Tiến độ đầu tư trạm dừng nghỉ chưa đạt kế hoạch
Thanh tra Chính phủ vừa công bố nội dung giải mật một phần Kết luận thanh tra số 316/KL-TTCP ngày 16/9/2025 của Thanh tra Chính phủ về việc chấp hành chính sách, pháp luật trong việc thực hiện Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025 đến các cơ quan, đơn vị.
Theo nội dung kết luận thanh tra được Thanh tra Chính phủ công bố, dự án có tổng chiều dài 729 km, đi qua địa bàn 12 tỉnh, thành phố gồm Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Cần Thơ, Hậu Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu và Cà Mau (sau sắp xếp đơn vị hành chính là 9 tỉnh, thành phố: Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau).
Dự án được chia thành 12 dự án thành phần, triển khai theo hình thức đầu tư công. Tổng mức đầu tư của dự án là hơn 146.985 tỷ đồng.
Theo kết luận thanh tra, việc tổ chức đầu tư trạm dừng nghỉ và hệ thống giám sát điều hành giao thông còn nhiều vướng mắc.
Theo Tiêu chuẩn TCVN 5729:2012 và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 43:2012/BGTVT, trạm dừng nghỉ trên đường cao tốc là công trình thuộc kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, được xây dựng để phục vụ người và phương tiện tham gia giao thông; đồng thời có thể khai thác kinh doanh dịch vụ theo hình thức xã hội hóa.
Vì vậy, khi phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi các dự án thành phần, Bộ GTVT cũ (nay là Bộ Xây dựng) chỉ hoạch định đầu tư trạm dừng nghỉ, xác định quy mô, diện tích trên cơ sở bảo đảm các chức năng cơ bản như bãi đỗ xe, khu vệ sinh, cung cấp nhiên liệu, khu dịch vụ và đường kết nối cao tốc; việc đầu tư được triển khai ở các bước tiếp theo.
Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp nhiều khó khăn do các quy định về xã hội hóa đầu tư, kinh doanh trạm dừng nghỉ chưa đầy đủ, đồng bộ. Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 115 và Bộ Kế hoạch và Đầu tư ban hành Thông tư số 15 các dự án trạm dừng nghỉ chưa có nhà đầu tư nộp hồ sơ dự thầu trước ngày 1/8/2024 phải dừng lựa chọn nhà đầu tư để hủy thầu và tổ chức đấu thầu lại trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ xác định tiến độ đầu tư các trạm dừng nghỉ còn chậm so với dự kiến. Theo mạng trạm dừng nghỉ được phê duyệt, toàn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông dự kiến đầu tư mới 24 trạm dừng nghỉ, trong đó 21 trạm thuộc các dự án đầu tư và 3 trạm chưa có trong dự án đầu tư. Đến thời điểm thanh tra, 18/21 trạm đã ký hợp đồng với nhà đầu tư, còn 3 trạm chưa ký hợp đồng.
Riêng Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025 có 13 trạm dừng nghỉ. Trong đó, 8 trạm đã hoàn thành lựa chọn nhà đầu tư, ký hợp đồng và triển khai thực hiện; 7 trạm đã lựa chọn được nhà đầu tư; 5 trạm đang hoàn thiện thủ tục đánh giá kết quả lựa chọn nhà đầu tư; 1/13 trạm phải điều chỉnh hồ sơ mời thầu do sau hai lần gia hạn vẫn không có nhà đầu tư tham gia.
Đối với hệ thống giao thông thông minh (ITS), hệ thống thu phí điện tử không dừng (ETC) và trạm kiểm soát tải trọng xe, Thanh tra Chính phủ dẫn Nghị quyết số 44 của Quốc hội yêu cầu dự án phải áp dụng các công nghệ tiên tiến, hiện đại, bảo đảm yêu cầu an toàn, đồng bộ, chất lượng và hiệu quả; đồng thời thực hiện thu phí tự động không dừng trong khai thác, vận hành.
Đến nay, Bộ Xây dựng đã phê duyệt thiết kế cơ sở hệ thống ITS, ETC và trạm kiểm soát tải trọng xe. Các chủ đầu tư đang triển khai lựa chọn nhà thầu tư vấn thiết kế, tư vấn thẩm tra bước thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở, dự kiến hoàn thành công tác thiết kế để lựa chọn nhà thầu thi công, bảo đảm hoàn thành đồng bộ toàn dự án.
Căn cứ yêu cầu tại Nghị quyết 344/2022/QH15 của Quốc hội, cơ quan thanh tra chỉ rõ Bộ Xây dựng cần khẩn trương triển khai thực hiện hệ thống thu phí điện tử không dừng theo đúng chủ trương, yêu cầu của Quốc hội và Chính phủ.
Giảm dự toán hơn 1.143 tỷ đồng nhưng nhiều khuyết điểm vẫn tồn tại
Theo kết luận Thanh tra, thực hiện các nhiệm vụ được Chính phủ giao về triển khai Nghị quyết số 44/2022/QH15 đối với Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng), các cơ quan chức năng và các Ban Quản lý dự án (chủ đầu tư các dự án thành phần) đã nỗ lực, triển khai hoàn thành cơ bản, đầy đủ các nhiệm vụ được giao.
Trong thời gian ngắn, Bộ đã tổ chức khởi công toàn bộ 12 dự án thành phần với khối lượng công việc lớn, bảo đảm các thủ tục pháp lý để đáp ứng tiến độ theo Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Tiến độ các dự án thành phần cơ bản đáp ứng kế hoạch, có dự án hoàn thành vượt tiến độ. Trong quá trình thực hiện, Bộ Giao thông vận tải cũng chỉ đạo các cơ quan chức năng, chủ đầu tư chủ động rà soát, qua đó tổng giá trị dự toán sau rà soát giảm khoảng hơn 1.143 tỷ đồng
Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ kết luận Bộ Giao thông vận tải còn nhiều tồn tại, hạn chế. Cụ thể, Bộ chưa thực hiện triệt để chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, không thống nhất trong chỉ đạo điều hành việc phân chia gói thầu xây lắp; định hướng lập, phê duyệt hồ sơ yêu cầu có nội dung chưa đúng quy định; công tác thẩm định thiết kế, dự toán còn nhiều khuyết điểm, thiếu chặt chẽ, chưa đúng quy định;
Phê duyệt thiết kế các dự án thành phần theo phân kỳ đầu tư nhưng chưa có thiết kế tổng thể hoàn chỉnh cho tương lai, dẫn đến nhiều hạng mục, công trình không bảo đảm khai thác đầy đủ các phần công trình đã được đầu tư trước.
Theo kết luận thanh tra, sau 16 năm mới ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc, trong thời gian dài công tác quản lý nhà nước chuyên ngành về giao thông đường bộ, nhất là hệ thống đường bộ cao tốc, trong đó có Dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, không bảo đảm đồng bộ về kỹ thuật và thông số thiết kế; nhiều tuyến cao tốc đã đưa vào vận hành nhưng chưa có trạm dừng nghỉ, thiếu cơ sở hạ tầng cần thiết; chậm xây dựng phương án, tổ chức thực hiện thu hồi vốn đầu tư dự án; chậm báo cáo Chính phủ trình Quốc hội việc điều chỉnh diện tích đất rừng và đất trồng lúa nước thuộc dự án.
Cơ quan thanh tra kết luận trách nhiệm đối với những thiếu sót, vi phạm nêu trên thuộc Bộ Giao thông vận tải và các tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan qua từng thời kỳ.
Thu hồi đối với các hạng mục tính sai khối lượng, định mức, đơn giá
Đối với các Ban QLDA là chủ đầu tư các dự án thành phần, Thanh tra Chính phủ xác định việc tham mưu Bộ phê duyệt thiết kế phân kỳ đầu tư chưa đúng Tiêu chuẩn TCVN 5729:2012, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, ùn tắc, tai nạn giao thông khi dự án đưa vào khai thác.
Kết luận còn nêu rõ việc lập, trình thẩm định, phê duyệt dự toán gói thầu xây lắp có nhiều sai sót, khuyết điểm; nhiều hạng mục thay đổi khối lượng giữa hợp đồng với khối lượng thực tế, dự toán công tác vận chuyển đất, dự toán có các chi phí đang tạm tính, chưa đủ cơ sở thanh toán;
Sử dụng, vận dụng mã định mức mới, định mức cần điều chỉnh chưa được thẩm định; khối lượng một số hạng mục công việc giảm giữa hồ sơ dự toán và hồ sơ thiết kế kỹ thuật; xác định chi phí thuế tài nguyên không có cơ sở, làm tăng dự toán;
Sử dụng phương pháp bình quân gia quyền trữ lượng để xác định đơn giá vật liệu không có trong quy định pháp luật… phải giảm trừ số tiền khoảng hơn 782 tỷ đồng; vận dụng, sử dụng mã định mức chưa được thẩm định số tiền khoảng 1.249 tỷ đồng; số tạm tính chưa đủ cơ sở pháp lý để thanh, quyết toán khoảng hơn 297 tỷ đồng.
Chủ đầu tư ký kết, tạm ứng, thanh toán thực hiện hợp đồng xây lắp còn có sai sót, khuyết điểm; thời điểm thanh tra, có dự án chậm tiến độ so với kế hoạch.
Theo cơ quan Thanh tra, trách nhiệm để xảy ra những thiếu sót, vi phạm nêu trên thuộc các Ban QLDA thuộc Bộ Giao thông vận tải và các tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan tại các thời kỳ có liên quan.
Từ kết quả thanh tra, cơ quan thanh tra kiến nghị các Ban QLDA (Chủ đầu tư các dự án thành phần - DATP) thực hiện ngay việc thu hồi đối với các hạng mục tính sai khối lượng, định mức, đơn giá nhưng đã được nghiệm thu, thanh toán. Điều chỉnh dự toán và điều chỉnh giá trị hợp đồng làm cơ sở nghiệm thu, thanh toán theo đúng quy định của pháp luật với tổng số tiền khoảng hơn 782 tỷ đồng; lập, điều chỉnh, bổ sung mã định mức để trình cơ quan có thẩm quyền thẩm định, phê duyệt làm cơ sở thanh, quyết toán số tiền khoảng 1.249 tỷ đồng; rà soát, bổ sung cơ sở pháp lý đối với các chi phí được tạm tính số tiền khoảng 297 tỷ đồng.
Kiến nghị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra nếu có dấu hiệu tội phạm
Từ kết quả thanh tra Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra hàng loạt kiến nghị về xử lý hành chính, trách nhiệm và xử lý kinh tế đối với Bộ Xây dựng, các ban quản lý dự án cùng các đơn vị liên quan.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Giao thông vận tải trước đây (nay là Bộ Xây dựng) tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm theo quy định của pháp luật đối với các tồn tại, khuyết điểm được nêu trong kết luận thanh tra. Đồng thời, yêu cầu khẩn trương phối hợp xây dựng phương án, tổ chức thực hiện thu hồi vốn đầu tư dự án ngay sau khi công trình được đưa vào khai thác nhằm hoàn trả ngân sách trung ương, tránh thất thoát, lãng phí nguồn vốn đầu tư.
Đối với Bộ trưởng Bộ Xây dựng, Thanh tra Chính phủ đề nghị chỉ đạo các đơn vị chức năng tổ chức kiểm điểm, xác định rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan; xử lý trách nhiệm đối với các Ban Quản lý dự án là chủ đầu tư các dự án thành phần được thanh tra.
Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ yêu cầu trong quá trình kiểm tra, rà soát và thực hiện kết luận thanh tra, nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật có dấu hiệu tội phạm thì Bộ Xây dựng phải chuyển hồ sơ đến cơ quan điều tra để xem xét, xử lý theo quy định.
Cơ quan thanh tra cũng yêu cầu Bộ Xây dựng chỉ đạo các đơn vị chức năng tiếp tục giám sát chặt chẽ việc thực hiện các kết luận thanh tra... đồng thời thực hiện đầy đủ các kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra Bộ Giao thông vận tải.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng Xây dựng chỉ đạo các Ban Quản lý dự án phải tiếp tục rà soát hồ sơ dự toán, hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công DATP, khắc phục ngay các khuyết điểm, vi phạm về khối lượng trong bước thiết kế kỹ thuật; triển khai phê duyệt, ký phụ lục hợp đồng trước khi nghiệm thu, thanh toán cho nhà thầu...
Riêng Ban Quản lý dự án 6 và Ban Quản lý dự án Thăng Long được yêu cầu rà soát và chịu trách nhiệm trước pháp luật nếu để xảy ra thất thoát, lãng phí trong việc xác định dự toán gói thầu, thành phần chi phí chưa đúng quy định (với tổng giá trị khoảng 178 tỷ đồng). Cơ quan thanh tra cũng đề nghị Bộ trưởng Xây dựng chỉ đạo các cơ quan chức năng thuộc Bộ, Chủ đầu tư các dự án khác tổ chức rà soát nội dung tương tự theo đúng quy định của pháp luật.
Cơ quan thanh tra cũng đề nghị Bộ trưởng Xây dựng chỉ đạo cơ quan chức năng thuộc bộ cùng Ban Quản lý dự án 2 và Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận có biện pháp bảo đảm tiến độ, chất lượng đối với hai dự án thành phần Quảng Ngãi - Hoài Nhơn và Hậu Giang - Cà Mau, đồng thời chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về tiến độ thực hiện các dự án này.
Đối với Giám đốc các Ban Quản lý dự án 2, 6, 7, Thăng Long và Mỹ Thuận, Thanh tra Chính phủ yêu cầu thực hiện nghiêm các kết luận, kiến nghị thanh tra; kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với các tập thể, cá nhân vi phạm và xử lý hành chính đối với các đơn vị tư vấn có khuyết điểm theo thẩm quyền.
Các tỉnh công bố giá vật liệu xây dựng đầy đủ theo quy định
Trong kết luận thanh tra Dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2021-2025, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra nhiều kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khắc phục các bất cập trong quản lý chi phí đầu tư xây dựng và nguồn vật liệu.
Trong đó, đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thanh tra Chính phủ kiến nghị sớm hoàn thành việc đánh giá lại trữ lượng, chất lượng nguồn cát sông, cát biển tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long để làm cơ sở cho các địa phương quản lý và tổ chức khai thác.
Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị UBND các tỉnh, thành phố gồm Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, Cà Mau và Cần Thơ thực hiện công bố giá vật liệu xây dựng đầy đủ theo quy định; thông tin công bố phải thể hiện rõ tiêu chuẩn, chất lượng, nguồn cung, khả năng và phạm vi cung ứng của vật liệu tại thời điểm công bố.
