Cô bé 14 tuổi ở con phố trung tâm Hà Nội đến Bệnh viện Phổi Trung ương khám sau thời gian dài ho liên tục. Kết quả xét nghiệm cho thấy cô bị lao phổi rất nặng, phải điều trị nội trú dài ngày. Đáng chú ý khi bố cô mất do bệnh lao vài năm trước và gia đình cô bán hàng ăn, nên nguy cơ lây nhiễm là có thể.
Thực tế này cho thấy bệnh lao vẫn âm thầm tồn tại trong cộng đồng, ngay ở đô thị lớn.
Theo ông Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia, mỗi năm, Việt Nam có khoảng 184.000 ca mắc lao mới, trong đó, 9.400 trường hợp lao kháng thuốc, và khoảng 12.000 người tử vong. Khu vực phía Nam có gánh nặng bệnh lao cao nhất trong cả nước, chiếm khoảng 60% tổng số ca lao trên toàn quốc.
Điều đáng nói, gần 40% người bệnh lao không có triệu chứng rõ ràng, khiến việc phát hiện dựa trên dấu hiệu lâm sàng trở nên vô cùng khó khăn. Vì thế, bệnh lao vẫn đang là gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế và đời sống người dân.
Việt Nam hiện nằm trong nhóm 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới, và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới.
Những kết quả đáng ghi nhận
Ông Lượng cho biết những năm gần đây, hệ thống chính sách về phòng chống lao tại Việt Nam ngày càng hoàn thiện, từ chiến lược quốc gia đến các hướng dẫn chuyên môn cụ thể, tạo nền tảng vững chắc cho việc triển khai các hoạt động phòng chống lao.
Năm 2025, Chương trình Chống lao Quốc gia đã phát hiện hơn 119.000 bệnh nhân lao, tăng 5% so với năm trước. Tỷ lệ điều trị thành công đạt khoảng 90%, cao hơn mức trung bình toàn cầu. chỉ là 88%. Đây là những con số cho thấy nỗ lực của đội ngũ y tế trong việc phát hiện và điều trị bệnh.
Đặc biệt, việc ứng dụng các phương tiện chẩn đoán hiện đại như X-quang kỹ thuật số và xét nghiệm GeneXpert đã giúp rút ngắn thời gian phát hiện bệnh, nâng cao độ chính xác và tạo điều kiện để người bệnh được điều trị sớm. Hoạt động truyền thông được đẩy mạnh, cũng góp phần giảm kỳ thị đối với người mắc lao, khuyến khích người dân chủ động đi khám và điều trị.
Hướng đi mới: phát hiện sớm từ cộng đồng
Tại Việt Nam công tác phòng chống lao vẫn còn nhiều thách thức, khi số người không được khám sàng lọc bệnh lao ước khoảng 40 – 50% dân số. Nhiều người mắc lao chưa được phát hiện do không có triệu chứng rõ ràng hoặc chưa có thói quen khám sức khỏe định kỳ.
Chính vì vậy, năm 2026, Chương trình Chống lao Quốc gia đặt trọng tâm vào việc phát hiện sớm bệnh lao ngay từ cộng đồng, thông qua việc lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân.
Ông Lượng cho biết từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe ít nhất mỗi năm một lần, trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân bắt buộc phải được chụp X-quang và xét nghiệm GeneXpert.
Ngành y tế cũng đề xuất bổ sung nội dung sàng lọc lao vào danh mục khám sức khỏe định kỳ, tăng cường đào tạo cho đội ngũ bác sĩ về phát hiện và kiểm soát bệnh lao, cũng như xây dựng hệ thống bệnh viện chuyên sâu về lao và bệnh phổi tại các địa phương.
Một điểm mới đáng chú ý là việc lập sổ sức khỏe điện tử cho người dân, trong đó tích hợp thông tin về bệnh lao, giúp theo dõi sức khỏe lâu dài và hỗ trợ quản lý điều trị hiệu quả hơn.
Ngoài ra, việc lồng ghép sàng lọc lao với các bệnh hô hấp khác như hen phế quản hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cũng được đề xuất nhằm tận dụng nguồn lực và nâng cao hiệu quả phát hiện bệnh.
Khi mỗi người dân chủ động khám sức khỏe định kỳ, khi cộng đồng không còn kỳ thị người bệnh, và khi hệ thống y tế được đầu tư đầy đủ nguồn lực, mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030 sẽ không còn xa vời.
Trong bối cảnh lao vẫn là gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng, Ngày Thế giới phòng chống lao 24/3 năm nay mang chủ đề “Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt – Nhân dân đồng hành!”
Còn tại Việt Nam, chủ đề được cụ thể hóa bằng thông điệp “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”.
Đây là một bước chuyển quan trọng, phù hợp với định hướng của ngành y tế là chuyển từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng.
