Ông Hoàng Nguyên Vân, Phó Viện trưởng Viện Sáng tạo Chuyển đổi số (VIDTI) chia sẻ như vậy tại hội thảo quốc tế: "Định hình tương lai hạ tầng khóa công khai (PKI): Chuyển đổi các tiêu chuẩn mật mã cho dịch vụ tin cậy hướng tới kỷ nguyên hậu lượng tử" diễn ra ngày 21/7.
Thách thức của các công nghệ mật mã truyền thống
Theo ông Hoàng Nguyên Vân, nguy cơ từ máy tính lượng tử không còn là câu chuyện của tương lai xa mà đã hiện hữu. Khi máy tính lượng tử đủ mạnh, nhiều thuật toán mật mã đang bảo vệ dữ liệu của cơ quan nhà nước, quốc phòng, tài chính, ngân hàng, y tế và các hạ tầng thiết yếu có thể bị phá vỡ.
"Những dữ liệu có tuổi đời và giá trị lưu trữ lâu dài từ 25 đến 30 năm, như hồ sơ tài chính, tài sản chiến lược, hợp đồng dịch vụ công hay dữ liệu y tế, nếu không được bảo vệ bằng các chuẩn mã hóa mới thì rủi ro bị thu thập ngay từ bây giờ để giải mã trong tương lai là rất lớn", Phó Viện trưởng VIDTI nói.
Nhiều cuộc tấn công mạng hiện nay đã chuyển sang hình thức HNDL (Harvest now, Decrypt later - Thu hoạch trước, giải mã sau), tức là kẻ tấn công đánh cắp dữ liệu từ hôm nay và chờ đến khi máy tính lượng tử đủ mạnh để giải mã. Nếu các hệ thống mật mã hiện nay bị phá vỡ, hậu quả sẽ rất nghiêm trọng đối với hoạt động tài chính, thanh toán, y tế cũng như toàn bộ các dịch vụ thiết yếu.
Ông Vân dự báo máy tính lượng tử đang làm thay đổi toàn bộ cách tiếp cận về an toàn thông tin. Vì vậy, nhiều quốc gia đã coi chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử là một chiến lược quốc gia, thay vì chỉ là một bài toán kỹ thuật.
"Tất cả các quốc gia đều đang đối mặt với rủi ro an ninh từ máy tính lượng tử. Khi toàn bộ nền kinh tế vận hành trên môi trường số, câu chuyện không chỉ là bảo vệ dữ liệu mà còn là bảo vệ chủ quyền số và chủ quyền công nghệ", ông nhấn mạnh.
Ưu tiên xây dựng năng lực "Crypto-Agility"
Theo Phó Viện trưởng VIDTI, nguyên tắc trọng tâm trong quá trình chuyển đổi là "Crypto-Agility first". Đây là khả năng cho phép kiến trúc hệ thống thay đổi các thuật toán mã hóa một cách linh hoạt, bảo đảm tính liên thông và giảm thiểu rủi ro gián đoạn khi các thuật toán truyền thống không còn an toàn.
Thay vì chờ đến khi các mối đe dọa lượng tử trở thành hiện thực, các tổ chức cần bắt đầu chuẩn bị ngay từ bây giờ để bảo vệ dữ liệu.
Ông Vân đề xuất lộ trình chuyển đổi theo 3 giai đoạn, bắt đầu từ kiểm kê tài sản mật mã, tiếp đến là thử nghiệm các giải pháp và cuối cùng triển khai trên các hệ thống ưu tiên, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát và xây dựng kế hoạch chuyển đổi cho các giai đoạn tiếp theo.
Theo ông, việc chuyển đổi không thể thực hiện đồng loạt trong thời gian ngắn mà cần một lộ trình nhiều năm, bao gồm đánh giá hệ thống, lựa chọn giải pháp, triển khai song song giữa công nghệ hiện có và công nghệ hậu lượng tử trước khi thay thế hoàn toàn.
Kiểm kê toàn bộ tài sản mật mã trước khi chuyển đổi
Một bước đi then chốt được ông Hoàng Nguyên Vân nhấn mạnh là thực hiện kiểm kê tài sản mật mã (Cryptographic Inventory) trên phạm vi toàn diện.
Theo đó, các tổ chức cần rà soát toàn bộ hạ tầng công nghệ thông tin, từ nền tảng điện toán đám mây (Cloud), thiết bị HSM, hệ thống PKI, chữ ký số, các ứng dụng thanh toán đến các giao thức và thư viện mật mã đang sử dụng, qua đó phân loại rõ tài sản và đánh giá tác động khi thay đổi thuật toán.
Ông cũng cho rằng cần đánh giá đầy đủ các thiết bị bảo mật, hệ thống xác thực, chứng thực điện tử và các nền tảng công nghệ để xác định khả năng tương thích với các thuật toán hậu lượng tử.
Việc chuyển đổi không chỉ dừng ở thay đổi thuật toán mà còn liên quan đến toàn bộ hạ tầng công nghệ thông tin, từ thiết bị mạng, máy chủ, hệ thống xác thực, quy trình vận hành đến các ứng dụng nghiệp vụ.
Để bảo đảm an toàn trong giai đoạn chuyển tiếp, ông đề xuất áp dụng mô hình mật mã lai ghép (Hybrid Model), kết hợp các thuật toán hiện nay với các thuật toán kháng lượng tử, như Lattice-based Cryptography.
Đồng thời, cần sử dụng các thuật toán định danh số có độ dài khóa lớn hơn cho các giao dịch thực tế và nâng cấp hạ tầng mạng, máy chủ để đáp ứng yêu cầu tài nguyên của các thuật toán mới.
Theo ông, quá trình này đòi hỏi sự tham gia của toàn bộ hệ thống, từ cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp công nghệ đến các tổ chức tài chính, ngân hàng và đơn vị vận hành hạ tầng số.
Việt Nam cần chuẩn bị từ bây giờ
Theo ông Hoàng Nguyên Vân, Việt Nam cần nhìn nhận chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử là một chiến lược quốc gia. Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ và giải pháp nước ngoài, sẽ tồn tại nhiều rủi ro đối với chủ quyền số và khả năng kiểm soát hệ thống.
Ông cho rằng thời điểm hiện nay tương tự bài toán Y2K trước năm 2000. Khi đó, nhiều người cho rằng nguy cơ chưa rõ ràng, nhưng nếu không chuẩn bị từ sớm thì hậu quả sẽ rất lớn. Với mật mã hậu lượng tử cũng vậy, Việt Nam cần xây dựng chiến lược, đánh giá hiện trạng và lập lộ trình chuyển đổi ngay từ bây giờ.
Các lĩnh vực cần được ưu tiên gồm cơ quan nhà nước, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, y tế, giáo dục, năng lượng, viễn thông, giao thông và các hạ tầng trọng yếu khác.
Theo ông, Việt Nam đã và đang tham gia vào tiến trình mật mã hậu lượng tử (PQC) toàn cầu, đồng thời các tổ chức trong nước đã bắt đầu phát triển các giải pháp "Make in Vietnam" gắn với công nghệ lượng tử, trong đó có nền tảng tích hợp thuật toán mã khối MKV.
Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, việc xây dựng đội ngũ chuyên gia, làm chủ công nghệ chip mật mã và tham gia các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế như FIDO và ISO sẽ góp phần xây dựng "Niềm tin số" (Digital Trust), bảo vệ chủ quyền mạng và nâng cao năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong khu vực.
"Nếu chúng ta tận dụng tốt khoảng thời gian 2 năm tới để triển khai lộ trình này, Việt Nam sẽ có cơ hội bứt phá và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế", ông Vân nói.
