Một làn sóng tháo chạy tài sản quy mô lớn đang diễn ra âm thầm nhưng khốc liệt trong giới năng lượng xanh Trung Quốc tại Mỹ. Theo tạp chí The Economist, các doanh nghiệp Trung Quốc đang bị dồn vào thế chân tường, buộc phải rút vốn hoặc tái cơ cấu toàn bộ danh mục đầu tư tại Mỹ.
Nắm bắt thời cơ này, giới đầu tư Mỹ đã nhanh tay nhảy vào "bắt đáy", thâu tóm các nhà máy, thiết bị và công suất từ tay các ông lớn ngành năng lượng với mức giá rẻ mạt. Thậm chí, họ còn ẵm trọn cả công nghệ lẫn kinh nghiệm vận hành được tích lũy nhiều năm của phía Trung Quốc. Nhiều thương vụ ghi nhận mức giá bán tháo chiết khấu lên tới 40%.
Tờ Economist chỉ ra rằng, làn sóng bán tháo này bắt nguồn từ một thay đổi trong luật thuế của Mỹ vào năm ngoái nhưng ít được chú ý. Chính quyền Trump đã thẳng tay cắt đứt quyền tiếp cận các khoản trợ cấp năng lượng sạch đối với các doanh nghiệp có liên quan đến Trung Quốc. Đòn hiểm này đã ép hàng loạt công ty Trung Quốc phải rút vốn, đắp chiếu công trình hoặc bán tháo tài sản nhằm xóa sạch tầm ảnh hưởng của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch tại Mỹ.
Nhà máy vừa xây xong đã phải bán
Ví dụ điển hình nhất là một nhà máy tại Dallas, bang Texas. Nơi đây sở hữu khoảng 1.200 nhân sự cùng hệ thống robot tiên tiến, mỗi ngày xuất xưởng 20.000 tấm pin năng lượng mặt trời (chiếm khoảng 10% sản lượng toàn nước Mỹ). Với công suất hàng năm lên tới 5GW, nhà máy này thừa sức cung cấp điện cho khoảng 1 triệu hộ gia đình Mỹ. Thế nhưng, đây không phải là dự án của doanh nghiệp Mỹ. Nó được gã khổng lồ năng lượng mặt trời Trung Quốc – Trina Solar – xây dựng vào năm 2024, và bị bán đi chỉ vài ngày sau khi đi vào hoạt động.
Kịch bản tương tự đang diễn ra trên khắp nước Mỹ. Kể từ năm 2025 đến nay, khoảng 9 tỷ USD vốn đầu tư vào năng lượng tái tạo của các doanh nghiệp Trung Quốc tại Mỹ đã bị hủy bỏ, tạm dừng hoặc phải bán lại cho các nhà đầu tư nội địa. Con số này hoàn toàn tương phản với giai đoạn 2022 - 2023, thời điểm các thương vụ kiểu này gần như không có.
Luật mới khiến doanh nghiệp Trung Quốc mất trợ cấp
Ngòi nổ châm ngòi cho cuộc đại chuyển dịch tài sản này chính là Đạo luật "One Big Beautiful Bill Act, OBBBA" (Tạm dịch: Một dự luật lớn và tuyệt vời) do chính quyền Trump thúc đẩy. Sau khi đạo luật này được thông qua, bất kỳ doanh nghiệp nào dính dáng đến Trung Quốc đều bị cấm cửa khỏi các khoản trợ cấp năng lượng sạch của chính phủ Mỹ. Trong đó, tổn thương nặng nhất là "Điều khoản 45X" – khoản mục vốn mang lại mức khấu trừ thuế cực kỳ béo bở cho các nhà sản xuất.
Theo điều khoản cũ, cứ mỗi watt pin mặt trời sản xuất ra, doanh nghiệp được khấu trừ 7 cent; mỗi kilowatt giờ (kWh) pin lưu trữ được nhận tới 35 USD. Lấy nhà máy 5GW của Trina Solar tại Dallas làm ví dụ, số tiền trợ cấp mỗi năm có thể lên tới 350 triệu USD. Nhưng khi mất đi bầu sữa này, nhà máy dù có hiện đại và vừa khánh thành xong cũng sẽ nhanh chóng rơi vào cảnh thua lỗ.
Tổ chức nghiên cứu Rhodium Group ước tính, kể từ năm 2022, có hơn một nửa số dự án năng lượng sạch mà doanh nghiệp Trung Quốc rót vốn tại Mỹ đã bị hủy bỏ, đình chỉ hoặc trì hoãn. Các nhà sản xuất pin và năng lượng mặt trời Trung Quốc đã bén rễ tại Mỹ giờ đây bị liệt vào danh sách "Thực thể nước ngoài cần quan tâm" (FEOC) – chịu các lệnh hạn chế ngặt nghèo tương tự như các thực thể từ Iran, Triều Tiên hay Nga.
Ông Herbert Crowther, cố vấn tại Eurasia Group, cho biết các cơ quan quản lý Mỹ đang áp dụng các quy tắc FEOC một cách cực kỳ khắt khe: Tỷ lệ sở hữu của thực thể Trung Quốc trong một nhà máy không được vượt quá 25%; nhà máy không được phép sử dụng công nghệ chuyển giao hoặc cấp phép từ Trung Quốc; tỷ trọng giá trị nguyên liệu đầu vào mua từ nhà cung ứng Trung Quốc phải dưới 50%, và lộ trình đến năm 2030 sẽ thắt chặt xuống chỉ còn 15%.
Những “gông cùm” này đã giáng một đòn chí mạng vào các nhà đầu tư Trung Quốc. Vào tháng 4 năm nay, tập đoàn công nghiệp Boway của Trung Quốc đã phải trình văn bản lên Sở Giao dịch chứng khoán Thượng Hải, thừa nhận nhà máy sản xuất pin mặt trời của họ tại Bắc Carolina đã không còn khả năng sinh lời sau khi mất trợ cấp từ chính phủ Mỹ.
Ngay cả khi một số doanh nghiệp có đủ tiềm lực để gồng lỗ vận hành mà không cần trợ cấp, họ cũng không thể cạnh tranh nổi các nhà cung cấp bản địa của Mỹ đang được chính phủ Donald Trump bơm tiền nuôi dưỡng. Giới quan sát nhận định, ngay từ khi đặt bút soạn thảo luật mới, chính phủ Mỹ đã kỳ vọng – thậm chí là muốn ép bằng được – các nhà sản xuất Trung Quốc phải cuốn gói hoàn toàn khỏi thị trường Mỹ. Kết quả là các nhà máy, thiết bị, công nghệ và kinh nghiệm trị giá hàng tỷ USD đang lũ lượt sang tên cho các nhà đầu tư Mỹ.
Mỹ "nước đục thả câu"
Tháng 5 vừa qua, tập đoàn kính và vật liệu Mỹ Corning đã mua lại một nhà máy pin mặt trời công suất 2GW tại Arizona với mức giá không được tiết lộ. Trong khi đó, Boway cũng phải ngậm ngùi bán lại nhà máy 3GW vừa xây xong ở Bắc Carolina với giá 254 triệu USD – chịu lỗ gần 15% so với chi phí xây dựng ban đầu.
Những dây chuyền sản xuất mà doanh nghiệp Trung Quốc để lại đều ngập tràn công nghệ của đất nước tỷ dân, vốn được thiết kế đo ni đóng giày để sử dụng nguyên liệu Trung Quốc và lắp ráp các tấm pin do chính họ phát triển. Một số doanh nghiệp Trung Quốc khác, vì muốn cố đấm ăn xôi để giữ lại thị phần và ưu đãi thuế tại Mỹ, đã buộc phải chọn phương án nhượng bộ: thành lập công ty liên doanh với các đối tác bản địa để né luật.
Đáng chú ý, những người đứng ra gom hàng thanh lý này phần lớn không phải các nhà sản xuất công nghệ xanh của Mỹ, mà lại là các quỹ đầu tư tài chính. Ví dụ, JinkoSolar đã phải bán tới 75% cổ phần của nhà máy pin mặt trời công suất 2GW tại Jacksonville, bang Florida cho quỹ đầu tư Mỹ FH Capital.
Những năm gần đây, Mỹ đã liên tục ép các tài sản mang tính biểu tượng của Trung Quốc phải đổi chủ, điển hình như nền tảng video ngắn TikTok hay các tài sản liên quan đến cảng biển ở Kênh đào Panama. Ông Trump ban đầu thúc đẩy lập pháp nhằm kiềm chế cơn sốt năng lượng xanh tại Mỹ, nhưng cái kết bất ngờ là hành động này lại đang vô tình nhào nặn ra một thế hệ các nhà đầu tư công nghệ xanh mới cho chính nước Mỹ.
Theo Creaders
