe (CELAC), Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và nhóm BRICS, qua đó thúc đẩy triển khai các ứng dụng AI trong thực tiễn.
- Thúc đẩy triển khai hệ thống cảnh báo sớm thiên tai thông minh "Mazu" tại 30 quốc gia, sử dụng AI để nâng cao năng lực dự báo, phòng ngừa và giảm nhẹ thiên tai trên phạm vi toàn cầu.
- Kêu gọi các nước kiên trì nguyên tắc lấy con người làm trung tâm, hướng đến các giá trị tích cực, đồng thời cân bằng giữa đổi mới công nghệ, phát triển công nghiệp và quản trị an toàn AI; phản đối việc dựng lên các rào cản công nghệ cũng như tình trạng độc quyền, bá quyền về khoa học - công nghệ.
Giới phân tích cho rằng đây là lời đáp trả trực diện của Trung Quốc trước các biện pháp hạn chế chip AI và công nghệ của Mỹ.
Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cho rằng AI không được tạo ra khoảng cách giàu nghèo mới. Ông Guterres tiếp tục nhấn mạnh quan điểm đã nhiều lần đưa ra tại Liên Hợp Quốc: AI có thể tạo ra bước nhảy vọt về năng suất; nhưng AI cũng có nguy cơ làm gia tăng bất bình đẳng giữa các quốc gia; các nước đang phát triển cần được tiếp cận công nghệ AI với chi phí hợp lý; cần thiết lập cơ chế quản trị AI quốc tế để bảo đảm AI phục vụ lợi ích chung của nhân loại.
Thông điệp này được cho là khá giống với quan điểm của Trung Quốc về việc phổ cập AI.
AI cần hợp tác thay vì chia rẽ
Tổng thống Kazakhstan Kassym Tokayev đánh giá AI sẽ là động lực tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu.
Ông nhấn mạnh: AI không nên trở thành công cụ cạnh tranh địa chính trị; các nước Trung Á mong muốn trở thành cầu nối hợp tác AI giữa Đông và Tây; Kazakhstan sẵn sàng tham gia các sáng kiến quản trị AI quốc tế.
Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul: Đông Nam Á cần tận dụng AI để thu hẹp khoảng cách phát triển. Ông cho rằng, ASEAN có dân số gần 700 triệu người, AI sẽ giúp nâng cao năng suất trong sản xuất, giáo dục và y tế; điều quan trọng nhất là đào tạo nguồn nhân lực AI. Thông điệp này nhận được nhiều sự đồng tình tại diễn đàn.
Nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới tham dự
WAIC năm nay quy tụ nhiều tên tuổi lớn như: Yoshua Bengio (cha đẻ Deep Learning), Richard Sutton (cha đẻ Reinforcement Learning), Geoffrey Hinton ("Cha đỡ đầu của AI" - Godfather of AI) tham gia trực tuyến ở một số diễn đàn chuyên đề.
Các chủ đề được nhấn mạnh gồm: AI an toàn (AI Safety), AI đáng tin cậy (Trustworthy AI), AI phải luôn nằm dưới sự giám sát của con người, quản trị AI cần đi trước tốc độ phát triển công nghệ.
Điểm mới nhất: AI bước vào kỷ nguyên "Physical AI" (AI vật lý)
Một chủ đề nổi bật xuyên suốt các diễn đàn là Physical AI. Nhiều diễn giả nhận định: Chatbot và AI Agent chỉ là giai đoạn đầu; tương lai sẽ là robot có khả năng nhận thức và tương tác với thế giới vật lý; trong 3-5 năm tới có thể xuất hiện "ChatGPT moment" của robot hình người.
Đây cũng là lý do WAIC 2026 trưng bày số lượng robot hình người lớn chưa từng có.
Tổng kết lại một cách ngắn gọn, các đại biểu phát biểu tại WAIC 2026 đều xoay quanh bốn thông điệp lớn: AI phải mở, phản đối độc quyền công nghệ, khuyến khích mã nguồn mở; AI phải an toàn: con người luôn giữ quyền kiểm soát và cần có cơ chế quản trị rủi ro; AI phải bao trùm: các nước đang phát triển không nên bị bỏ lại phía sau; AI phải đi vào đời sống: trọng tâm đã chuyển từ việc chạy đua mô hình ngôn ngữ lớn sang ứng dụng thực tế như AI Agent, robot hình người, xe tự lái và AI công nghiệp.
Có thể thấy, ngoài việc trình diễn hàng trăm sản phẩm công nghệ mới, WAIC 2026 còn là diễn đàn để Trung Quốc thúc đẩy tầm nhìn về một trật tự AI toàn cầu cởi mở và đa cực, qua đó khẳng định tham vọng đóng vai trò dẫn dắt trong việc xây dựng các tiêu chuẩn và quy tắc quốc tế cho kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.
Theo Caixin, Peopledaily, Reuters
