Sáng 21/2, tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội của Quốc hội, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) dành toàn bộ thời gian phân tích việc tăng lương cơ sở có thực sự đáp ứng nhu cầu sống của cán bộ, công chức, viên chức.
Theo ông Bình, trong tiến trình cải cách chính sách tiền lương, việc điều chỉnh mức lương cơ sở không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định trực tiếp đến đời sống, động lực làm việc và chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Ông Bình nhận định những năm gần đây, Nhà nước đã có những bước tích cực khi nâng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 1,8 triệu đồng rồi 2,34 triệu đồng/tháng và dự kiến tiếp tục tăng lên 2,53 triệu đồng từ ngày 1/7/2026.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay không còn là có tăng hay không mà là tăng ở mức nào để vừa đảm bảo đời sống, vừa phù hợp với khả năng ngân sách, đồng thời tạo động lực phát triển khu vực công.
Ông Bình cho rằng mức 2,53 triệu đồng/tháng từ 1/7 là một bước tăng hợp lý về mặt kỹ thuật nhưng chưa đủ mạnh để nói rằng đã bảo đảm cuộc sống cho đa số người làm khu vực công.
"Mức này chỉ tăng khoảng 8,12% so với 2,34 triệu đồng hiện hành, tức là cao hơn lạm phát bình quân năm 2025 (3,63%) và cũng cao hơn mức CPI bình quân quý I/2026 là 3,51%, nên về danh nghĩa và khả năng thực tế, người hưởng lương ngân sách có thêm một phần thu nhập dương", đại biểu quốc hội phân tích.
Theo ông Bình, mức tăng này khá gần với nhịp tăng lương tối thiểu vùng năm 2026 của khu vực doanh nghiệp - khoảng 7,2%.
“Nhưng nếu hỏi là mức đó đã đủ để người khu vực công sống được bằng lương chưa, theo tôi là chưa, nhất là đối với người mới vào nghề, người không có nguồn thu bổ sung và người làm việc ở đô thị lớn”, ông Bình nêu quan điểm.
Ông tính toán với một công chức mới vào nghề, hệ số lương 1,86 thì chỉ đạt khoảng 4,7 triệu đồng/tháng trước khi trừ bảo hiểm, trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến từ 6 đến 7 triệu đồng/tháng. Điều này cho thấy một khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản.
Hệ quả là người lao động khó sống độc lập bằng lương, phải phụ thuộc vào nguồn thu nhập bổ sung, giảm động lực và chất lượng cuộc sống. Do đó, đại biểu tỉnh Vĩnh Long khẳng định mức 2,53 triệu đồng chỉ đạt mục tiêu ổn định, chưa đạt mục tiêu bảo đảm đời sống.
Mặt khác, ông Bình cho biết từ năm từ ngày 1/1/2026, lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp đã lên 5,31 triệu đồng ở vùng I; 4,73 triệu đồng ở vùng II; 4,14 triệu đồng ở vùng III và 3,7 triệu đồng ở vùng IV. Bình quân bốn vùng là khoảng 4,47 triệu đồng/tháng.
“Nếu lấy mức lương cơ sở mới 2,53 triệu nhân với hệ số khởi điểm thấp là 1,86 thì tiền lương theo công thức cũ chỉ khoảng 4,7 triệu đồng/tháng. Với hệ số 2,1 thì khoảng 5,3 triệu đồng/tháng. Nói cách khác, người ở nhóm thấp nhất chỉ vừa nhỉnh hơn mức lương tối thiểu vùng bình quân, còn người ở nhóm 2,1 thì chỉ vừa chạm ngưỡng vùng I”, đại biểu Bình phân tích.
Với mặt bằng chi phí ở đô thị, ông cho rằng thu nhập trên chỉ đủ “cầm cự”, chưa phải mức bảo đảm cuộc sống ổn định.
Đề xuất tăng lương cơ sở lên 2,7 triệu đồng/tháng
Bên cạnh đó, ông Bình chỉ ra là ngay trong năm 2025, nhiều nhóm chi phí thiết yếu tăng nhanh hơn CPI chung, như nhà ở, điện, nước và vật liệu xây dựng tăng 8,3%. Còn thuốc và dịch vụ y tế tăng 12,92%.
“Điều này rất quan trọng vì đây là các khoản chi thiết yếu của hộ gia đình, công chức, viên chức. Vì vậy, dù lương cơ sở tăng 8,12%, cảm nhận thực tế của nhiều người có thể là đỡ hơn trước chứ chưa đạt mức an tâm, nhất là khi còn nuôi con, thuê nhà, đi lại, học hành và chăm sóc y tế”, ông Bình nói.
Từ các phân tích thực tiễn về thu nhập và chi phí sống, ông Bình cho rằng mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng, tức là tăng khoảng 13 đến 15% so với mức lương cơ sở hiện hành, là một phương án hợp lý và khả thi hơn trong giai đoạn hiện nay.
Theo tính toán của ông Bình, về mặt thu nhập thực tế, với mức này, người có hệ số 1,86 có thể đạt khoảng 4,9 đến 5 triệu đồng/tháng. Người có hệ số 2,1 đạt trên 5,5 triệu đồng/tháng. So với mức 2,53 triệu đồng thì thu nhập tăng thêm khoảng 200.000 đến 400.000 đồng/tháng. Đây là mức tăng có ý nghĩa rõ rệt đối với nhóm có thu nhập thấp.
Quan trọng hơn, theo ông, mức này giúp thu hẹp khoảng cách với lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp và áp lực thiếu hụt chi tiêu thiết yếu.
“Về mặt đời sống và tâm lý, mức tăng lên 2,65 đến 2,7 triệu đồng tuy chưa thể bảo đảm hoàn toàn sống được bằng lương ở đô thị lớn nhưng có ý nghĩa quan trọng giúp người lao động giảm phụ thuộc vào nguồn thu nhập ngoài lương, tạo cảm nhận rõ ràng về sự cải thiện thu nhập thay vì chỉ tăng danh nghĩa, góp phần ổn định tâm lý và nâng cao động lực làm việc, đặc biệt trong bối cảnh thiết yếu như nhà ở, y tế, điện nước tăng nhanh hơn CPI chung”, ông Bình nêu quan điểm.
Về mặt cân đối ngân sách, theo đại biểu tỉnh Vĩnh Long, mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng có ưu điểm không tạo áp lực quá lớn lên ngân sách Nhà nước, có thể thực hiện nếu đi kèm tinh giản biên chế, cơ cấu lại chi tiêu công, giảm các khoản chi kém hiệu quả và điểm mấu chốt là đạt được sự cân bằng giữa khả năng chi trả và yêu cầu cải thiện đời sống.
"Việc nâng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng là cần thiết nhưng chưa đủ để giải quyết căn bản bài toán đời sống người làm việc trong khu vực công. Trong điều kiện hiện nay mức tăng lên mức 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng và nói rằng đây là phương án tối ưu về tổng thể, vừa đảm bảo tính khả thi vừa tạo được bước chuyển biến thực chất, đồng thời mở đường cho các bước cải cách sâu hơn trong thời gian tới", ông Bình đề xuất.
