Gần 100 quốc gia, vùng lãnh thổ, tổ chức quốc tế tham dự
Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13 chính thức khai mạc ngày 15/9 tại Trung tâm Hội nghị quốc tế Bắc Kinh, kéo dài đến ngày 17/9. Chủ đề năm nay là “Đồng thuận về ổn định, cùng thúc đẩy quản trị an ninh”. Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân đã phát biểu khai mạc và đọc Thư chào mừng của Chủ tịch Tập Cận Bình; Phó chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính chủ trì tiệc chào mừng.
Theo Bộ Quốc phòng Trung Quốc, gần 100 quốc gia, vùng lãnh thổ và tổ chức quốc tế cử đoàn chính thức tham dự, cùng các chuyên gia, học giả trong và ngoài nước. Trong số này có hơn 60 đại diện cấp bộ trưởng và cấp tổng tham mưu trưởng quân đội trở lên. Đoàn Việt Nam do Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng dẫn đầu.
Quy mô này đặc biệt đáng chú ý bởi Diễn đàn Hương Sơn năm nay diễn ra đúng dịp 20 năm thành lập diễn đàn. Từ một diễn đàn đối thoại chủ yếu dành cho giới nghiên cứu và các viện nghiên cứu quốc phòng, Hương Sơn đã phát triển thành một nền tảng đối thoại an ninh quốc tế có sự tham gia trực tiếp của quan chức quốc phòng, quân đội, tổ chức quốc tế và các học giả.
Chương trình năm nay gồm 4 phiên toàn thể và 8 phiên thảo luận chuyên đề, tập trung vào trật tự quốc tế và ổn định chiến lược, những khó khăn trong giải quyết xung đột cục bộ, an ninh và rủi ro tại châu Á - Thái Bình Dương, cũng như vai trò của các nước đang phát triển.
Ngoài ra, các phiên chuyên đề còn đề cập các vấn đề an ninh các tuyến hàng hải, quản trị an ninh biển, rủi ro từ ứng dụng quân sự của công nghệ mới và quản trị an ninh không gian.
Mỹ nâng cấp cấp độ tham dự nhưng thay đổi vào phút chót
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Hương Sơn năm nay là sự hiện diện của Mỹ. Phía Mỹ ban đầu dự định cử bà Cynthia Carras, Giám đốc cấp cao phụ trách các vấn đề Trung Quốc thuộc Bộ Quốc phòng dẫn đầu đoàn đại biểu, nhưng được biết bà đã không thể tham dự vì bận việc đột xuất.
Việc Mỹ thông báo cử một quan chức cấp cao phụ trách chính sách Trung Quốc tới Bắc Kinh được xem là mức tham dự cao hơn các năm trước, khi Mỹ chỉ cử tùy viên quốc phòng tại Đại sứ quán Mỹ ở Bắc Kinh tới.
Trước khi diễn đàn khai mạc, Reuters nhận định Hương Sơn năm nay diễn ra trong bối cảnh căng thẳng liên quan Đài Loan, Biển Đông và những tranh luận về cam kết an ninh của Mỹ tại châu Á; đồng thời đang chuẩn bị diễn ra các cuộc tiếp xúc Trung – Mỹ cấp cao hơn.
Do đó, sự tham dự của một quan chức cấp cao Mỹ không đơn thuần mang ý nghĩa nghi lễ. Nó tạo thêm một kênh để hai bên theo dõi lập trường của nhau về ổn định chiến lược, an ninh khu vực và các vấn đề quân sự.
Đài Tiếng nói Hoa Kỳ (VOA) hôm 15/9 đưa tin Bộ Quốc phòng Mỹ đã xác nhận bà Cynthia Carras sẽ dẫn đầu đoàn đại biểu tham dự Diễn đàn Hương Sơn. Tuy nhiên, bà Carras đã không xuất hiện tại tiệc đón tiếp tối cùng ngày do “bận đột xuất”. Tờ Bưu điện Nam Hoa Buổi sáng (SCMP) dẫn nguồn tin nội bộ tiết lộ bà Carras không thể tới tham dự vì lý do sức khỏe. Một nguồn tin khác cho biết, Chuẩn tướng Stacy Kihara, Tùy viên Quốc phòng thuộc Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc, sẽ là người thay thế dẫn đầu đoàn tham dự.
Trước đó, trang tin Guancha của Trung Quốc từng nhận định: Việc bà Carras tham dự chưa thể coi là bước "nâng cấp lịch sử" về cấp độ đại biểu của Mỹ. Mức độ này vẫn thấp hơn so với năm 2024 - thời điểm đoàn Mỹ do ông Michael Chase, Phó Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng phụ trách các vấn đề Trung Quốc dẫn đầu. Sự xuất hiện của bà Carras thực ra chỉ là bước phục hồi nhẹ sau khi phía Mỹ hạ cấp độ xuống mức chỉ cử đại diện Tùy viên Quốc phòng Đại sứ quán tham dự vào năm 2025. Như vậy, việc bà Carras vắng mặt vào phút chót đã khiến cấp độ đại biểu Mỹ quay trở lại mức như năm 2025.
Vắng bóng quan chức quốc phòng chính thức Nhật Bản
Một điều đáng chú ý của diễn đàn Hương Sơn năm nay là các quan chức thuộc Bộ Quốc phòng Nhật Bản không tham dự.
Theo Kyodo được các nguồn tin Nhật - Trung dẫn lại, các nhà nghiên cứu thuộc Viện Nghiên cứu Quốc phòng Nhật Bản, từng tham dự Hương Sơn năm trước, nhưng năm nay không nhận được lời mời từ Trung Quốc. Tùy viên quốc phòng Nhật Bản tại Trung Quốc cũng không tham dự.
Cựu Thủ tướng Nhật Bản Yukio Hatoyama – một người có quan điểm đối lập với Thủ tướng Sanae Takaichi trong vấn đề Đài Loan - xuất hiện tại diễn đàn, nhưng với tư cách cá nhân, không đại diện chính phủ Nhật Bản.
Sự khác biệt này diễn ra trong bối cảnh quan hệ Trung - Nhật đang chịu tác động từ những tranh luận gay gắt liên quan Đài Loan và an ninh khu vực.
Nó cũng cho thấy Hương Sơn không chỉ là nơi Trung Quốc trình bày quan điểm về an ninh, mà còn là một “nhiệt kế” để quan sát mức độ tham gia của các cường quốc và các nước trong khu vực vào các cơ chế đối thoại do Bắc Kinh chủ trì.
Sáu cuộc đối thoại nóng về an ninh thế giới
Theo Bộ Quốc phòng Trung Quốc, trong ngày đầu tiên, đã diễn ra 6 cuộc đối thoại cấp cao với các chủ đề trải rộng từ trật tự thế giới đến AI. Các chủ đề gồm: Thúc đẩy một thế giới đa cực bình đẳng và có trật tự; giải quyết chính trị các cuộc xung đột cục bộ; xây dựng quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng giữa Trung Quốc và Mỹ; xây dựng hệ thống quản trị toàn cầu công bằng hơn; thúc đẩy đối thoại đa phương; tăng cường quản trị an ninh quốc tế đối với trí tuệ nhân tạo.
Danh sách khách mời cũng cho thấy phạm vi đối thoại của Hương Sơn đang mở rộng. Cựu Thủ tướng Nhật Bản Yukio Hatoyama, cựu Tổng thư ký Tổ chức Hợp tác Thượng Hải Vladimir Norov, cựu Tổng giám đốc Hội đồng Đối ngoại Nga Andrey Kortunov, các học giả Mỹ và Trung Quốc, trong đó có cựu Đại sứ Trung Quốc tại Mỹ Thôi Thiên Khải, cùng tham gia các phiên thảo luận.
Đặc biệt, “AI và chiến tranh tương lai” trở thành một chủ đề nổi bật. Đây là dấu hiệu cho thấy các diễn đàn quốc phòng quốc tế ngày càng phải xử lý đồng thời những vấn đề truyền thống như tên lửa, xung đột và cân bằng lực lượng với những thách thức mới từ AI, không gian mạng, không gian vũ trụ và các hệ thống vũ khí tự động.
Trung Quốc đặt trọng tâm vào “ổn định” và “quản trị”
Thông điệp của phía Trung Quốc tại Hương Sơn năm nay tập trung vào hai từ khóa: “ổn định” và “quản trị”.
Phó Chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính phát biểu tại tiệc chào mừng diễn đàn tối 15/9, cho rằng tình hình quốc tế đang trải qua những biến động phức tạp và các yếu tố bất ổn, không xác định gia tăng.
Ông đưa ra bốn đề xuất: duy trì các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc và bình đẳng chủ quyền; thúc đẩy chủ nghĩa đa phương thực chất; giải quyết bất đồng và tranh chấp thông qua đối thoại, tham vấn; đồng thời tăng cường quản trị các lĩnh vực công nghệ mới như AI, không gian mạng và không gian vũ trụ. Đáng chú ý, ông Hàn Chính nhấn mạnh cần tránh việc sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, đồng thời kêu gọi ngăn ngừa xung đột leo thang và lan rộng.
Những thông điệp này phù hợp với cách Trung Quốc định vị Hương Sơn như một nền tảng đối thoại an ninh đa phương, đồng thời phản ánh ưu tiên của họ trong việc thúc đẩy một cấu trúc an ninh quốc tế mà Trung Quốc cho là có tính đại diện và bao trùm hơn.
Không chỉ là “Shangri-La của Trung Quốc”
Diễn đàn Hương Sơn thường được đặt cạnh Đối thoại Shangri-La tại Singapore, một diễn đàn an ninh có sức ảnh hưởng ở châu Á.
Tuy nhiên, hai diễn đàn có cách tổ chức và môi trường chính trị khác nhau. Hương Sơn được Trung Quốc xây dựng từ năm 2006 và ban đầu chủ yếu là kênh trao đổi giữa các viện nghiên cứu quốc phòng. Sau hai thập niên, diễn đàn đã thu hút ngày càng nhiều quan chức quốc phòng và quân đội cấp cao.
Việc gần 100 quốc gia, tổ chức và vùng lãnh thổ tham dự năm nay cho thấy Hương Sơn đã trở thành một trong những kênh đối thoại an ninh quốc tế đáng chú ý của Trung Quốc.
Tuy nhiên, sức ảnh hưởng của diễn đàn không chỉ phụ thuộc vào số lượng đại biểu mà còn nằm ở khả năng biến đối thoại thành các kênh liên lạc thực chất giữa những quốc gia có bất đồng chiến lược. Đây cũng là lý do sự hiện diện của Mỹ tại Hương Sơn năm nay gây chú ý và được theo dõi sát sao.
Diễn đàn Hương Sơn trong một châu Á nhiều biến động
Thời điểm tổ chức diễn đàn Hương Sơn năm nay có ý nghĩa đặc biệt. Các cuộc xung đột kéo dài tại nhiều khu vực, cạnh tranh Trung - Mỹ, căng thẳng tại eo biển Đài Loan và Biển Đông, cùng sự phát triển nhanh chóng của AI và vũ khí tự động đang khiến khái niệm “ổn định chiến lược” trở nên phức tạp hơn.
Một cuộc khủng hoảng quân sự ngày nay không còn chỉ xoay quanh số lượng tàu chiến, máy bay hay tên lửa. AI, vệ tinh, chiến tranh mạng, hệ thống không người lái và khả năng tấn công chính xác tầm xa đang làm thay đổi cách các nước đánh giá nguy cơ xung đột.
Việc đưa AI, không gian vũ trụ, an ninh biển và công nghệ quân sự mới vào chương trình nghị sự cho thấy những thay đổi này đã trở thành một phần của chương trình an ninh quốc tế chính thống.
Trong bối cảnh đó, diễn đàn Hương Sơn lần thứ 13 không chỉ là một hội nghị quốc phòng thường niên, còn là một phép thử đối với khả năng của Trung Quốc trong việc sử dụng diễn đàn đa phương để mở rộng đối thoại an ninh, duy trì các kênh liên lạc với các cường quốc và thúc đẩy quan điểm của nước này về một cấu trúc an ninh quốc tế đang thay đổi.
Với sự tham dự của Mỹ ở cấp độ cao hơn, sự vắng mặt của các đại diện chính thức thuộc Bộ Quốc phòng Nhật Bản và sự góp mặt của gần 100 quốc gia, Hương Sơn 2026 vì thế trở thành một trong những điểm quan sát đáng chú ý đối với cục diện an ninh châu Á trong những tháng cuối năm.
Theo Xinhua, 81cn, UDN
